leygardagur 30. januar 1982síða 10

Kolaorkuverk eiga at verða ein partur í útbyggingarætlanini Okkara egna kol kann koma okkum til ligum flutnings- ella veitingarkreppum ið nevnt er framm- er eyðsæð, at tey verandi elverkini ikki kunnu nekta tervin i næstum, og um telini fyri tey ymisku verkini verða sett upp í eitt trygdar- roknistykki, vísir tað seg, at trygdin í Meginekinum longu er í minna lagi, og tí er neyðugt at útbyggja sum skjótast. antyri Spurningurin er sostatt ikki, um vit skulu út- byggja, men um hvussu elorkuútbyggingin eigur at verða framd. Tað finnast ymiskir orkutekniskir meguleikar til framleiðslu av el-megi, og verður her víst á teir, sum vit meta kunnu koma uppá tal a) Vatnorkuverk b) Kolorkuverk c) 4-takts dieselverk d) 2-takts dieselverk, og kanska sum ein framtíð- tíðarmeguleiki e) Vindorkuverk. a) Vatnorkuverk Vatnorkuverk eru vanliga einfald í uppbygging og raks:"', og eru serliga væl- egnaði til skjótar broyt- ingar (regulering) i el- skipanini. Í Feroyum er meguleiki at byggja nakað av vatnorkuverk- um; men er hetta ikki nóg mikið til at tervurin á el- megi verður nektaður til fulnar Harumframt krevja tílíkar útbyggingar stórar ílegur í mun til in- stalleraðu effektina. Í hesum degum, tá nógv verður tosað um trygd í bandi við orkuveiting, * Vit mugu gera royndir við fjarhita sum skjótast * 8000 tons av olju fyri 24 mill. kr. til spillis árliga + Trygdin í Meginøkinum er longu í minna lagi * Neyðugt er at útbyggja elorkuna sum skjótast * Vatnorkuverk tey tryggastu og ráðevnið er ókeypis * Dieselverk kunnu hava stóran týdning fyri fjarhita * Vindorkuverk gera seg ikki galdandi innan el fyri árini * Neyðugt við meira sundurgreinaðum kanningum slepst ikki undan, at vatn- orkan helst er hin tryggasta, umframt tað at orkuráevnið er ókeypis. Hetta merkir, at vatn- orkuverk spara landinum gjaldoyra fyri sparda olju, sæð yvir langa tíð b) Kolorkuverk Kolorkuverk eru vanliga innrættaði til: a) at framleiða elorku burturav og kallast tað tá eitt »kondensationsverk« b) at framleiða elorku, men við meguleika at framleiða nakað av fjar- hita og kallast tílík verk fyri »uttaksverk« c) at framleiða elorku og hitaorku í mun til hvert annað, so sterst megulig nytta fæst úr kolinum. Hesi verk kallast >mót- trystverk«. Kolorkuverk eru ikki vælegnad til skjótar broytingar i elfram- leidsluni og verða ti eisini vanliga nýtt sum grund- lastverk. Hesi fylla lut- falsliga nógv, sammett við t.d. dieselverk, og ílegur- nar fyri hverja installeraða kW eru nakað sterri, enn tá talan er um 4-takts diesel. Hinvegin er eitt kolorkuverk frá einum tekniskum sjónarmiði sera einfalt, sammett við eitt dieselverk, og orku- ráevnið kol er munandi bíligari enn olja. Eisini skal nevnast, at tey kolorkuverk, talan her er um, uttan trupulleikar kunnu verða gjørd so- leiðis, at føroyskt kol kann brennast í teimum burtur- av. Hetta síðsta kann verða ógvuliga tíðandi í spurninginum viðvíkjandi tryggari orkuveitan. Verkið kann, um neyðugt, eisini brenna tungolju. c) 4-takts diesel verk Dieselverk við 4-takts motorum hava stórar fyri- munir, tá tervur er á skjót- um uppstarti og verða tey tí eisini ofta nýtt til neyð- elverk á t.d. kjarnorku verkum, í floghavnum, á hospitalum o.e.l. Eisini verða dieselmotorar ofta nýttir sum spísslastverk í sterri el-skipanum. Fleiri staðir í heiminum verða dieselverk tó eisini nýtt sum grundlastverk, fyrst og fremst á smærri oyggjum og í fjarskotnum býum ella til sterri verk- smiðjur. Í dag, við teimum lut- falsligu hegu oljuprís- unum, er tað tó ikki van- ligt at seta tílíkar 4-takts motorar upp sum grund- last, í hvussu er ikki uttan at nýta spillhitan til eitt- hvert ídnaðar- ella annað upphitingarendamál. Nakrir av fyrimununum við 4-takts dieselverk- unum eru: — at tey eru lutfalsliga bílig at keypa — at tey ikki fylla so nógv — at tey kunnu regulerast skjótt — at spillhitin frá teimum er beinleiðis nýtiligur til t.d. fjarhita. Vansin hinvegin: at tey bert kunnu nýta olju sum orkuráevni góðar í møgu- d) 2-takst dieselverk Í høvudsheitinum hava 2 takst dieselmotorar higar til mest verið nýttir sum hevuðsmotorar umborð á skipum; men hava teir eisini í minni mun verið nýttir til elframleiðslu á landi. 2-takts motorarnir mala vanliga seinni enn 4-takts motorarnir, eru haldt tri og kunnu brenna vånalig- ari olju. Spurningurin um olju- góðskuna kann, sæð langa tíð framyvir, hava týd- ning, um áhersla verður legd á at nýta olju í el- skipanini; men spurning- urin kann verða, um minnikostnaðurin fyri tílíka olju í mun til aðra olju kann viga upp tær meiriløgu., ið skulu gerast, tá sammett verður við 4-takts dieselverk Meirílegurnar fyri 2- takts- í mun til 4-takts dieselverk, eru við gal dandi dagsprísum umleið tað dupulta pr. installerað kW Samanumtikið kann sig- ast, at nakrir av fyrimun- unum vid 2-takts diesel- verkum eru at tey eru rakstrartrygg at tey nyta minni orku- råevni fyri hvønn fram- leiddan kWh i mun til 4-takts diesel at spillhitin frå teimum er beinleidis nytiligur til t.d. fjarhita — at tey kunnu nyta våna- liga olju. Nakrir av vansunum eru: — at tey krevja rættuliga stórar ílogur — at tey viga og fylla rættiliga nógv — at tey bert kunnu nýta olju. e) Vindorkuverk Í samband við hesa frá- greiðingina verður ikki gjørt nógv burtur úr vind- orkuni, tí mett verður, at hon ikki kemur at gera seg galdandi innan el-skipa- nina tey fyrstu árini. Nevnt skal tó verða, at aðrastaðni verður arbeitt fram ímóti at kunna fram- leiða rakstrartrygg vind- orkuverk. Men enn er ov stutt komið til, at nakað nágreiniligt kann sigast viðvíkjandi vindorku- meguleikunum í Fer- oyum. Elorku-útbygging Tervur á útbygging Sum nevnt undir pkt. 3. 4., er púra greitt, at brá- neyðugt er at útbyggja el- orku-skipanina Spurningurin er sostatt bert, hvussu útbyggjast skal. Ymist eigur at verða havt í huga, tá útbygt verður, eittnú hesir týd- ningarmiklu spurningar: a) Tervurin á el-effekt (kW) nú og framyvir. b) Meguleiki skal verða at framleiða neyðuga el- orku (kWh) nú og fram- yvir. c) Møguleikar fyri fígging d) Umhvørvis-/ dålkingar- spurningar. e) Veitan av orkuråevni. f) Hvar verk kunnu setast vid atliti til nytslu av spillhita. g) Ílogur. h) Meguligur el-fram- leiðslukostnaður. i) Trygg orkuveiting. j) Verandi elorku-skipan. Fyri at fáa eina hóming av búskaparligu viðurskift- unum í sambandi við ymiskar útbyggingar- hættir, verða her sett upp nøkur demi um, hvussu útbygt kann verða, við atliti til pkt. a), b) og j). SOSIALURIN Utbyggingarmøgu- leikar I utbyggingini eru møgu- leikar fyri nógvum ymisk- um samansetingum; men í dømunum er hetta av- markað til at sammeta framleiðsluhættirnar við hvenn annan, og eru her gjørdar fýra útbyggingar- ætlanir, sum eru grund- aðar á ta væntaðu elnýtslu fram til ár 2000. Útbyggingar- ætlan A Høvudsdentur er lagdur á útbygging við- vatnorku eftir ætlanini frá 1978/79 hjá SEV og við kolaorku til tað, sum írestar. Av tí at tervurin á effekt er brá- neyðugur, er, umframt tann 3,6 MW 4-takts die- selmotorin, sum verður uppsettur i Klaksvík, roknað við at seta ein 5,7 MW 4-takts dieselmotor upp å Sundi. Utbyggingar- ætlan B Sum A, men soleiðis at kolorkuverkini ístaðin verða 2-takts dieselverk, og at ein 12 MW 2-takts dieselgenerator verður settur upp á Sundi ístaðin fyri ein 5,7 MW 4-takts diesel. Útbyggingar- ætlan C Hendan ætlan byggir á, at ell framtíðar útbygging, fram til ár 2000, verður framd við kolaorku. Her, sum undir A, verður tó neyðugt at seta ein 5,7 MW 4-takts dieselgenera- tor á Sundi, fyri at nekta tørvin, ið verður, áðrenn tað fyrsta kolorkuverkið kann verða liðugt bygt. A —i—