mikudagur 17. mars 1982síða 3

SOSIALURIN Snarkøling av fiski umborð á fiskiskipum: Ein møgulig kollveltin innan føroyskan fiskiidnað Feløg kring landið umboðandi umleið 18.000 kvinnur og menn viðmæla, at snarkølieindir verða settar upp umborð á føroyskum fiski- skipum Fyrr í hesum mánaðinum læs løgtingsformadurin, Jógvan Sundstein tvey skriv upp í tinginum. Skrivini vórðu bæði undir- skrivað av John Smith. Í hesum skrivum kemur John Smith inn á spurn- ingar, sum m.a. viðvíkja keling av fiski umborð á skipum. Blaðið metir hesi skriv hava stóran almenn- an áhuga og prenta vit tey tí her í blaðnum. Fyrra skrivið er soljóðandi: »Føroya legting v/ Jógvan Sundstein, logtingsfor- mann, Tórshavn Eftir at undirritaði John Smith síðan 1950 havi fingist við skipabygging og skipaumbygging, og tá serliga innrætting av dekkinum á skipum við tí fyri eyga at fáa arbeiðs- gongdina lagaligari og betri bæði fyri teir, sum skulu arbeiða umborð, og viðvíkjandi tí framleiðslu, sum roynt varð eftir. og eftir at eg mest til tess at kanna til botns, hvussu ar- beiðslagið var, og hverjar ábetur eru meguligar, havi latið meg hýra við bæði føroyskum og út- lendskum fiskiskipum, eri eg vorðin sannførdur um, at tað, sum nú eina mest umræður, tá ið vit vilja fáa sum mest og best burtur úr tí, sum veitt verður, tað er at skapa nóg góðar møguleikar fyri køl- ing av fiskinum. Um hetta havi eg verið á tal við persónar og stovn- ar, ikki minst heilsufrød- iligu starvsstovuna. Ég loyvi mær at leggja hjá og vísa til hjálegdu skjal viðvíkjandi spur- ninginum, sum eg síggi hann, og uppskotum mín- um. Talan er um snarkeling, við størri deksførum og togarum, ætlað sum „mekanisk køling«. (Sí skjal 7 (tekn. nr. T.N. 05—78) og skjal 1 (tekn. nr. J.S. 81—1—3 og 81—1—4), við opnum bátum (og smærri deks- forum) ætlað sum snarkøl- ing í hitaisoleraðum con- tainarum við einum k- virði uppá o.u. 0,3 k/cal. Vísandi til innihaldið í hjá- løgdu skjølum má verða tilskilað, at samstundis sum meguleikin til snar- køling er åvistur, er eisini lagt upp til ein rationellari arbeidshått, har tann nógv umráðandi mátin at blødga og reinsa fiskin er lystur Tad er valla nakad at ivast i, at verdur fiskurin nóg væl køldur, bæði frå ti, at hann er fiskadur, til hann er uppskipadur, og eftir at hann er uppskip- adur, so vil nøgdin av ti, sum fæst til utflutnings, vera upp til 5,5% meira enn tad, sum er. Afturat hesum kemur dygdin. Tad kunnu sjálvsagt vera ymiskar grundir til, at flak ikki verður fyrsta- floks vora, men givið er, at ein høvudsgrund er tann, at fiskakroppurin var bio- logiskt niðurbrotin, áðrenn hann varð skorin, John Smith hevur leingi arbeitt við áhugaverdum ætlanum og hetta sæst í veruleik- anum ikki, fyrrenn flakið er komið á pannuna. Hevur hesin ætlaði køli- teknikkur avgerandi týdn- ing fyri flakaframleiðsl- una, so hevur hann á ein hátt ikki minni týdning, tá ið talan er um hegguslokk, við tað at hegguslokka- bátar, utgjørdir við køli- containarum, fáa longri roynd og sleppa longur út frá landi. Tað er heldur ikki óhugsandi, at hitaiso- leraðir stórir goymslucon- tainarar kunnu gera nyttu á flakavirkjum, har køli- goymslurnar ikki eru nóg góðar, og tá tað ræður um at goyma landaða svart- kjaftaveiði, tað er jú ofta at hoyra, at ein partur av Seta vit køliutgerd upp á okkara fiskiskipum kunnu vit økja um urtøkuna og góðskuna á fiskinum veiðini = mátti fara til ídnað. Lat tað eisini verða sagt, at skal tað vera hugsað um fiskaherme- tikkidnad her á landi (Kovin), so er tað ein avgjørd fyritreyt, at hesi virki fáa snarkeldan rund- an fisk. Tað man vera óneyðugt at nevna fyri tí høga tingi, hverjir trupulleikar hava staðist av, at dygdin á upsa, sum verður veiddur í stórum nøgdum við trol- ara, flakaður og avreiddur í útlandinum, hevur ikki verið nóg góð. Spurning- urin um blødging og køl- ing av upsaveidi er við- gjørdur i oðrum skjølum. Nu er tað greitt, at skulu okkara skip og bátar og kanska eisini flakavirki verða útgjerd við slíkum snarkelieind- um, sum frammanfyri um- talað. deils til keling við containarum av ymiskum typum (helst gjerdir av polyæthylen og bjálvaðir innan við polyurethan) og deils við innrætting til mekaniska keling, so má ein framleiðsla av hesum fáast í gongd. Vit hava eitt plastídnaðarvirki i Feroyum, Marinplast í Kaldbak. Undirritaði hevur verið á tal við hetta virki. Og viðmerkt verður, at tey ætlaðu tøl á síðu 3 i skjali 4 eru sett í samráð við leiðaran á hesum virki. Um meguliga framleiðslu, tá ið tað kemur til snar- kelieindir við mekaniskari køling, gjørdum av rust- fríum stáli, hevur undirrit- aði verið á tal við Annfinn Debes, Tórshavn. Umframt tað kann- ingararbeiði, sum undirrit- aði hevur gjørt, fara nú kanningar fram viðvíkj- andi framleiðslu av teimum nevndu eindum. Neyðugt er at kanna gjøll- ari, hver framleiðsluhátt- ur er mest rationellur. Tey tel, sum nevnd eru í skjali 4, síðu 3, eru, sum vera man, ætlað, nágreiniligari kalkulatión er í gongd. Neyðugt verður at gera einar fýra prototypur, hvat stálkonstruktiónum viðvíkur, og eisini má ein royna seg fram, hvat con- tainarum vidvikur. So leingi sum framleiðslan er á fyrireikandi stigi, er sum vera man neyvt samar- beiði við heilsufreðiligu starvsstovuna, fiskirann- sóknarstovuna og vrak- arastovnin neyðugt. Neyðugt verður alla tíðina at fylgja við, hvussu hesar innrættingar roynast um- borð á førunum. Tá ið alt hetta er sagt, skal tað tó leggjast afturat, at undir- ritaði og teir, sum eg havi samráðst við, meta, at sjálvt tann fyrsta proto- typan fer at vera brúkulig, tó at ein altid må rokna við broytingum til tess betra. Sbr. i hesum sambandi skjal 8, niðast á síðu 3 i brævinum, sum eg skriv- aði fiskaselustjóranum 7. í h. Vísandi til frammanfyri- standandi er tað, at eg vendi mær til håttvirka lø- gtingid, vid tad at tad er neyðugt at fáa eitt figgjar- ligt grundarlag, áðrenn tað verður farið undir meira gransking, royndir ella framleiðslu. Tann almenna fígging, sum talan kann verða um, og sum vit, eg sum havi arbeitt og framvegis arbeiði vid konstruktións- ætlanunum og teir sum hava hug at fara undir framleiðslu, meina við, og sum sekt verður um, fellur í tveir partar. Tað snýr seg um at gera pening tekan av almenn- um fæ til okkara, sum arbeiða við projektinum, og um veiting í formi av Framhald á síðu 11 Haldor Hansen, Vrakarastovnurin: Fáa vit snarkøling verður mesti fisk- Sosialurin hevur eisini verið í samband við leiðaran av Vrakara- stovninum, Haldor Hansen. Hann var sjálvur við á fundi í landsstýrinum, tá málið varð vidgjørt har og har umboð fyri Heilsufreðiligu Starvs- stovuna, ein serkenur innan køliteknik um- framt John Smith vórðu til staðar Haldor sigur, at uppskotið hjá John Smith er av al- Hansen urin A-fiskur stórum týdningi Her er als einki at ivast i, vit mugu koma í gongd beinanvegin Gera vit ætlanina hjá John Smith til veru leika, so fer tann mesti fiskurin, ið verður land- aður í framtíðini at vera A-fiskur. Ti eri eg ikki í iva um Haldor leggur aftrat, at ætlan- in at kola niður fiskur, beinanvegin sum hann er komin inn á dekkið fer at betri úrteku, hægri góðsku og harvið betri prís í seinasta enda. Talan er um eitt projekt uppi 2 Hansen geva góðar 2 mill. kr. og sum eg skilti landsstyrismenn- inar á fundinum í Tinganesi, so eru teir ógvuliga positivir yvir- fyri hesi í:tlanini. Nú vóni eg bert, at teir fara at arbeiða skjótt við málinum endar Haldor Hansen í við- merkingini. Jákup Mørkøre, Heilsufrødiliga Starvsstovan: Fer at fåa tydning fyri allar partar Í skrivinum til tingid verður eisini Heilsu- froðiliga Starvsstovan nevnd. Hon hevur sjálvsagt ein týðandi leiklut, tá talan er um góðsku av tí fiski, sum verður veiddur undir Feroyum og sum skal viðgerast á landi við seinri selu av landinum fyri eyga. Vit hava spurt leið- aran á Heilsufreðiligu Starvsstovuni um málið viðvíkjandi keling av fiski umborð á fiskiskipum. Jákup Mørkøre sigur, at Heilsufreðiliga Starvs- stovan stuðlar hesi ætlanini, tí hon kann beina burtur nógvar trupulleikar, sum vit leingi hava tikist við og framvegis hava umborð á okkara fiski- skipum. Tað er serliga gald- andi fyri útróðrarbátar og deksfer, men sjálv- andi eisini fyri onnur fiskiskip, at ein tílík køling av fiskinum kann hava stóran týdn- ing. Mangan liggur fiskurin á dekkinum í upp til 15 stig og tá hann er komin uppá land hendir tað seg eisini oftani, at hann verður ikki ísaður beinanvegin. Hetta ger, at fiskurin kann spillast eftir stuttari tíð. Jákup Mørkøre sigur, at uppskotið hjá John Smith, sum m.a. miðjar ímóti at seta upp keliútgerð umborð á føroyskum fiskiskip- um, fer at fåa tydning fyri allar partar og mælir til at tað verður gjørt, sum neyðugt er at gera