mikudagur 27. januar 1982síða 2

Síða 2 „Vit mugu krevja okkara rætt og gera okkara skyldu=, helt hann fyri og mótmælti, at lønin var sett niður. »Hann« er Johan Hend- rik Rubeksen, Hendrik hjå Mouritsi, i Havn, sum andaðist seinasta fríggjadag, 95 ára gamal. Brotið omanfyri er úr gerðabók Feroya Arbeið- arafelags. Evnið, Hend- rik reddi um, var >8 timadagurin«, ið hann metti hava stóran týd- ning fyri arbeiðarastætt- ina. Arið var 1931. Ein slóðari er farin. Hendrik — ella Bill sum hann vanliga varð róptur millum havnafólk — var ein av undan- gongumonnunum í fer- oysku arbeiðararersluni og í feroysku javnaðar- rersluni. Hann var ein av teim- um, sum longu á ungum árum tók stríðið upp fyri at beta um trongu korini hjá teimum kúgaðu, hjá teimum feroysku arbeið- arunum og hjá teimum, sum minni formáddu sær. Leingi stóð Hendrik í hesum stríðnum — sum formaður í Havnar Ar- beiðsmannafelag, sum formaður í Feroya Ar- beiðarafelag, sum nevndarlimur og valevni Suðurstreymoyar Javn- adarfelags og sum nevndarlimur i Havnar Sjukrakassa i meira enn 30 år. Hendrik var millum teirra, ikki sum stovnadu javnaðarfel- agid i Havn i 1925. Aftur ímóti var Georg, beiggi hansara, teirra millum, men Hendrik kom skjótt uppi. Eisini var hann millum fystu valevnini, tå javnaðarfelagið fyrstu ferð stillaði upp til býráðsval í 1927. Men listin varð ikki góð- kendur. Tveir av stillarunum — skyldadu kommunuskatt. Og tað var nóg mikið tå i tíðini. Tey mongu fyrstu árini í felagsins segu gongur navnið J.H. Ru- beksen aftur og aftur. Hann eigur tí óivað sín stóra leiklut í sjónar- miðum og politikki flok- sins tey fyrstu árini. Og ikki var tað altíð líka lætt tá. Hendrik greiddi mær einaferð í eini samreðu frá, at tað vóru nógvir, sum høvdu hug at koma upp í flokk- in, men teir tordu ikki, tí teir blivu forfylgdir og vóru baggnir fyri at missa arbeiðið. Árini seinast í tjúg- unum- og fyrst i tríati- årunum, sum var ein sonn trongtíð fyri føroy- ingin,- var Hendrik for- maður Havnar Arbeiðs- mannafelags. Arbeiðs- loysið var stórt og nógvir vóru teir, sum mettu upp, tá onkur tímalenin var í væntu. Men verri enn so allir fingu altíð arbeiði. — Tá var tað ofta, at eg sjálvur ikki tordi at arbeiða, men fór til hús aftur, so onkur annar, sum trongdi meira til tað, kundi vinna sær nekur oyru, segði Hendrik í eini samreðu við Sosialin um tað mundið, tá hann fylti 90 ár í 1976. Í 1932 varð Hendrik einmælt valdur til for- mann í Feroya Arbeið- arafelag. Hetta starv rekti hann í sjey ár — til 1939. Eitt av teimum málunum, felagið tá ar- beiddi við, var kontant lenarrindan. Hetta fingu fakfelog- ini legtingið at gera lóg um í tríatiárunum. Og arbeiðaranir, fiski- menninir og fiskagentur- nar sluppu undan blikk- peninginum, og vunnu tað frælsið sjálvi at sleppa at avgera, um tey keyptu frá reiðaranum ella keypmanninum, tey kanska vóru í vinnu hjá. Onnur mál, sum Hendrik arbeiddi við í formanstíð síni í FA, vóru málini um ellis- rentu, arbeiðsloysis- kassa og um FA skuldi leita upp í De Sam- virkende Fagforbund í Danmark. Á nógvum økjum hevur arbeiðara- rørslan vunnið fram á, men ein arbeiðsloysis- trygging finst framvegis ikki. Johan Hendrik Rubeksen var feddur 8. august í 1886. Hann var elstur av seks systkjun. Barnaheimið var uppi við Tinghúsvegin, men seinri fluttu tey oman í Be. Liðugur við skúlan — hann var millum tey, sum í 1894 fluttu niðan í Gamla Kommunuskúlan — tók hann lut í ymisk- um fyrifallandi arbeiði, áðrenn hann 15—16 ára gamal fór til skips við Surprise hjá Restorfs- handli. Leiðin gekk suður á Tveroyri við koli. Men óveður kom á teir og túrurin suður tók fýra dagar. Hendrik misti tó ikki hugin til sjógvin. Vet- urin 1909—10 gekk hann upp á skúla og tók prógv hjá Jens Paula í Dali. Eftir tað sigldi hann m.a. við eingilskum trol- ara og fangaði eisini sild undir Íslandi við Grana. Seinri legðist hann uppi og var m.a. vitapassari á Skansanum. Hendrik var fryntligur og hugnaligur at práta við. Sinnið hevði hann ungt. Í huganum stend- ur ein vekur várleta, tá vit — eftir at hann hevði givið seyðnum á treðni úti í Havnardali — koyrdu ein túr til Velba- staðar, har vit í lýðkuni fingu eitt hugnaligt prát, í tí frálíka útsýn- inum yvir oyggjar og hav, um samfelag, lenir, politikk o.a. Spelkin sum ein ung- lingi var Hendrik til hann var farin um tey 90. Seinastu árini hevur sjónin bilað, men heilsan hevur verið rættuliga góð til fyri stuttum. Friður verið við minn- inum um Johan Hendrik Rubeksen. Jóhann Mortensen Tingmenn halda, at øll persónlig SOSIALURIN Ódámligt at handil kann rekast við upp- lýsingum um privat viður- skifti Tankin við privatum skráum er ódámligur í sjálvum sær. Upp aftur meira ódámligt er, at virk- ir skulu kunna reka handil við upplýsingum um okkara privatu viður- skifti. Tað veri seg við kreditt- og lániverdugheit. Segði Jóannes Dals- gaard, sum var framsegu- maður javnaðarfloksins í teimum trimum uppskot- unum um fólkayvirlit, evnisskráir hjá almennum myndugleikum og lóg um privatar skráir, sum vóru til viðgerð í legtinginum síðsta fríggjadag. Jóannes Dalsgaard mælti heldur til at seta forboð móti ellum slíkum EF-ónollum enn at gera slíkar privatar skráset- ingar lógligar. — Eg haldi tað vera grovt, at eitt stýri, sum sigur seg vera liberalt — sum sigur seg verja hin einstaka — skal fara at legalisera sneytan og grópan í okkara privatlívi. Skrásetingarsjúka — Spurningurin er ikki bert um eftirlit við borga- runum, men um demo- krati. Demokrati byggir á sín á millum álit — á álit millum myndugleikar og borgarar og eigur at klára seg við einum minstamáti av eftirliti, segði Jóannes Dalsgaard. — Vit eiga ikki at góð- taka tann kontrolmentali- tet, fyri ikki at tala um ta skrásetingarsjúku, sum alt EDV-økid, og sum allir EDV-meguleikarnir freista til, og sum ræður í Dan- mark og eðrum EF- londum. Jóannes Dalsgaard vísti á, at vit eiga at ansa eftir privatlívinum hjá tí ein- staka, so tað ikki verður offrað í strevinum hjá pri- vatu EDV-fyritøkunum eftir nýggjum mark nadum: Ti meira tær småu EDV-eindirnar mennast og gerast biligari og lætt- ari, jú torførari verður tað hjá EDV-fyritøkunum við tí stóru útgerðini at varð- veita kundarnar, og tað ger, at tær vera upp aftur grammari eftir at fáa tað almenna sum kunda. Vit eiga tí at skyna ímillum veruligan EDV-terv og kunstugt skaptan terv, segði Jóannes Dalsgaard í tí meira kensluborna part- inum í reðu síni. Nummar — eitt sen- tralt ella fleiri Skulu vit hava eitt sen- tralt persónsnummar — eitt sokallað CPR- nummar — ella eitt nummar fyri hvert av teimum ymisku samfel- agsekjunum ella skulu vit einki nummar hava. Og bert brúka navnið? Hesin spurningurin fekk eina mest umreðu undir orðaskiftinum. Og logtingið var ógvuliga iva- samt, hver loysnin er mest gagnliga. Somuleiðis fekk spur- ningurin um, hvat skal vera loyvt at skráseta, nógv hegg. Í lógarupp- skotinum um privatar skráir stendur m.a. í eini grein: Skrásetingarvirki „Hann, ið ætlar at reka virki við skráseting av upplýsingum til at meta um fíggjarmegi og láni- virðileika við tí í hyggju at lata víðari (lánupplýs- ingarvirki) skal, áðrenn hann byrjar, boða skráset- ingareftirlitinum frá<. Og í næstu grein: »Lånupplysingarvirki hava bert loyvi til at skrå- seta og lata vidari upplys- | Dr JE mee