leygardagur 7. november 1981síða 3

—— SE Er SOSIALURIN . Vagn Pedersen, danskur laksafiskari i 30 år: Síða 3 Laksafiskiskapurin við Før- oyar onga åvirkan å stovnin Tað er hvørki norskur ella skotskur laksur, sum verður veiddur vid Føroyar. Laksur hevur altíð verið her. Vit fáa ikki ein merktan laks fyri hvørjar túsund vit fiska. Men góðskan á føroyska laksinum, gerst betri og betri, sigur danski laksa- fiskiskipari í samrødu við Sosialin Laksafiskiskapurin = vid Feroyar hevur onga ávirk- an á laksastovnin. Tað verður fiskað ov lítið til at fiskiskapurin ger nakran mun. Laksafiskiskapurin við Føroyar og Norður- noreg hevur bert ført til, at dygdin er betrað í stór- an mun. Hesa áskoðan hevur laksafiskiskiparin Vagn Pedersen, úr Esbjerg. Við båti sinum, Minna, hevur hann verið undangongu- maður í laksafiskiskapi- num við Feroyar. Síðan miðskeiðis í sjeytiárunum hevur hann fiskað her á hverjum ári. Laks hevur hann annars fiskað síðan 1950, tá hann byrjaði í Eystursjónum. — Tverturímóti hevur laksafiskiskapurin við sær, at teir sjúku og vána- iigu laksarnir hverva. Fiskiskapurin heldur stovnin við líka. Tað, sum er eftir, er sterkari og sunnari laksur, sigur Vagn Pedersen. Sum demi nevnir hann, at miðskeiðis í sekstiáru- num vóru 40% av laksi- num, teir fiskaðu við Norðurnoreg, slánur, mis- háttur og sjúkur fiskur. Orsekin, sigur hann, var hon, at tað var alt ov nógv til. Bert tríggir við rognum Tað hevur verið nógv frammi í almenna kjaki- num, at tann nógvi laksa- fiskiskapurin á land- grunninum hevur ringa á- virkan á stovnin. Frítíðar- fiskarar hava víst á, at eingin laksur hevur verið at fingið í vetnum og áum seinastu tvey árini. Av tí sama kemur eingin nýggj- ur fiskur undan, tí fiskur- in, sum kemur niðan, kem- ur at gýta. Vagn Pedersen sigur seg aftur ímóti vera sann- førdan um, at laksafiski- skapurin ávirkar ikki stovnin. Sum dømi visir hann å, at av 6—7000 fisk- um, teir fingu i fjør, fingu teir bert triggjar fiskar vid rognum. — Laksurin, sum vit fiska, er ikki gytingar- bugvin laksur, sigur Vagn Pedersen. Vagn Pedersen visir eis- ini å, at økid teir fiska å, er ógvuliga stórt í vídd, einar 200 sjómíl, og harafturat eru stór eki, sum slettis ikki eru kannað, um laksur er á. Fáa ongan merktan laks Vagn Pedersen heldur, at laksur hevur altíð verið við Feroyar. Hann heldur ikki, at laksurin her er út- settur í t.d. Sveríki, Nor- egi, Skotlandi ella Íslandi. Aftur í móti metir hann, at laksurin óivað uppruna- liga er komin úr teimum stóru áunum í Canada og aðrastaðir i Norður- amerika. Hann hevur leit- að henda vegin og hevur funnið sær tilhald her, tí her er nógv av fødi og eingin dálking í sjónum. — Var talan um útsett- an laks, høvdu vit eisini fingid fleiri merktar laks- ar. Vit fåa ikki ein merkt- an fyri hverjar túsund vit fiska, langt í frá, sigur Vagn Pedersen. — Vit hava altíð vitað, at laksur var við Feroyar, men vit royndu ikki fyrr enn vit gjørdu, tí bát- arnir tá vóru smáir og har- afturat hevdu teir onga frystiútgerð. Esbjergskiparin vísir eisini á, at royndirnar hjá tveimum bátum í fimti- árunum vístu, at laksur var við Feroyar. Men bát- arnir, sum vóru úr Hunde- sted og av Bornholm, royndu í skeivari árstíð, á sumri, men teir fingu laks. Skulu ikki slaka Samráðingarnar við EF um laksaveiðuna við Fer- oyar góvu ikki nakað úr- slit. Eftir samráðingarnar segði Pauli Ellefsen, log- maður, at vit blivu helst noyddir at slaka nakað fyri trýstinum frá EF. Spurdur, um feroyingar skulu slaka fyri EF, segði Vagn Pedersen ógvuliga avgjørt, at tað skulu vit 7 se GGA — Laksurin, vit fiska, er ikki gýtingarbúgvin laksur. Av teimum 6 —7000 laksunum, vit fingu í fjør, høvdu bert tríggir rogn, sigur Vagn Pedersen, skipari á laksabátinum Minna úr Esbjerg. Hann er royndur laksafiskari. Fór upprunaliga at royna eftir laksi í Eystursjónum í 1950, hevur roynt við Norðurnoreg í eini 15 ár og var millum teir fyrstu sum fóru at royna her á leið yvirhevur ikki gera. — Laksastovnurin verð- ur ikki ovfiskaður. Laksa- stovnurin regulerar seg sjálvan. Laksurin bítur sjálvur á, tá hann hevur hug. Tað verður ikki trol- að eftir honum, hann verð- ur ikki veiddur við garni ella nót, sigur Vagn Peder- sen og vísir annars til tær fyrru grundgevingarnar. Góðskan góð Skiparin úr Esbjerg greið- ir frá, at tað er stórur mun- ur á góðskuni á laksinum frá einum stað til annað. — Tann besti laksurin er í Eystursjónum, men góðskan á føroyska laksi- num er betri og betri, og vit fáa nógv betri prís fyri hann, enn fyri laksin vit fiska við Norðurnoreg og Jan Mayen, sigur Vagn Pedersen. Umframt at fiska við Feroyar, er Minna hvert ár á laksaveiðu við Norð- urnoreg. Og tað var eisini á veg úr og til Norður- noreg, at teir fóru at royna við Feroyar. Royndu fyrstu ferð ferð í 1967 Vagn Pedersen sigur, at hann hugsaði sum so, at tað var givið, at laksur eis- ini var við Feroyar. Tí gjørdu teir eina roynd her longu í 1967. Men hon gav ikki nakað úrslit. Teir royndu ov eystarliga. Næstu ferð royndu teir longur vesturi. Og tá bar betur til. Síðan miðskeiðis í sjeytiárunum hevur hann verið hvert ár vid Føroyar. Men, sigur Vagn Peder- sen, tey fyrstu árini góvu ikki nógv í peningi, tey vóru ikki rentabul. Men saman við eðrum donsk- um bátum leitaðu teir, teir spjaddu seg, funnu leiðir og gjørdu royndir. Og eftir tveimum árum bar væl til. Men manningin á Minnu hevur tó ikki slept fiskiskapinum við Norður- noreg. Tá laksatíðin er lið- ug her — í mars mánað — fara teir heim og stevna so norður aftur í apríl og royna í apríl og mai mánað við Norðurnoreg, tá laksa- tíð er har. Tó hava teir ver- ið eitt rend har norðuri nú, áðrenn teir komu til Fer- oyar at royna Vagn Pedersen sigur, at tá fiskur er her á heysti, kundi tað eisini hugsast, at hann var har norðuri hesa tíðina. Men tað var hann ikki. Teir settu fýra ferðir, men fingu so at siga einki. Minna er ein av teimum seks donsku laksabátu- num, sum hava loyvi at fiska við Feroyar. Tá tað var av tí mesta, royndu einir tólv danskir laksa- bátar her. Enn hava teir ikki roynt vegna veður. Teir hava lig- ið nakrar dagar í Klaksvík og nakrar dagar í Havn. Í fjør royndu teir fyrstu ferð 3. november. il svara Eiga feroyingar at slaka fyri EF í laksamálinum? Jákup Sverri Joen- sen, fiskifreðingur: — Tað er rætt at hava samráðingar, men tað má ikki slakast uttan at nakað verður fing- ið afturfyri. Við tað, at laksurin er á føroyskum eki ein stóran part av tí tíð hann er í sjónum eiga feroyingar ein sjálvsagdan rætt at veiða ein part a stovninum. Osmund Justinussen, form. felagnum laksa- skip — Eitt er hvat føroy- ingar eiga at gera. Annað er hvat teir verða noyddir at gera. Ólavur Lambaa, ar beiðsmaður: — Helst ikki. Tað er ein spurningur, hvat EF hevur við laksin á føroyskum eki at gera. Kundi heldur verið ein spurningur at samráðst við einstek lond um