leygardagur 6. februar 1982síða 11

SOSIALURIN Turbine Gene- ) [ Trans“ mis- *{ rator kt T " 3 sion ed EX. Vandhraftanlag - vamepu 100 F "20 855 ES Vand- Tur-''Gena- | 5 kraft þina retor a ——— i + T dd ” Tur- bine tab v Gene- tab Mynd 2. rator tab / / £ 5 af t Linie- Orkubytid i einum vatnkraftverki ingaranleggi sum t.d. gassi, olju ella el. Nyttustigið 0.u. 2,4 Tey her umtaladu vidur- skifti visa á, at tað hevur stóran týdning bæði fyri út- rokning av anleggsstedd og fyri nyttustigið, at hitin kring avsetaran er steðugur og so hegur sum gjerligt. verður bert Sjógvurin i Føroyum Í Feroyum er hitastigið i sjónum steðugt millum 5 og 9*C, og tað liggur tí nær at nýta hann sum orkugevara til avsetaran í einum hita- pumpuanleggi. Í flestu forum er lætt at fáa hendur á sjógvi, tað er bert ein spurningur um at sláa seg saman og gera eitt nípunet, ið veitir hverjum húsi sær ta mongd av sjogvi, ið tervur er á, sí mynd 5. Hesar pípur kunnu leggjast á sama hátt sum vanligar vatn- pípur t.d. í P.V.C. Nyttustig- ið fyri eitt sovorðið anlegg verður 3,9. Hví verður hitapumpan ikki nýtt Tá ein veit, at »prinsippid« í hitapumpuni hevur verið kent í meira enn 100 ár, og tá haft verður í huga meguleikin fyri orkusparing, kann ein bert undrast á, hvussu lítið hitapumpan er brúkt. Hevuðsorsekin til tann lítla áhugan fyri hitapumpuni er, at orkukeldurnar — olja og gass — fram til 1973 vórðu varme fjernes fra kølerum 1. 2. omgivelser Á fordampe rd (avsetari) Mynd 3. n seldar fyri lågan pris og i óskerari mongd. Sostatt hevur íkki búskaparligt grundarlag verið fyri nýtslu og menning av einum hita- pumpuanleggi, ið kundi hóp- framleiðast. Men við tí stóru orkupríshækkan í 1973, og um framtíðar orkuprísir hækka við t.d. 2% meira enn virðisminkanin, tvs. o.u. 12% p.a., tá vil grundarlagið fyri nýtslu av hitapumpum fyrr ella seinni verða tilsteðar. Nær tað búskaparliga loysir seg at brúka hitapump- una er eisini treytað av, hvenn prís hitapumpan kann gerast til, og treytað av el- orkuprísum nú og framyvir. Hitapumpan — til hverji endamál? Hitapumpan kann nýtast á ymiskan hátt, men endamálið er sum oftast at fáa orku við hóskandi hitastigi til upphit- ing av íbúðum, skrivstovum av einhverjum slagi, sjúkra- húsum, virkjum, brúksvatni 0.s.fr. Men i nøkrum førum er endamálið bæði hiti og kuldi. Hitapumpan verður ofta brúkt í samband við lágorku- hús, og tá oftast sett saman við eðrum verandi orkukeld- um, sum t.d. sól og/ ella vind- orku, ið ikki eru so steðugar. Vit vita um hitapumpu- anlegg, ið verður brúkt til upphiting av einum innan- dura svimjihyli. Tað góða við hesum anlegginum er, at tað bæði kann hita vatnið upp og halda hóskandi luftvætu og sugeledning Principdiagram av einum køli/ hitapumpuanleggi hitastig í hellini. Anleggið er ein blandingar av vatn/vatn, vatn/luft, luft/luft og luft/vatn slagnum Eitt kelianlegg kann eis- ini brúkast til hitapumpu anlegg. Eini skoytuhøll nýtist orku til køliendamål, men verður ein svimjihøll knýtt at skoytuhellini kann orkan samstundis brúkast til upphitingarendamál A sama hátt kann kondensatorhitin frá einum- hverjum kelianleggi brúkast til upphitingarendamál. Hetta kunnu vera fiskavirkir, keli frystihús, = veruhús 0.s.fr. At enda — men ikki minst tydningarmikid — kann hita- pumpan nytast sum upphit- ingaranlegg i vanligum set- húsum. Í Feroyum er vatn/vatn ella vatn/luft slag- ið tað mest vælhóskandi, sí mynd 14. Aðrenn vit halda áfram taki eg sum givið, at ell hús í næstum verða bjálvað til 100 mm í meðal og tett so, at luft- nýggjanin verður 1 x h-l. Hugsa vit okkum so, at eitt meðal hús er o.u. 100 m' verður orkutervurin til upp- hiting o.u. 12.000 kWh/ ár Tað vil siga, at samlaði orku- tørvurin er o.u. 20.000 kWh år. Tå orkutørvurin er størst- ur, skal orkumongdin til upp- hiting av heitum vatni og rúmum vera ou. 4 kW Nyttustigið fyri centralhita anlegg er sett til 0,8 og 4 fyri hitapumpuanlegg. Meting um central- og hitapumpuanleggið Henda orkumongd kann veit- ast húsinum á ymiskan hátt, men her verður gjerd ein met- ing. ið vísir munin millum centralhitaanlegg og hita- pumpuanlegg. Sammeta vit orkunýtsluna í húsum upphitað antin við centralhitaanleggi eta hita- pumpuanleggi síggja vit, at 2/5 = 40% av oljunýtsluni kann sparast, tá hitapumpan verður brúkt í staðin fyri cen- tralhitaanlegg. Her er orkan, ið flýtur burtur við kelivatn- inum (kondensatortapid) ikki tikin við. Men við at leggja virki, ið skulu lata el-orku til hita- pumpuanlegg, á hóskandi staði kundi kelivatnið verið nýtt til upphitingarendamál. Seta vit nekur tel á hesa oljumongd, ið kann spara landinum útflutning av gjald- oyra, koma vit fram til eina peningaupphædd, ið er 8,2 mill. kr./år. Hugsa vit okkum i stadin, at tann neyðuga el-orkan verður framleidd av vatn-, vind og/ella aldukraft, kann varme overføres til 1. kølevand radiatorvand N kondensator receiver Síða 11 Fad sparda gjaldoyra verður tá 20,5 mill. kr./år >o øll oljumongdin sparast spyr ein seg sjálvan hvaðani fáa vit el-orkuna, vit skulu jú brúka o.u. 10 MW til rakstur av ellum hesum hita pumpunum Bjálving og tetting skal til Tað fyrsta, ið skal gerast, er at seta tervin á orkuni niður, og kann hetta gerast við góð ari bjálving og tetting av íbúðum. Tann pening, ið vit á henda hátt kunnu spara o.u. 10 mill. kr./ár — seta vit í víðkan av el-orkuni (helst við vatn-, vind- og/ella aldukraft); men eisini kol kann koma upp á tal. Eisini kann hesin spardi peningur setast í tiltek, ið eggja til nýtslu av hitapumpuanleggi. Nú er hol komið á, og vit kunnu halda áfram at byggja út el-orkuna og eggja enn meira til nýtslu av hitapumpuni Hitapumpan vanlig um 10—15 ár A henda hátt kunnu vit, um rætt verður atborið, um 10—15 ár fáa ell at nýta hita- pumpuna til upphiting av íbúðum. Vit kunnu sostatt ikki bert spara nógvan pening. men eisini gerast óheftir av oljuni til upphitingarendamál í framtíðini. Vit hava nú sæð, hvussu nýtslan av hitapumpuni kann ávirka samfelagsbúskapin, men um hetta skal kunna lata seg gera, er neyðugt at húsa- ánarin sær sín búskaparliga fyrimun við nýtslu av hita- pumpuanlegginum Tað, ið húsaánarin hevur áhuga fyri, er hvat hita- anlegg gevur minst rakstrar- útreiðslur pr. ár. Búskaparligar metingar Tá ein ger hesar búskapar- ligu metingar skal fyrilit vera við teimum trimum út- reiðslunum : 1. Utreiðslur til hitaanlegg 2. Utreidslur til orku 3. Umsitingarútreiðslur Hesar kunnu broytast nógv treytað av, hvat slag av hita- anleggi verður nýtt. Tað er oftast so, at hitaanlegg, ið eru orkusparandi, eru dyr at fáa til vega, og eisini er tað so, at eitt hitapumpuanlegg í dag kostar o.u. 50% meira enn eitt centralhitaanlegg. Við í hesum prísi eru eisini roknaðar o.u. 250 M av pípum, gravað niður í 1,5 metra dýpi. Í Feroyum skulu vit ikki grava pípur niður í jørðina á sama hátt, men i staðin pumpa sjógv til hverja einstaka íbúð, og eg meti, at hetta kostar eitt sindur minni ella tað sama, og her verður roknað við sama prísi. Central- og hitapumpu- anlegg samanborin Ein meting um, hverjar rakstrarútreiðslurnar = verða við hesum centralhitaanleggi og einum hitapumpuanleggi verður nú gjerd. (Blaðið hevur loyvt sær ikki at taka hesar útrokningar við). Hvussu verður hita- pumpan åhugaverd? Å Neyðugt er við menningar- 1 klpor:0ngrem!-'yr RÐTA Mynd 14. Hitapumpuanlegg við sjogvi sum orkukeldur iløgu, so at hitapumpan verð ur passað inn í okkara viður skifti, og so at tann mest ein- falda, tann munadyggasta og rakstrartryggasta kann finnast loysnin 2 Hitapumpan skal javngerast og hópaframleiðast, so at keypsprisurin verður so lágur sum gjerligt Í skal åsetast, so at hetta eggjar til brúk av hitapumpuni Streymgjaldsskráin 4 Sjógvur vega skal lætt fáast til : Serlán til orkusparandi tiltek sum t.d. hitapumpuanlegg Niðursteða Sæð frá einum orkubú- skaparligum sjónarmiði eigur hitapumpan skjótast gjerligt at verða tikin í brúk til upp- hitingarendamál Nyttu- stigið fyri eitt sovorðið anlegg við feroyskum viður- skiftum er umleið 4, tvs. at ein fær fýra ferðir so nógva orku aftur í mun til ta elorku, ið skal nýtast til rakstur av hitapumpuanlegginum I samband við nýtslu av hitapumpuni er avgerandi neyðugt við menningaríleg- um, so at tann mest einfalda, munadyggasta og rakstrar- tryggasta loysnin kann finn- ast. Tá tervur er á orku til keli- endamál eigur gjella at verða kannað, hvussu hitaorkan, ið stendst av kelingini, kann nýtast til upphitingarenda- mál. Eitt sokallað samansett køli- og hitapumpuanlegg. Sæð frå einum samfelags- buskaparligum sjónarmiði er meguligt at spara o.u. 8 mill. kr. pr. ár til innflyting av olju, um oljan í staðin fyri at verða brend í centralhitaan- leggi verður brúkt til rakstur av hitapumpuanleggi. Verður elorkan í staðin framleidd av egnum verandi orkukeldum sum t.d. vatn og/ella bylgjukraft, kann øll innflutt olja til upphitingar endamål Afturat hesum — og er hetta eins tyd ningarmikið Fer ovar meira óheftar av ti hótt andi orkusteðini sparast gerast Hitapumpan kappingar- fer við hóskandi lánitreytum húsaánarin skal hava áhuga fyri hitapumpuni sæð frá einum einstaklinga Um búskaparligum sjónarmiði er neyðugt. at hann kann lána pening til keyp. og at rentan er avpassað soleiðis at rakstrarútreiðslurnar til upphitingarendamál ikki gerast sterri enn við vanlig um centralhitaanleggi. Við dagsprísinum fyri hita- pumpuanlegg, id er o.u. 50% størri enn fyri oljuhitaanlegg. og við orkuprísunum fyri olju'el, verður ein hóskandi lánirenta o.u. 7,5% Aðrir hættir, ið kunnu fremja nýtsluna av hita pumpuni, kunnu hugsast, sum t.d. studningur, avpass- að streymgjaldsskrá ella olju- príshækkan. Um gjørligt skal spillhitin frá verandi oljukraftvirkjum nýtast til eitthvert upphit- ingar- ella processendamál Framtíðar setan av oljukraft- virkjum skal kannast gjølla, soleiðis at spillhitin kann nýtast aftur Tað er avgerandi neyðugt. at orkumálið verður viðgjert á einum samfelagsligum bú- skaparligum høpi, og tí skal ein orkupolitikkur orðast skjótast gjerligt. Síðani eigur ein skipan at verða gjørd, so at hesin politikkur kann fremjast. I samband við hesa skipan eigur ein orkustova at verða stovnað. Orkustovan skal knýta bond ímillum tey ymisku ekini í skipanini og leggja fram uppskot í sam- band við hesa skipan Hitapumpan, sum verður nýtt í Sandavági — til rakst- rarhúsi