leygardagur 9. januar 1982síða 13

SOSIALURIN Síða 13 Symposium í Finlandi kemur til nidurstødu: Upplýsingin til og um evnaveik alt ov vånalig PA í ATTI SAMTAL OM MEDINFLYTANDE FOR UTVECKLINGSSTORDA AST SVENSKA Sviar eru sum so oftani fremstir. Hetta brot er úr svenska blaðnum »Steget«, sum er eitt lættlisið tidarrit fyri evnaveik — Upplýsingin til okkum, sum eru evnaveik, er alt ov vånalig. Vit hava sera ilt við at skilja ta upplýs- ingina, sum kemur frá samfelagnum. Skulu vit tí hava nakran meguleika at vera við til at avgera okk- ara egnu lagnu, so mugu tit onnur tosa og skriva eitt mál, sum eisini tey evnaveiku kunnu skilja. Nakað soleiðis segði sviin Lars Zahlin, tá hann tók orðið á einum symposium í Finlandi í desember mánað í fjør. Lars Zahlin er sjálvur evnaveikur. Heitið á hesum sympo- sium var: »Upplysing við- víkjandi evnaveikum fólk- um«. A hvørjum åri skipar NFPU, »Nordiska Før- bundet Psykisk Udveck- lingshåmning« saman við åhugafeløgunum hjá teim- um evnaveiku fyri sym- posii um ymisk evni við- víkjandi teimum evna- veiku. Tað, sum vit skilja við eitt symposium, er eitt stytri skeið, ið rúmar fyri- lestrum, , bólkaarbeiði og orðaskifti. Hesi symposi- um verða hildin í ellum Norðanlondum. Eisini før- oyingar kunnu luttaka. Fyrsta symposiið, sum hevur verið fyrireikað í Føroyum, varð hildið í Vágum í fjør. Evnið tá var: »Samfelagsins um- sorgan og tænastur til evnaveik folk, sum byr spjatt og å avbyrgdum øki«. Møttust i Finlandi Symposiið, sum her verður umrett, varð hildið í Finlandi í dogunum frá 8. til 10. desember í fjør Millum teir umleið 30 luttakararnar úr Finlandi, Alandi, Danmark, Sveríki og Noregi var eisini eitt umboð úr Feroyum. Tað var Jan Múller, blað- maður. Luttakararnir umboðaðu nógvar ymiskar starvs- bólkar — eitt nú starvs- fólk innan forsorgina, fyri- sitingina av sosialmálum, embætismenn, sålarfrød- ingar, journalistar og onnur við. Symposiið varð hildið á HANAHOLMEN KULTURCENTRUM, ið liggur á tí náttúruvakra plássinum Esbo, nær- hendis Helsinki Nógv áhugavert kom fram hesar tríggjar dagarnar í Esbo. Hóast nakrir av finlendingunum máttu hava tulk so kendist tað sum, at her kundu fólk frá fleiri norðurlendskum tjóðum tosa hver við annan á einum máli, sum øll skiltu. Greitt varð frá royndum, sum saman við ymsum sjónarmiðum vórðu eitt haldgott grundarlag undir einum mennandi orða- skifti. Nógvir ymsir spur- ningar viðvíkjandi upplýs- ing til tey evnaveiku og um tey evnaveiku vórðu viðgjerdir — upplýsing viðvíkjandi: teimum evna- veiku, avvarðandi, starvs- fólki á stovnum og skriv- stovum, fjølmidlunum, myndugleikunum osfr. Nidurstødan var tann, at upplysingin frå myn- dugleikunum og yvir- hevur frá normalsamfel- agnum til tey evnaveiku er ov vánalig — somuleiðis er upplýsingin frá fjel- miðlunum víðari til al- menningin um tey evna- veiku eisini ov vánalig. Hon er antin ikki nóg lett at skilja ella tørvar hon heilt. Almenn uppgáva Her skal nú verða nomið eitt sindur meira gjølla við nakað av tí, sum kom frá á symposiinum. Upplýsing er ein almenn uppgáva, sum allir borgar- ar hava krav uppá at fáa lut í. Tað er tó ógvuliga ymiskt, hvussu upplýs- ingararbeiði verður mett í teimum einsteku londun- um. Í Noregi eru teir so frammaliga, at tað al- menna letur stuðul til upp- lýsing viðvíkjandi teimum evnaveiku Tá vit tosa um upplýs- ing (informatión) í sam- band við evnaveik, skilja vit millum upplýsing, sum tey evnaveiku sjálv hava brúk fyri og upplýsing, sum samfelagið rundan um tey evnaveiku skal fáa um tey evnaveiku. Fjølmidlarnir te. blød, utvarp og sjonvarp hava eina stóra ábyrgd at skula upplýsa almenningin um tey evnaveiku og viður- Hóast danskt, norskt, svenskt og føroyskt mål, so varð orðaskiftið livligt. Teir finnar, sum ikki skiltu svenskt, høvdu tulk skifti teirra i samfel- agnum. Upplýsingin eigur at verða rett og við- komandi. Hon hevur stóran týdning fyri tey evnaveiku og teirra av- varðandi, tí hon er við til at broyta gamla og vana- bundna hugsan um hesi brekaðu. Eisini kann hon hava fyribyrgjandi týd- ning. A symposiinum varð sett spurnartekin við, um fjølmiðlarnir rekja hesa uppgávu til fulnar. Víst varð tó á tað stóra arbeiði, sum svenska útvarpið og sjónvarpið hava gjørt fyri at upplýsa almenningin um tey evnaveiku. Í dag eru filmir og bandupptøk- ur, sum hini Norðanlond- ini kunnu læna og fáa brúk av. Í Danmark verður í let- uni ein rættiliga umfat- andi filmur gjerdur júst um tey evnaveiku. Mangulvera Tey evnaveiku sjálvi hava eisini stóran terv á lætt- fatiligari upplýsing. Hetta er í dag ein stór mangul- vera. Tó verður tá m.a. í Sveríki gjørt rættiliga nógv burtur úr hesum at skriva tilfar til tey evna- veiku, sum er skrivað á einum lættfatiligum máli. Her hava hini Norðanlond- ini nakað at læra av svium, eins og í so mongum eðrum forum Her koma vit so at nema við minnilutarnar. Teir málsligu minnilutarnar í Norðanlondum. Hesir minnilutar eru ringast fyri, tá tað snýr seg um upplýsing. Tey evnaveiku, sum hoyra til hesar minnilutar, er oftani dupultbrekað, tí málið ger, at tey hava bert atgongd til avmarkað tilfar á sínum móðurmáli. | hesum sambandi varð nevnt, at tey í Noregi hava umsett tilfar um m.a. Down 's syndrom til samiskt mál. Tílíkt tilfar eigur eisini at verða umsett til onnur minni- lutamál í Norðanlondum. Samanumtikið kann øll henda upplýsingin verða við til at bróta niður múrar, sum skapa mis- skiljingar. Upplýsingin kann ístaðin skapa megu- leika fyri kommunikatión báðar vegir til frama fyri okkum ell. Skotið varð upp at bjóða einum tíðindamanni úr hverjum Norðurlandi við til framtíðar symposiur. Á tann hátt kann almenn- ingurin fáa betri megu- leika at fylgja við teimum trupulleikum, sum tey evnaveiku dragast við dagliga. Eisini varð víst á týdningin, at tíðindafólk verða boðin við til fyri- lestrar, fundir ol., tá hetta verður fyriskipað í sam- band við tey evnaveiku. Skotið varð eisini upp, at áhugafelegini hjá teimum evnaveiku senda síni blød til fjelmiðlarnar Har- aftrat at tey, ið stíla fyri hesum blødum. gera stuttar samandråttir av teimum mest týðandi greinunum. Tá er megu- leiki fyri, at bleðini ikki verða sett í hyllina ella koyrt í pappírskurvuna so mikið minni — og at hetta tilfar verður tikið upp og umrett so mikið sterri > . Setanin Tad var annars finnin, Lars Nystrøm, sum opnadi symposiid. I talu síni segði hann m.a. hesi orð: »Før alla organisationer och myndigheter som har som málsattning att for- battra forhållandena for de Framhald å sidu 15