leygardagur 9. januar 1982síða 10

SOSIALURIN Tað er liv at ferðast pe — Í | Triði partur av ferðafrásognini hjá Niels Juel Nolsøe úr Eyst- urríki. Fyrsti og ann- ar partur vóru í blaðnum 12. og 19. desember. Fjórði og sein- asti partur kemur komandi leygardag. | Ein dagin koyrdu vit eystureftir, við kós mti Hainburg, ið liggur á markinum til Ungarn. Í Hainburg síggjast enn leivdir av verjugerðum, rómverjar bygdu móti húnum Vit koyrdu yvir um Donaubricke, og vóru nú í seguliga landslagnum Marchfeld, á norðurbredd- anum á Donau. Sum so mangar aðra- staðir her eysturi í land- inum, so eru her blómandi kornakrar, so langt eyga røkkur, men henda jerð er vætt av mannablóði, sum fá onnur steð í Europa. Tí úst her eru fleiri ræðuligir stórbardagar farnir fram, hvørs urslit fingu avger andi tydning i søguni. Her á Marchfeld var tað att Marcus Aurelius, keis- sumí árinum 170 e.k. var komin norður um Donau við 150.000 væl- vandum rómverskum legionerum, fór í bardagar móti markomannarum og vann á teimum. Hann ætlaði so at gera hetta eki til rómverskan landslut, men tað varð av ongum, tí tað var eisini ófriðaligt aðrastaðni í ríkinym, og boð vóru eftir keisaranum. Donau var tí verandi mark ari, Marchfeld, ein vigvøllur Parkin vid Schonbrunn millum Germania og Imperium Romanum. Ein annar stórur dagi var eisini á hesi fløtu 16. august 1278. Tú koyrir norður eftir gjegnum hetta slætta lendi, har kornið stendur so staðið á akrunum, móti bygdini Jedenspiegen. Legið er tað, at tað her á hesi fløtu ikki skal vera ein minnis- varði, sum sigur frá, at her var tað, at Ottokar, kongur av Behmen, og Rudolf av Habsburg, ið var týskur kongur, hittust til bardaga, har Rudolf bar- sigraið og gjerdist tann fyrsti keisarin í tí habs- burgska ríkinum, ið stóð Mozart standmynd í Wien í umleið seinasti við líka til 1916, 640 ár, tá tann habsburgarin, Karl 1., legði frá sær. Tá ríkið var størst, hevði tað eina vídd uppá 18500000 km“. Nevnast kann eisini, at tå Rómverjaríkið var sterst, hevði tað eina vídd uppá 2.700.000 km, og tað var til frá 396 f.k. til 476 e.k., altso í 872 ár, tá tann seinasti vesturróm- verski keisarin fall. | Men tveir aðrir blóðugir bardagar eru eisini farnir fram her í Marchfeld, og tey steðini kanst tú beinleiðis vitja. Aftaná fronsku kollvel- tingina og líka fram til 1815 herjaði Napoleon í Europa, og Eysturríki slapp heldur ikki undan Aftaná sigurin við Auster- litz var hann fyrstu ferð í Wien Aðru ferð, hann kom aftur til Wien, var í 1809. Hann ætlaði sær í bardaga við tann eysturríkska herin Men herurin, 100.000 mans, var rýmdur og stóð nú norðanfyri Donau, í Marchfeld, og hevði oyðilagt brúgvarnar um ánna. Men franskir verkfrødingar bygdu 4 brúgvar, fyrst av sunnar bredda yvir å teirru litlu oynna Lobau, i Donau, og hagani aftur 4 brugvar yvir á norðara bredda. Franski herurin fór yvirum, og tað kom til blóðugar bardagar við bygdirnar Aspern og Ess- lingen. Tann eysturríkiski herurin var undir leiðslu av Kar, erkahertoga, og Napoleon var illa kroystur og mátti taka seg aftur, yvir á oynna Lobau. 1.000 franskir hermenn lógu eftir á. A Lobau summaði keis- arin seg einar 2 mánaðir, meðan hann dróg herlið saman allastaðni úr Europa. 4. juli 1809 fór hann fyri aðru ferð, á nátt- artíð og undir ræðuligum skotriðum frá fíggind- anum, yvir um Donau, og skipaði seg til bardaga á Marchfeld. Hesin bar- dagin er kendur í seguni sum Bardagin við Wagram, og hesin býurin liggur enn her á fletuni. Aftaná bardagan fóru Napoleon og marskallar hansara aftur til Schøn- brunn, tað ediliga slotti í Wien, til tað skemtiliga lívi, ið har var, meðan aftur í túsundatali av fronskum hermonnum lógu eftir á. Tílíkt nam ikki við Napoleon. Uttan beinleiðis at missa teg sjálvan burtur í hugaheiminum, mást tú undrast yvir teirru menn- ing, ið er farin fram hesi 1800 árini, frá tí at róm- verskir legionerar, við sver í hond, á hesum flet- um bardust móti teim villu germanarunum, sum í eygum rómverja vóru barbarar, og fram til dagin í dag, hvar tú sjálvur, ein bilturistur úr FØroyum, tryggur kann ferðast á somu fletum. Stremban mennisk- jans, evnum tess fyri at takka, eftir at rekka einum búskaparliga, list- arliga og andliga hægri plani, hevur sett hesa menning í gongd. Hevur hon ført bæði sorgarleikir og socialar ójavnar við sær, avdúka tað illa, sum eisini er í menniskjuni, so hevur hon tó eisini ført til stór úrslit, mannaættini at gagni, og har rómverskar galeiir í síni tíð, við træl um við árarnar, knógvaðu seg so langt norður, at tær ' hædd við Ork- har sita vit nú vóru á noyar, umborð á einum nýmót- ans ferðamannaskipi, meðan bilurin stendur niðri á dekkinum, til reiðar at føra okkum suður igjøgnum Europa, at vitja tey stød, hagani nógvir grundleggjandi partar av mentan okkara stava frá. Stundin er væl komin til at venda aftur til verun- leikan, frá hesi hugans snarferð gjøgnum nakað av tí segu, sum er knýtt at hesum staði. Tað ítekiliga er, at tú stendur við bil- inum á einum síðuveg, millum korngular akrar, og at tað regnar. Úti á hevuðsvegnum hasta bilar framvið, og sunnanífrá, frá Donau, hoyrist surran frá einum togara, sum beint nú fer niðan eftir ánni, í tí harða mótrák- inum, við tveimum lektar- um aftur úti. Tað rekur fram fyri teg eitt erindi úr yrking Janu- sar um Tormóð Kolbrúna- skald: Liðin dagur líðalangur tagnaður er øksnagangur, økt er tal á kappagrevum lokið stríð á Stiklastødum. Tú kemur væl ongantíð aftur her á leiðir, so tú drálar við at fara, tí tað er framvegis onkur, tú í hug- anum fegin vil hitta. Og so varnast tú teir. Kanska koma teir tvísporandi vestanífrá, eksl móti eksl, og feigdina bera teir við sær, kanska koma teir á knerri teirra omaneftir Donau, ymist er, sum seg- urnar siga frá, men tað eru Júkagarparnir Hegni, Gunnar, Hjarnar og Gísli, á veg til Húnalands at vitja Guðrun, systrina, og Artala kung, tann førløgs- tunga ferð teirra, hagani eingin kom aftur. Henda leiðin fram við Donau, frá Passau á mark- inum mót Týsklandi og til ungarnska marki, verður her í Eysturríki eisini kalla Niebelungenstrasse. Í týsku segnini, das Nie- belungenlied, fóru Bur- gundarir, ella menn av Júkagerðum, eisini henda veg til Húnalands. Flestu følkasløg i germanska heiminum hava ognad sær søgnina um Jukagarpar og brøgd teirra, og føroyska dansinum hevði vænta nógv, høvdu vit ikki Sjúrðakvæðini. Eisini Richard Wagner fann í hesi segnini tilfarð til veldugu opera-triologi sína Niebelungen Ring, og hjá honum, sum í Sjúrðar- kvæðunum, hevur gullið, sum banning hvílir á, ein týðandi lut í leikinum: Mikið mundi Sjúrður gullið ognast t? tí hann vá tann fræmarorm á Glitraheiði lá.