leygardagur 23. januar 1982síða 14

Síða 14 SOSIALURIN Álvarsligir trupulleikar í væntu gera vit einki: Skal SEV umskipast ella skulu vit hava eitt nýtt orkufelag? Okkurt má gerast heldur SEV-stjórin Skal SEV taka sær av orðum orkutættum má felagið umskipast Herfyri stóð ein grein í før- oyskum blað við yvir- skriftini: Orka er ikki bara SEV-mál — tað er eitt samfelagsmál. Vit vendu okkum til Hjalgrim Wint- her, stjóra í SEV við júst hesum setninginum og bóðu hann um eina við- merking. Hjalgrim Winther: — Vit eru her inni á einum sera álvarsligum spur- ningi, nevnliga spurning- inum um, hvussu vit loysa onnur orkumál enn streym sum eitt nú upphitingina. — Tá sagt verður at: »Orka er ikki bara SEV- mål men samfelagsmål«, tå må eg spyrja meg sjålv- an, um følk halda, at vit sita og fylla lummarnar við pengum, ella tey halda, at vit eisini skuldu gjørt meira burtur úr aðrari orku so sum upphit- ing ella allari orku burtur Framhald av síðu 13 Vit hava sekt skrivstovu- 1962. Nú- hava vit fingið vvirhevur ettir stjóra staðni hann Tú er 67 ára gamal. Hvussu leingi fer tú at halda fram sum stjóri í SEV? Eg rokni ikki vid, at eg haldi meira enn til eg einum sidani eri vorðin 70 år. Men tað er einki dulsmál, at tað stendur nógv á í slíkum arbeiði Tad vísir seg. at sjálvt í okkara nútímans samfelag er tað so, at trupulleikarnir konsen- trera seg um ávísar per- sónar. Eg eri tíanverri ein av teimum. Kanska er tað fyri ein part min egna Nokk av arbeids- megi i Føroyum Vit spurdu at enda SEV- stjóran. hvat hann hevur at siga til kritikkin móti, at danska felagið Høj- gaard og Schultz stendur fyri ellum projekterings- arbeiðinum, og til at neyðugt verður at inn- flyta fremmanda arbeiðs- megi til at gera arbeiði! Hvat viðvíkur ar- beiðsmegini, so rokni eg við, at vit hava nokk av fólki í Feroyum. Kanska verður brúk fyri ávísum persónum at seta upp maskinur og annað. Annars haldi eg, at føroy- ingar eru ógvuliga »tek- niskt minded«, teir læra skjótt og duga væl at arbeiða. So har beri eg ongan ótta. Hvat viðvíkur Hejgaard og Schultz, so hava teir gjørt arbeiði fyri SEV leingi. Teir eru eitt sera stórt felag við nógvari ekspertisu og royndum. Vit hevdu ikki klárað hesar uppgávur sjálvir. av. Hjalgrim Winther heldur fram: — Tað er ein sannroynd, at SEV í dag brúkar bert 10% av tí olju, vit innflyta til landið. 30—40% fara til upphiting og hetta talið hækkar steðugt. 10% fara til skúl- arnar og 40—50% til skip- ini. — Hóast SEV bert brúk- ar henda lítla partin av oljuni, so vita vit, at streymurin vit lata er grundarlagið — steðið — undir ellum eðrum. Eingin oljufýring ella hitapumpa kann setast í gongd uttan við streymi. — Her kemur so spur- ningurin um ekta tervin á orku m.a. til upphiting — og hver skal taka sær av at nekta henda terv. — Sjálvur haldi eg, at tað kann henda ein kata- strofa fyri Feroyar, um vit ikki longu nú gera okkurt. Vit byggja stór hús við vel- dugum kjallara. Tá nú oljan fer at hækka upp- aftur meira verður kanska neyðugt at brúka tær 20.000 kr. um árið til at hita húsini upp við og kanska aðrar 10.000 kr. til streym. Hetta fer at tyngja búskapin nógv, so eg vil bert spyrja: hvussu vil samfelagið loysa hesar spurningar? Vænta at SEV loysir hetta Og Hjalgrim Winther heldur fram: Tað óhugnaliga í ell- um hesum er, at fólk vænta, at SEV loysir hesar trupulleikar. Men tá verður neyðugt, at vit full- komiliga broyta stavn- haldið við felagnum — frá at vera eitt elfelag til eisini at umfata alla aðra orku, tvs. at vera eitt orkufelag. Hetta hevur tó eingin tosað um enn. Skal hetta henda, so mugu vit beinanvegin til at um- skipa felagið, og tað fer at krevja, at vit mugu hava tvær ella tríggjar ferðir so nógv fólk í arbeiði. Og tað kunnu vit ikki fáa í løtuni. — Kann SEV átaka sær hetta stóra tak? — Tað veldst um ynsk- ini og orkuna. Vit eru í dag sum er ikki ferir fyri at rekja tær uppgávur, sum liggja á okkum. Hvussu skulu vit tá fara inn á heilt aðrar uppgávur. Vit vilja gjarna fara inn í eitt slíkt arbeiði, men so mugu vit fáa betri meguleika at arbeiða tvs. meira pengar og fleiri fólk. — Hevur hetta skund? — Eg haldi, tað eru ov fá av okkum, sum hava hugsað um álvaran í hesum, men ístaðin tikið tað sum givið, at hetta var nakað sum SEV tók sær av. Halda vit áfram at byggja sum vit gera, so mugu vit útvega meira orku til in.a. upphiting. Tað hevur skund, tí onkur má taka sær av hesum. Í dag er so eingin, sum hevur ábyrgd av hesum, og úrsliti kann gerast, at alt steðgar upp- Hjalgrim Winther sigur at enda, at vit eiga at gera okkum minni heft av oljuni. Tí hon kemur uttanífrá. Vit eiga at kanna aðrar meguleikar, soleiðis at vit her heima kunnu vera meira sjálv- bjargin við orku m.a. eisin orku til upphitingarenda- mál. EDV-skráseting nummar ella navn — Tað, sum fær meg at taka í pennin, er greinin hjá býráðs- formanninum um sama evni Sum skilst á greinini er PM ógvuliga firtin um CPR- nummarskipan og um lands- stýrið, tí tað ikki hevur tikið hann uppá ráð í hesum sam- bandi, tí, sum hann sjálvur skrivar, er Havnar kommuna, ella hann, undan- gongumaður á hesum eki, so hví ikki spyrja hann? Tað at skráseta data (upp- lýsingar) um persónar er ikki nakað nýtt fyribrigdi og hevur verið gjert alt tað, vit vita um. Tað, sum er broytt í hesum sambandi, er við hverjum amboðum hetta hevur verið gjørt og í hesum tíðum, ið edv-tólini floyma inn yvir landið og so at siga ell privat virki nýta hesi nýggju amboð, verður øll almenn umsiting framvegis ford við handakraft. Hetta er sjálvandi til stóran ampa fyri tey, ið hava einihverji erindi í ti almennu umsitingini. Felags fyri bæði tað almenna og tað privata er, at hevur ein eitt ella annað út- standandi við hesi, á ein ella annan hátt, so verður við- komandi skrásettur í einum kartoteki við handakraft ella við edv-tólum, felags fyri bæði er, at vit gerast eitt nummar í hesum kartoteki. Hetta er eisini galdandi hjá fyritøkuni PM, so legið tað ljóðar So at siga øll virkir, ið hava ognað sær edv-tól, nýta okkara privata telefonnumm- ar sum skrásetingarlykil og er hetta gjert fyri at lætta umsitingar-arbeiðið. Hevur Telefonverkið givið teim heimild til tess? Nú tað almenna skal til aí nýta edv-tól, skal tað hava heimild til at nýta eina ávísa nummarskipan, sum hóast alt er grundað á okkara kristna feðingardag. Henda nummarskipan tænir sama endamáli sum tann hjá PM og eðrum og hevur bert týd- ning í sjálvum edv-tólunum hjá tí almennu umsitingini. Tað, at ein ikki kann, um vit hava eina CPR nr.-skipan, nýta sítt kristna navn fyri at finna fram til tær rettu upplýsingarnar í edv-tólinum er tvætl og uppspuni hjá PM, ella er hann veruliga óvitandi um, at Tórshavnar kommuna skrásetir persónar eftit eini líknandi nummarskipan? So at siga allar edv-skipanir, har tað er neyðugt, kunnu finna fram upplýsingar um persónar eftir navni ella nummari, um ein ynskir tað. Eg meti, at tey flestu munnu kennast við hendan setning »minnist tú numm- arið< tá ið vit skulu gjalda einahverja rokning. Hetta er kanska í lagi við teim privatu virkjunum? Ella skulu vit seta somu krøv til ta privatu sum ta almennu umsitingina? Hesin spurningur kemur bert av leti í umsitingini og eigur at blíva burturbeindur, um ein arbeiðir við edv-tólum ella ikki. Hverjar upplýsingar skulu skrásetast ? Henda spurning kundi eg hugsað mær at sett býráðs- formanninum PM, tí sum hann skrivar í grein síni >við ellum neyðugum upplýs- ingum, ja, enntá fleiri enn landið krevur«. Við hverjari heimild og við hverjum endamáli eru hesar upplýsingar skrásettar og nær fáa Havnar borgarar loyvi til at síggja, hvat er skrásett og meguliga rætta skeivar upplýsingar? Tað er ongin ivi um, at Tórshavnar kommuna skuldi taka stødu til, hvat skuldi við í edv-skipanina av upplýs- ingum, sum hava verið skriv- aðir við handakraft uppá kartotekskort og so, hvat meguliga kundi komið afturat av persónligum upp- lýsingum. Við eini edv-skipan er ein noyddur at taka steðu til, hverjar upplýsingar, skipan- in skal innihalda mótsett eini manuellari loysn, har ein kann skriva, hvat einum lystir, so her er avgjøri ein stórur fyrimunur við eini edv- skipan. Men tann stóri vans- in við edv-skipanini er, at tær upplýsingar, sum eru skrá- settar, eru sera lættar at brúka ella misbrúka fyri teir persónar, ið hava atgongd til tess og hver hevur so at- gongd til hesar upplýsingar í Tórshavnar kommunu. Hvussu tryggja okkum í móti misbrúki? Hvussu kunnu vit tryggja okkum ímóti at óviðkomandi upplýsingar vera skrásettar og at tað, sum er skrásett, verður brúkt ímóti okkum? Hetta er ein spurningur, sum landsstýrið arbeiðir við og vónandi fyriliggur eitt úrslit fyrsta dagin, sum kann vera við til at tryggja okkum borgarum ímóti misbrúki og skráseting av óviðkomandi upplýsingum í privatari og al- mennari umsiting. Niðursteða. Tað einasta, sum ein veruliga kann fata av greinini hjá PM og, sum hevur nakað við veruleikan at gera, er, at hann skrásetir óviðkomandi upplýsingar, uttan at Havnar borgarar vita og, at hann reypar sær av at vera fyrstur at brúka edv-tól til fólkayvirlit í Feroyum. Har- afturat roynir hann at billa fólki tað inn, at vandin fyri misbrúki so at siga bert er til staðar, um ein skrásetir per- sónar eftir eini CPR nr.- skipan, sum líkist teirri hann sjálvur hevur tikið í nýtslu í kommunalu umsitingini. Men her vita øll, sum hava eitt sindur av skili fyri edv-skrá- seting, at tað ikki er mátin, ið ein verður skrásettur eftir, ið er tann avgerandi, men har afturímóti hvat tað er, sum verður skrásett og hverjir persónar, ið hava atgongd til hesar upplýsingar, sum er tann veruligi vandin ella av tí »énda« sum PM tekur til Her mugu vit krevja, at PM kemur við eini frágreið- ing um, hvat fer fram innan kommunalu umsitingina og, at hann gevur borgarunum atgongd til teirra persónligu data, sum kommunan hevur skrásett ístaðin fyri at leggja alla ábyrgdina út á Tinganes. EDV-skrásettur havnarborg.