leygardagur 16. januar 1982síða 4

Síða 4 Ein syrgilig søga um eitt virki Farvæl til taravirkið Tømdi dampketil — tappaði rør og radiatorar av — snaraði lykilin um og gav Landsstýr- inum ein, Menningargrunn- inum ein og Ídnaðargrunn- inum ein — Eg trúði alla tíðina uppá taravirkið. Helt, at tað kundi fáa stóran týdn- ing fyri samfelagið. Vit ar- beiddu eisini dag sum nátt — gingu upp í arbeiði við lív og sál — eingin undan- tikin. Hetta var eitt sunt og gott projekt. Nakað soleiðis sigur Johan Niclasen, sum nú í umleið átta mánaðir einsa- mallur hevur arbeitt á Alginatvirkinum á Strondum. Hann hevur hesa tíðina verið lentur av Menningargrunninum til at ansa eftir maskinum, húsinum og tarabátinum — meðan tað kanska enn hevur verið ein evarska lítil vón hjá nekrum av teimum áhugaðu í tara- virkinum, at virkið fór í gongd aftur. Stongdi í fjør Taravirkið steðgaði fram- leiðsluna í fjørsummar og segði arbeiðsfólkið upp vegna tervandi meirfígg- ing til rakstur og nýílegur. Johan Niclasen hevur nú helst sett fót sín á tara- virkinum fyri seinastu ferð. Hetta ynskti hann ongantíð skuldi henda, tí hann hevur alla tíðina trúð uppá hetta projektið. Um nýggjársleitið rigg- aði hann av. Temdi tann stóra dampketilin og tapp- aði rør og radiatorar av. Síðani varð lykilin snar- adur um. Triggir lyklar eru til virkið á Hulki. Teir hevur Johan Niclasen saman við eini frágreiðing latið Landsstýrinum, Menningargrunninum og Ídnaðargrunninum. Mangt bendir á, at segan um fyrsta feroyska alginatvirkið er liðugt skrivað. Eins og hini 13 starvsfólkini á virkinum er Johan Niclasen nú farin í aðra vinnu Flutti úr Danmark á Strendur Men hver er Johan Niclasen! so hesin Hann er ein av teimum, sum hevur verið við í tara- projektinum frá byrjan. Sjálvur hevur hann búð og arbeitt í Danmark í 17 ár — siglt við DSB — men tá hann frætti um ætlanina at byggja eitt taravirki í Feroyum — freistaði hetta áhuga hansara, og hann kom inn í myndina. Í fyrstani arbeiddi hann bert í síni frítíð við tara- projektinum, men frå 1. apríl 1979 varð álvara gjørt av — bæði tara- ætlanini og av fyribils framtíðini hjå Johan Niclasen. Hann fekk farloyvi frá DSB og flutti til Feroya við familjuni. Húsini í Danmark vórðu seld, og tey búsettu seg á Strondum fyri at halga seg taravirkið saman við fleiri oðrum. Ein syrgilig sega Segan um taravirkid á Strondum er ein spenn- andi — men syrgilig sega — tíanverri syrgilig. Her høvdu virkisfysnir menn tikið seg um reiggj fyri at fáa í gongd eina heilt nýggja vinnugrein í Fer- oyum — eina vinnu, sum vit áttu ráveruna — taran — til. Tað hava verið byrjun- artrupulleikar, men hetta er einki ókent fyribrigdi hjá nýggjum vinnum, sum skulu koma fyri seg. Sosialurin hevur fylgt hesum projektinum frá tí, at ætlanin var at byggja í Leirvík, og til henda ætlan varð broytt til Strendur, og nú til virkið er stongt. Vit hava tosað við stjóran í felagnum, Torkild Lind- berg og við Paula Ellef- sen, legmann, um, hví tað ikki gekk hjá taravirk- inum. Vit hava hoyrt ymsar áskoðanir og úttalilsir. Tað hevur tó verið okkara fatan, at alt er ikki komið í ljósmála í hesum sambandi. Tí hava vit tosað við Johan Nicla- sen, sum umframt at hava arbeitt á virkinum, eisini er partaeigari og eyka- maður í nevndini. Nee Ein djørv roynd — eitt stásiligt virki — eitt stórt arbeiðspláss — hetta er nu søgan um taravirkið, sum bert var lív lagað í gott og væl tvey ár Byrjunar- trupulleikar Vit bóðu fyrst Johan Nic- lasen greiða frá, hverjar trupulleikar teir hava havt at dragast við, síðani teir fóru í gongd við projektið. Hann sigur soleiðis frá: — Fyrst var tað staðið at leggja virkið. Her gekk ein tíð, áðrenn vit fingu loyvi at leggja eitt slíkt virki. Hetta seinkaði ætlanina nakað. Kanska hava vit verið í so bjartskygdir og projek- terað ov lágt. Vit mettu eisini trupulleikum við at fáa fígging. Vit roknaðu við, at tað var í lagi við 10% í eginpeningi, men Egnsudviklingsgrunnurin kravdi 15%. Síðani var tað sjálv byggingin av virkinum. Vit mettu stóra vælvild frá Sjóvar kommunu, sum Pauli Ellefsen ynskti, at landsstýrið, sum Legmaður, var partaeigari í taravirk- inum, helt eina neutrala steðu og ikki blandaði seg — samstundis sum nevndin í taravirkinum var ósamd um, hvussu trupulleikarnir skuldu loysast. Var tað neu- trala stødutakan landsstyri- sins sum i veruleikanum gav taravirkinum mønustingin? sprongdi eitt 18.000 m' stórt eki út fyri okkum og flutti alt grótið. Hetta varð gjørt ókeypis. Men veturin í 1979 var ringur við kava og stormi. Hetta tarnaði byggingini nakað, hóast arbeiðsmenninir her gjørdu eitt bragd: at arbeiða í slíkum veðri og gjørdu sostatt, at bygg- ingin kortini gekk tann rætta vegin. Hetta haldi eg fáir hevdu gjert teimum eftir. Urtøkan av alginati ov litil Johan Niclasen nevnir síð- ani úrtekuna av alginati. Her varð gjert eitt kann- ingararbeiði. Jydsk Teknologisk Institut kannaði føroyskan tara og kom til, at alginatinni- haldið var 4%. Tá tara- virkið fór í gongd, og tarin varð koyrdur igjøgnum maskinurnar, var alginat- úrtekan bert umleið 2%. — Hvussu ber til, at hetta kundi henda? — Tað er ilt at siga við vissu. Kanska hava teir, sum skorið hava tara, tikið ov nógv av blaðtara . og ov fáar tonglar, soleiðis at bílætið hevur verið eitt annað, enn tað var í veru- leikanum. Tað vísti seg nevniliga seinni, at tong- larnir vóru upp til 8 ára gamlir og innihaldið av alginati var lítið og einki i” teimum. — Tað hevur verið nevnt, at vit áttu at havt, sligið gamla taran fyri at fáa nýggjan tara við sterri alginatinnihaldi, tá virkið fór í gongd. Var hetta eitt mistak? — Tað er ilt at siga. Vit gera ell mistek og ikki er altíð lætt at hava yvirlit yvir alt, tá ein fer undir eina heilt nýggja vinnu. Men tað hevði helst verið rætt at rudda fleiri eki fyri gamlan tara, nakað fyrr enn gjert varð. Og síðani var tað sjálv- ur tarabáturin. Eisini her vóru trupulleikar. Báturin varð latin virkinum tríggj- ar mánaðir seinni enn ætlað. Væl fyrireikað — Men var projektið tá nóg væl fyrireikað? — Tað haldi eg so av- gjørt. Eg trúgvi neyvan, at nógv føroysk projekt - hava verið so væl kannað og fyrireikað sum júst taraprojektið. — Var ikki eisini talan um at steðga virkinum or- sakað av vanda fyri dálk- ing? — Her vóru eisini ávísir trupulleikar, men eg haldi, at vit megnaðu at fáa hesi viðurskifti í rætt lag. Sjál- vur haldi eg, at vit eiga at hava eyguni eftir dálking, og tað hevdu vit so sanni- liga eisini á taravirkinum og legdu framleiðsluna so- leiðis til rættis, at eingin dálking varð. — Fer hava vit tosað um byrjunartrupulleikar. Heldur tú, at virkið hevði kunna koyrt væl í fram- tíðini, tá sloppið varð undan hesum trupul- leikum? — Ja, avgjert. Eg havi alla tíðina trúð uppá hetta projektið, og eg haldi framvegis, at tað var tað rætta vit gjørdu. : Nú var framleiðslan komin í gongd. Menn hevdu lært seg hetta heldur nýggja handverkið og hevdu stóran áhuga fyri tí. Maskinur- nar riggaðu, okkurt skuldi keypast aftrat fyri at fáa tað at rigga enn betur. Tann fyrsta alginatveran varð seld til keyparar, og hesir vóru væl negdir við veruna. Hetta haldi eg var ein so týðandi sannroynd, at fáur átti at ivast i, at her var veruliga skapt grundarlag undir eini nýggjari vinnu í Feroyum. Góða ráðgeving — Hevur tekniska ráðgev- ingin verið nóg góð og var tað ikki eitt sindur av einum ævintýri at fara umdir alginatframleidslu, tá vit vita, at tað bert eru fáar slíkar fyritøkur aðra- staðni, og at tær halda alt loyniligt? — Rætt er, at tað kann vera trupult at fáa upplýs- ingar frá eðrum. Men hetta eigur ikki at steðga okkum í at brúka okkara egnu ráverur og hugflog. Vit høvdu góða tekniska ráðgeving eitt nú á Dan- marks Tekniske Hejskole. — Men tá so talan bert var um byrjunartrupul- leikar og tit høvdu eina veru, sum keyparin varð negdur við, hví gav SOSIALURIN nevndin so kortini skarvin yvir? Johan Niclasen: Hetta er ein áhugaverdur spurningur. Lat meg fyrst siga, at eg havi ikki áhuga fyri at kjakast um ávísar persónar ella myndug- leikar, um: hver nú fær mest ella minst í studningi frá tí almenna. Gongdin hevur í stuttum verið henda: — Tá nevndin og parta- eigarar funnu fram til, at virkið fór at hava eitt stórt hall í fleiri ár og at fleiri nýílegur máttu ger- ast, varð kallað til kreppu- fund. Úrslitið av hesum fundi varð, at vit fyrst sektu Egnsútviklingsgrunnin um meirfigging. Svarið frá teimum var nei. Síðani fór stjórin á virkinum saman við eðrum út í landsstýrið at greiða frá steðuni. Aftaná henda fund varð líkt til, at einki annað var at gera enn at steingja virkið. Víðari sigur Johan Nic- lasen: — Okkara uppfatan tvs. hjá nekrum av parta- eigarunum og nevndarlim- unum varð, at tað var ikki rætt at leggja árar inn so bráddliga. Vit fóru so nakrir til løgmann fyri at gera enn eina roynd. Løg- maður upplýsti tå, at hann ikkt skattaborgaranna vegna kundi lata taravirk- inum 4 ella 5 mill. kr. i hjålp beinanvegin. Istadin bad løgmadur nevndina å taravirkinum koma vid einum konkretum upp- skoti um, hvussu nógvur peningur varð neyðugur fyri at halda áfram í fyri- bils eitt hálvt ár fram. Johan Niclasen sigur víð- ari, at teir nú gjerdu eitt uppskot, sum miðjaði ímóti, at landsstýrið lat 500.000 kr. í tilskoti bein- anvegin og so 100.000 kr. um mánaðin í eitt hálvt ár. Hetta uppskotið varð lagt fyri restina av nevnd- ini, har ein meirluti tó feldi uppskotið. Landsstýrið segði seg tá einki kunna gera. Løgmadur helt tað ikki vera rætt, at lands- stýrið blandaði seg upp í eina avgerð, sum ein meir- luti av nevndini hevði tikið. Urslitið av hesum varð, at virkið mátti steingja. — Tá nú landsstýrið ikki vildi ganga við til at lata fleiri mill. kr. til virkið beinanvegin, men heldur vildi lata eitt sindur sum eina fyribilsloysn at byrja við, átti nevndin tá ikki at tikið undir við hesum, so- leiðis, at virkið kundi halda fram? — Mín áskoðan var og er enn tann, at vit áttu at tikið av tí, sum landsstýr- ið vildi ganga við til. Trýr ein uppá eitt projekt sum hetta, so má ein taka tað ein fær. At tosa um hvat aðrir fáa hevur so einki við hetta aktuella málið at gera.