leygardagur 24. oktober 1981síða 11

SOSIALURIN Sida 11 bert innan fiskivinnuna fyri at viga upp ímóti mistum veiðumeguleikum v.m.a. at seta skip í mill- um landa sigling við ferða- fólki og farmi. Vit vistu og segdu, at hetta fór at kosta pening í fyrsta umfari eins og mangar royndir á eðrum økjum, men at eitt slíkt tiltak fór at geva innlegur seinri. Hetta er júst tað, sum legmaður nú viðgongur. Men hóast tað, at løg- maður nú viðgongur hesa sannroynd, so hevur hann saman við sínum sam- gongumeiriluta skert henda innløgumøguleika foroyinga við at steðga vetrarsiglingini. Hverja lagnu summar- siglingin við Smyrli, sum føroyingar hava nýtt pen- ing og tíð til at byggja up, fær, er enn óvist: tað ljóð- ar, at summir eru sinnaðir at avreiða hesa sigling til útlendingar, og hendir tað, so má eg siga, at menn hava lítið álit og tiltrúgv til okkara egnu siglingar- menn, sum aðrir kappast um at fáa, tí teir hava víst sín dugnaskap. Innleguhugurin minkar Sagt verður, at hugurin til nýílegur í fiskiskip er minkaður, meðan áhugin til at sleppa av við tey frægastu skipini er vak- sandi. Hetta má sigast at vera ein óheppin gongd, tí verður ikki alla tíðina endurnýggjað við tíðar- hóskandi førum innan vinnuna, so standa vit ein dag við einum veiðiflota, sum er ótíðarhóskandi og ikki kappingarførur við aðrar. Fylgjurnar av hesum kenna vit. So vítt eg havi fingið upplýst, er eingin ella so at siga eingin sáttmáli gjørdur um nybygning av fiskiskipum, síðani hetta landsstýrið tók við í januar. Um tað er tí, at vinnulívsmenn ikki hava álit á hesum landsstýr- inum, ella tað eru onnur viðurskifti, skal eg ikki út- tala meg um í hesum við- fangi. Nú reka aðrir okk- ara fiskimenn burtur Undir landsstýrinum, sum sat undan hesum, fekst tú ofta at vita frá okkara nýggja legmanni — tá veiðimeguleikarnir á eðrum leiðum fjaraðu burtur — at tað var táver- andi landsstýri, sum hevði skyldina, meðan målber- ing hansara nú er ein onnur. Nevniliga, at okk- ara veiðimenn nú verða riknir burtur av fiskileið- unum hjá eðrum, ella við eðrum orðum, nú eru tað aðrir, sum trongja okkara fiskimenn burtur; jú, soleiðis kann man eisini venda tingini á hevdið. Feroyingar hava í eldir verið ein fiskiveiðitjóð, og tað fara teir helst eisini at vera framyvir, um enn undir nakað broyttum viðurskiftum. Tí eiga poli- tisku myndugleikarnir at virka fyri at tryggja okk- ara fiskimonnum tey frægastu rættindi aðra- staðni, meðan tað má ber- ast so í bandi, at sum mest kann fáast burtur úr tí fiskiskapi sum meguleikar eru at dríva her á okkara egnu grunnum: Bæði eftir teimum vanligu fiskaslog- unum, og eftir fiska- sløgum, sum føroyingar hava roynt litid eftir hig- artil. Somuleidis eiga allir teir, sum fara undir fiska- aling at fåa tann neyåuga studulin frå politisku myndugleikunum. Tann fiskur, sum heldur verk fyri at verja toska- og hysustovnin, og tad vil javnaðarflokkurin = vera við til, men hetta eigur at vera gjert á ein skilagóðan hátt. Í gjár var eitt mál frá tjóðveldisflokkinum til 1. viðgerð har skotið verður upp, at tað ikki verður loyvt at avreiða tosk, sum er minni enn 55 cm., men til hetta vil eg siga, at verður eitt tílíkt uppskot samtykt, so fara megu- leikarnir hjá útróðrar- monnum á bygd at dríva útróður at vera ógvuliga smáir, tí í nógvum bygdum er tað soleiðis, at útróðurin fer fram við opnum bátum og smáum deksferum. Stórur partur av tí fiski hesir bátar fáa er smáfiskur upp á 2—3 pund, og steddin á honum er umleið 55 cm. ella minni, so sleppa teir ikki at veiða henda fiskin, so nýggjum. Hetta hevði eg ikki væntað at síggja á prenti frá okkara nýggja legmanni, tí allir minnast, hvussu hann og flokkur hansara hava funnist at, tá okkurt fiskivinnumál fyrr hevur verið fyri her á tingi og talan var um at landsstýrið og fiskivinnu- nevndin hjá legtinginum skuldu fáa heimild til at fremja reguleringar eftir fiskiskapi á landleiðini, men nú er legmaður í eini nýggjari politiskari stødu, og nú vil hann lóggeva um at taka avgerdirnar frå løgtinginum og leggja tær i hendurnar å embætis- monnum. Ídnaðurin eigur at fáa betri semdir Tann ídnaður og hand- verk, sum tey seinastu arini hevur tikið seg upp, tøka hevur fingið nógvan kritikk frá teimum, sum nú skipa landsstýri. Hetta hevur verið framstillað á tann hátt fyri fólki, at tað er landskassin, sum eigur alla uttanlandsskuldina, medan menn lata vera vid at siga frå, at ein stórur partur av hesum lánum eru tikin av teimum, sum hava bygt virkir, ið geva arbeiði til nógvar hendur, av teimum, sum hava bygt skipini, ið eru ar- beiðspláss hjá okkara fiskimonnum og veiða rá- veruna til at virka á flaka- virkjunum, av kommun- um, sum hava bygt skúl- ar, havnir og annað, og tað álit havi eg á teimum, sum standa fyri hesum lanum og Feroya fólki, at tey fara at verða afturgoldin. Ein hevði roknað við, at tá hetta nýggja landsstýr- ið kom til, so fór ell uttan- landslántekan at halda til og veksur upp her í okkara egna sjógvi, eiga vit ikki at lata aðrar forða okkara fiskimonnum í at veiða. Samstundis má leggjast soleiðis til rættis, at allur tann fiskur, sum okkara landsmenn veiða ella framleiða, verður virk- aður sum mest her á landi, so arbeiði kann blíva til fleiri hendur, og at útflut- ningsvirðið harvið gerst sterri. Tað skal tí vera mín vón, at allar góðar kreftir bæði her á legtingi og í landsstýri vilja stuðla øll nýskapandi —y tiltøk á sjógvi so væl sum á landi. Vil minka megu- leikarnar Ta seinastu tíðina hev- ur nógv verið talað og skrivað um at seta tiltek í eru meguleikarnir hjá hesum fyri lenandi útróðri so at siga burtur. Nú vil legmaður flyta avgerðirnar frá teim fólkavaldu! Í reðu síni sigur løgmadur, at landsstýrið ætlar at seta fram lógaruppskot um at geva fiskirannsókn- arstovuni heimild til at steðga fiskiskapi á ávísum økjum ávísar tíðir. Orsøkin til, at eg nevni hetta er tann, at legmaður og samgonga hansara nú hava í hyggju at flyta av- gerðirnar frá teimum fólkavaldu umboðunum t.v.s. løgtinginum, yvir til embætismenninar, tað vil við eðrum orðum siga, at her á landi skal embætis- mannavaldið innferast av eigur gjøgnum lóggávuna at fáa betri semdir og stuðul, so tær verur, ið kunnu framleiðast her á landi verða betri kapping- arferar við aðrar innflutt- ar verur, tí jú sterri fram- leiðsla. er í landinum, jú fleiri fólk vilja tá fáa ar- beiði og samstundis vil hetta minka um innflut- ningin og harvið eisini beta um handilsjavnvág- ina. Ongatid so stór skuldbinding eftir so stuttari tíð Ein spurningur, sum hev- ur verið nógv umreddur tey seinastu árini er lán- tøka uttanlands. Hesi lån eru fyri mesta partin tikin til útbyggingar á ymisk- um økjum, og henda lán- uppat, tí teir hevdu altíð aðrar meguleikar og vistu altíð aðrar loysnir í teirra andsteðutíð, men soleiðis er tað bara ikki, tí ongan- tíð hava feroyingar verið so nógv skuldabundnir eftir so stuttari tíð, sum í tí góða hálva árinum hend- an samgongan hevur sitið. Ja tað almenna hevur í hesi stuttu tíð upptikið 230 milj. kr. í uttanlanda- lánum ella við eðrum orðum stívliga 1. milj. kr. í láni um dagin, umframt tey lán, sum privatir og kommunur hava tikið. Nu koma fiski- og útróðramenninir í síðsta enda Tað er ein trupulleiki, sum tyngir nógv um viður- skiftini hjá fiski- og útróð- ramanninum, tá teir ikki fáa tann pening, teir eiga hjá lenjavningargrunn- inum. Ofta ganga fleiri mánaðir, áðrenn hesir fáa tey tilskot, teir eiga, og hetta merkist tí í hverjum fiski- og útróðramanna heimi. Legmaður sigur or- sekina vera hana, at lands- kassin er ikki ferur fyri at gjalda til lenjavningar- og ráfiskagrunnin Hetta rímar tó illa við tað, sum legmaður áður hevur sagt, tí fyrr ljóðaði altíð, at út- róðrar- og fiskimenn skuldu fyrst fáa teirra part, og so máttu øll hini vera negd við tað, sum eftir var. Nú sýnist tað sum, at hesi orðini eru gloymd, og fiski- og út- róðrarmenn koma í síðsta enda. Einki um at skatta- trýstið skal linkast Skattaviðurskiftini er ein spurningur, sum er ogvu- liga aktuellur millum manna, og tá må finnast ein betri loysn við inn- krevjingini ella gjalds- skipanini, so komast kann teimum nógvu eftir- stødunum til livs. Henda samgonga sigur seg nu vera samda i ti, sum und- anfarna samgonga hevði sett sær fyri og var byrjað at fyrireika, nevniliga at fáa samtíðarskattaskipan Hesum tekur flokkur ok- kara undir við. Tað hevur ofta verið funnist at skattatrýst- inum á borgararnar, ;og ti var væntandi, at nýggja samgongan fór at linka um hetta trýst, men hetta sigur reðan hjá løgmanni einki um, meðan tað har- afturímóti verður boðað frá ektum byrðum, sum skulu leggjast á hvert mannsbarn her í landinum í formi av hægri tolli og avgjøldum. Hverjar vøru- bólkar hesi avgjeldini far at raka, og hvussu stórur tollurin verður, er íkki kunnugt fyri tingmonnum uttan fyri samgonguna, men legið skuldi verið, um ikki hesi vera at falla so- leiðis, at tey fara at tyngja um hjá teimum, sum hava tær lægstu inntekurnar og harvið gera tað torferari hjá hesum at svara hverj- um sítt. Samgongan vildi ikki hækka pen- sionirnar Legmaður ger lítið burtur úr teimum sosialu mál- unum, og tað er væl skil- jandi, tí øll minnast, hverja lagnu uppskot javnaðarfloksins um at hækka pensiónirnar fekk í síðstu tingsetu. Tá vóru umberingar um, at málið var ikki greitt til at leggja fyri tingið, men sambært Framhald á síðu 17