leygardagur 19. desember 1981síða 13

SOSIALURIN Barnaheim Haydns í Rohrau er ikki lætt at frígera ser aftur, tað er sum hesir tignarligu kirkjufúrstar fylgja tær á veg aftur úr hesum gamla býarpart- inum, yvir um aftur Salzach-ánna, og tað er eins og tú hoyrir hin vinsæla Paris Lodron siga: tekk fyri vitjanina, og ver vælkomin aftur eina aðru ferð til hetta land friðarins, Salzburg. Niðan gjøgnum Linzer- gasse heldur henda romantiska, álvakenda kensla fram. Í hesi hugna- ligu gongugetu floymir eysturríkskur fólkatón- leikur, guitar, citer og horn út gjøgnum sýnis- gluggarnar. Vit fara aftur til parkeringsplássið undir Kapuzinerberg, og við langtan koyra vit heim aftur til Shangri-La okkara, gistingarhúsið til Wallersee. Einar 15 km. frå Salz- burg, í ein útnyrðing, liggur tann litli byurin Oberndorf. Navnið sigur teimum flestu kanska ikki nógv, men nevnir tú sálm- in »Gledilig jól<: »Stille Nacht, Heilige Nacht«, sum hann eitur á uppruna- málinum, tá eru tað óiva fleiri, sum eru við. Hohensalzburg Tann vegin fóru vit ein dagin at vitja. Á vegnum síggja vit einastaðni eitt vegskelti, ið vísir til hegru. Har stendur: Brau- nau, 30 km. Hetta beinir hugsan tína á aðrar ræsir. Braunau, har var tað, at Adolf Hitler var feddur í 1889. Sama ári fór eisini fram ein onnur hending, sum skakaði dupult- monarkiið Eysturríki — Ungarn. Tann habs- burgski trúnarvingin Rudolf tók lívið av sær, á slottinum Mayerling, saman við gentu síni Maria Vetsera. Adolf Hitler var sonur til ein tollembætismann. Tá hann var komin til skúlaaldur, vóru tey komin til Linz at búgva. Har kom hann seinni í realskúlan, fekk tó einki prógv, og tá foreldrini vóru deyð fór hann, 17 ára gamal, til Wien. Har royndi hann tvær ferðir at koma inn á skúlan fyri listamálarar, men hverga ferð stóð hann royndina. So ætlaði hann sær á arki- tektskúla, men til tað kravdist studentsprógv, og tað hevði hann ikki, so har gjerdist heldur einki. So leingi hann hevði pen- ing spældi hann, mótvegis teim fáu hann kendi, leik- lutin sum lesandi og gekk dúgliga í opera. T.d. sá hann, tey árini hann var í Wien, Wagner-operuna >Tristan og Isolde< 30 ferðir. Wagner var ein av ideologisku lærumeista- rum hansara. Men tá pen- ingur hansara gekk undan, tað var arvur, og ikki týmdi hann at arbeiða, so endaði hann á einum herbergi fyri heim- leysar. Har búði hann í 3 1/ 2 ár, málaði akvarellir, sum ein annar seldi fyri hann, og á tann hátt klár- aði hann tað. So kom fyrri heimsbardagi, har hann tók lut. Aftaná tað finna vit hann í Miinchen, har politiska lív hansara av álvara byrjar. Hatta var eitt lítið stig til viks. Vit eru framvegis á veg til Oberndorf. Nú hevur tað, ein hevur lisið um Oberndorf, altíð verið eitt sindir yvurromanti- serað. Tað verður tosað um ta lítlu fjallabygdina. Væl var tað vakurt fjalla- lendi vit koyrdu igjøgnum, men har lá nú ein minni býur. Vit spurdu okkum fyri og komu at enda á staðið: >Stille Nacht Kapel«, vísti eitt skelti. Og á einari hevd á einari lítlari, grønari fløtu, tætt randað av treum, lá so kapellið, lítið og einfalt, bygt á staðnum, har tann kirkjan lá, har sálmurin ljóðaði á fyrsta sinni, jóla- aftan 1818. Segan um sálmin er væl- kend. Presturin í Obern- dorf, Joseph Mohr, var beint fyri jélahøgtiåina úti og gekk sær ein túr um kveldið. Foldin var kava- kledd, og uppi yvir Konum var ein glógvandi stjørnu- himmal. Hann leit upp eftir og mutlaði, sum av tilvild, orðini: >Stille Nacht, heilige Nacht«. Og knappliga komu øll orðini til hann, og eftir lítlari løtu, meðan hann skund- aði sær heim aftur, var sálmurin yrktur. Franz Gruber, lærari, og orga- nistur við kirkjuna, setti líka skjótt sítt kenda lag til, og tá urgan hesi jól var í ólagi, sungu teir báðir sálmin tvíreddaðan í kirkjuni jólaaftan, við guitarfylgispæli av Franz Gruber. Tað er við einari hátíðar- ligari kenslu, at ein trínir Sjálvt um har er friða- ligt, so vitjar tó nógv fólk henda veg. Tað ber gesta- bókin, ið her liggur, prógv um. Her er í túsundatali av nevnum, bert fyri 1981, og okkara nevn verða so sett afturat. Av einari automat, ið hongur á vegginum kann ein, við at leggja pening í, fáa seguna um menninar báðar og um sálmin á trimum tungumálum, og ein hoyrir eisini lagið. Dagarnir gingu skjótt, her vit búðu, og brátt var fráfaringardagur. Men nú upplivdu vit regn, sum ongantíð áður, og hartil torðu, so ikki var farandi út á autobanan í bili. Vit fingu ávarðingar og góð ráð. Orðið »water- planning« (teir nýttu tað enska orðið!) á autoban- anum, var fleiri ferðir nevnt. Fráferðin varð flutt fram ein dag, men sama syndaflóð av regni. Tó farast mátti, og eitt sindur hugtungur var man, tí staðið her var líka yndis- ligt, líka hugtakandi antin sólin skein (tað gjørdi hon sjáldan, meðan vit vóru har), ella um tað regnaði. Frá rómverjatíðini: Heidentor inn í hetta lítla, kvirra kapellið, eitt minni um teir báðar, sum gjørdu okkara kærasta jólasálma her, fjart frá heimsing gangi. Í kvirruni her hugsar ein um tann, at kalla, erskap- in, við barnaheim Mozarts í Salzburg, har tað var ein ræðulig troðkan av fólki. Her sótu eini hjún á einum beinki, av sær sjálvum tagnar prát okkara, tá vit trína inn. Og vit seta okkum niður eisini. Gruber og Mohr eru av- myndaðir í glasmálning- um, ið gera tað út fyri rútir í tveimum av vin- deygunum í kapellinum. Tú hugsar um jólini igjøgnum árini harheima, sum barn og vaksin. Ongantíð var tikið so væl undir, ongantíð sungið so hjartaliga, sum tá >Gleði- lig jól< skuldi syngjast. Og so gekk leiðin annars eftir autobananum, eystur igjøgnum landið. Sjálvt í hesum vátveðrinum við vandamiklum koyribana, yvirhálaðu bilar alla tíð- ina, sjálvt um vit koyrdu 90 km. um tíman. Vit skuldu til ein lítlan bý, Petronell, 40 km. eyst- anfyri Wien, og 20 km. frá markinum til Ungarn. Fram við Linz gekk auto- banin, men tianverri gjøg- num Wien. Kortið bleiv gjølla kannað, og tó var tað við einum ávísum ótta, at vit fóru inn í stórbýin. Tó eitt prógv fyri at vit vóru á rættari leið, tá vit koyrdu inn i býin, høvdu vit í slottinum Schøn- brunn, hesin arkitekto- niski gimsteinurin í barokkum sniði. Tann Maria Theresia-guli liturin var lættur at fáa eyga á. —————————itiðVnnWiWWiiWidWionwnniiørini——cannnnnnnnnnnnnnnn Men aftaná tað koyrdu vit galið, endaðu inni í sjálv- um miðbýnum, á Ring- strasse. Men beinasemi eysturríkaranna er legen- darisk, og vit vórðu hjálpt burtur úr trupulleikunum, og komu eystur, út av býnum. Tað seguliga áhuga- verda í Eysturríki er tað, at her kann ein, innanfyri sama landamark, finna stórfingin prógv, ikki bert fyri tað ríkið, sum tað habsburgska dynastiið og tann máttmikla katólska kirkjan skapaðu, men eisini fyri eitt annað, alt- valdandi stórríki, hvers vald eisini rekk hesar leiðir, og sum blómaði her fyri út við 2000 árum síð- an, og tað var Rómverjar- ríkið. Tað var ein forkunnug uppliving, at koyra eystur ígjegnum landið. Tú hevur fyrst upplivað alt tað skreyt og tann vakur- leika, sum ber vitni um yv- irstættarlív = kirkjunnar, aðalsins og keisaranna, og hetta káta lív kom í hædd- ina í undanfarnu eld, tá tey dansaðu wienarvals til tónleik Lanners og Strauss'anna. Og so knappliga stendur tú í teim stóru útgrefstrunum frá rómverjatíðini. Hetta er ein heilt annar heimur, tað romantiska er burtur, og tú hevur varhugan av nøkrum meira álvar- samum, forlegstungum. Tí væl var tann rómverska mentanin nakað av tí glæsiligasta heimurin hevur upplivað, men Róm var ein ræðulig krígs- maskina, sum ongum eirdi, og sum sýndi stóran grimdarhuga. Gistingarhúsið, vit búði í her æt, mikið hóskandi, Marc Aurel, ið var navnið á einum av teim kendu rómversku keisarunum, sum ofta búði her. Tí júst her lá, longu í 1. eld eftir Kristi“ feðing, ein stórur Framhald á síðu 18 ————.iweni8KG—ixJA—iøGGGs A —ns—wWIHÚWø