leygardagur 7. august 1982síða 3

eee Nr. 75 — 7. august 1982 Føroyski buskapurin i menning Utlitini fyri 1982 rættiliga god, heldur for- madurin fyri rådgevandi nevndini hjå statsmálaráðnum, Hóast stóra uttanlandaskuld og Skak-Nielsen. stort handilsjavnahall sær tad ut til, at gongdin nú er vend til tað betra. Ein stórur ílogu- hugur og hækkandi fiskaprisir eru høv- uðsorsokirnar til hetta bjartskygni, sigur N. V. Skak-Nielsen í samrødu við tíðinda- blaðið Sostalin. Niðurstoðar Íragre iðing tykkara er rættiliga bjart- skygd, tit siga m.a. at tey avgerðandi stigini eru tikin til at fáa javnvág millum nýtsluna og tilgongdina at Men samstunsis hava vit resursum fingid at vita, at undir- skotid å handilsjavnanum er so stórt sum bert eina- ferð fyrr. Hvussu koma tit fram til hesa bjartskygdu niðurstoðu ? Trupulleikarnir hjá fer- oyingum við handilsjavn- anum byrjaðu í seinnu helvt av 70'unum. Real- lenarveksturin (Lenarvek- sturin — prisvøksturin) var so stórur, tey árini føroyska fiskiveidan vaks nógv. Men tey árini, tá fiskiveiðan = ikki vaks longur, helt reallenin fram við at veksa, hóast einki grundarlag var fyri hesum í tí feroyska vinnu- lívinum. Vit hava tí havt heldur stór undirskot á handilsjavnanum í fýra fylgjandi ár. At tillagingin er byrjað. byggja vit mest á, at reallønin nú fyrst er uppsteðgað og tvey tey seinastu árini fallin við umleið 11 prosentum fyri ófaklærd. Hendan gongd- in er neyðug fyri at skapa javnvág á handilsjavn- anum. Oktur útflutningur — grund til bjartskygni Frágreiðing tykkara kom longu í apríl mánaða, so tit hava ikki fingið tann stóra voksturin í útflutningi- num í ár við. Er hetta ikki eisini ein grund til bjart- skygni? Jú sjálvt um eg ivist í, at útflutningsmongdirnar fara at vera so nógv sterri enn í fjør. Tað er serliga saltfiskaútflutningurin, sum er vaksin, men tað er ikki so lætt at síggja, um broytingarnar ikki bert eru komnar, ti goymsl- urnar eru minkaðar. Men prísirnir eru nógv batn- aðir, tí dollarin og pundið eru farin uppeftir, og ti fáa føroyingar meir fyri fiskin á amerikanska og eing- ilska marknaðinum. So sjálvt um útflutningurin ikki veksur í nøgd, so rokni eg við, at virðið kemur at liggja útvið 25% hægri enn í fjør. Fyribils- tølini fyri innflutningin visa ongan serligan vøkst- ur, so eg haldi vit kunnu rokna vid einum batnandi handilsjavna. Hækkandi kursir geva ein litlan fyri- mun til Føroyar Nú hoyra vit so nógu um teir hækkandi kursirnar, og hvussu tað gevur okk- um betri fiskaprísir bæði í USA, men eisini á europe- iska marknaðinum. Men uttanlandaskuld okkara er jú eisini í fremmandum gjaldoyra, serliga í dollars, so hverja ferð dollarin hækkar, so veksur uttan- landsskuld okkara sam- stundis sum fiskaprísirnir hækka. Er tað so gott ella ringt fyri Føroyar við hesum hækkandi kurs- unum Um ein hyggur eitt ár inn í framtíðina, so eru fyrimunirnir við hækk- andi útlendsku gjaldoyr- unum nærum líka stórir sum vansarnir. Hetta kemur av, at føroyski út- flutningurin er 1200 milli- onir, t.v.s. umleið eins stórur sum uttanlands- skuldin, sum er 1070 milli- ónir. So um vit ætla, at út- flutningurin fer til somu lond, sum vit skylda pen- ingin, so ekist uttanlanda- skuldin líka skjótt sum út- flutningurin veksur í virði. Um vit hyggja eftir gongdini yvir eitt longri áramál, so fáa vit eisini í framtíðini teir betru fiska- meðan landaskuldin ikki veksur meira. Eftir nøkrum árum prisirnar uttan vera kurshækkingarnar ein fyrimunur, um tær bert ikki føra ov innflutningsprishækking ar við sær. storar Føroyingar géðar politiskar megu- leikar at loysa trupulleikarnar Niðri hevur nóg verið tjakast um, nær Danmark skilt á tann hátt, at eingin longur landið fer í avgrundina, við læna til Hvussu førovingar sleppa at læna i útlondum ? Tað er ógvuliga ringt at meta um. Tann danska uttanlandaskuldin pr. íbúgva er 21.000 kr. meðan tann føroyska er 25.000 kr. Men hóast hetta eru-før- oyingar ikki so illa fyri, tí ein mi taka nógv onnur ting við. T.d. hyggja lán- gevararnir ofta eftir um nakar politiskur vilji er til staðar at gera nakað við trupulleikarnar á handils- og gjaldsjavnanum. Tað valdast eisini, hvussu nógv vilja læna pening, og hvussu nógv vilja læna pening út. Feroyingar eru væl fyri. tá hugsast skal um at skerja nýtsluna, t.d. við at leggja avgjeld á hana. Í Danmark ferir hetta ar beiðsloysi við sær. meðan hetta í Feroyum í stóran mun minkar um innflutn- ingin. Politiskt er tað so- statt betri møguleikar at loysa trupulleikarnar her í Føroyum. Tad at hesi tiltøk ikki skapa arbeiðsloysi í Før- oyum, skuldi gjort tað somikið lættari politiskt at gjøgnumført tey leingi kunnu rokna vid at Storur iløguhugur Hvussu búskaparstoðuna og tíðarvánirnar ii lotuni Feroyar hava havt sera góðar meguleikar seinastu árini við hækkandi fiska- prísum. Veksturin hevur ligið um 20% árliga 3 tey seinastu árini. Vit kunnu ikki vænta at hetta kemur at halda fram. 1982 fer eisini at vera eitt gott ár, serliga fyri fiskastovnar- nar undir Feroyum. metir tu fram — Politiskt lættari at loysa búskaparligu trupulleikarnar í Foroyum enn teir í Danmark, sigur formaðurin í ráðgevandi nevndini, ríkistatistikarin N. V. Skak-Nielsen. Fiskiskapurin undir Føroyum hevur eisini sera góðar umstødur i løtuni. Toska-, hysu- og upsa- stovnurin hava ikki verid so nógv trovttir í år, or- sakað av laksafiskiskapi- num. Hvussu leingi laksa- fiskiskapurin kann halda fram soleiðis sum hann hevur verið higartil er ilt at vita. Men hinir stovn- arnir hava, eftir hvat bio- logarnir vilja halda, havt ómetaliga gott av at verið avlastaðir á henda hátt. Hesi tingini eru Ogvu- liga ring at meta um. Men tað ein leggur merki til beinanvegin, er tað nógva virksemi nær- um allastaðni í landinum. Tað hevur undrað okkum stórliga bjart- skygd fólk eru og tann í- hvussu løguhug tey vísa. At bygdafólkið fleiri staðir hevur teknað milliónir í partapeningi hevði verið niðri. Serliga undrunarvert er hetta tá ein hugsar um hvussu lítið óhugsandi íbúgvatalið er nógva- staðni Neydugt við stór- um iløtum — bæði privatum og almennum Tær privatu vinnuilogur- nar minkaðu í fjor. meðan Men tú hevur kortini merkt ein tær almennu vuksu stóran íloguhug frá privat- ari síðu. Hvussu ber tað til? Hetta við íleguhuginum byggi eg ikki á telini fyri í fjør, men í upplýsingar vit hava fingið á fundum, vit hava havt á Feroyaferð okkara. Og sjálvt um iløg- urnar minkaðu nakað í fjør, so eru tær kortini lut- falsliga stórar. Um vit fara at hyggja eftir teimum almennu iløg- unum, sæst at tær eru hækkaðar munandi frá 80 til 81. Og í 82 verða tær enn sterri. Tað er tó heilt vist, at iløgurnar mugu økjast nógv tey næstu árini. Uttan at leggja meg út í tjakid, um vit skulu út- byggja vatnorkuna ella heldur skulu velja eina aðra loysn, vil eg meina, at tað nú er bráðneyðugt at tryggja nóg mikið a elektrisiteti til brúkaran. El-nytslan er vaksin so nógv at um onkur av generatorunum gongur fyri t.d. í vetur, so kunnu vit ikki rokna við at nóg mikið verður av streymi til alt netið. Her verður brúk fyri stórum ílegum. Í skjelunum til løgmansrød- una eru 150 milliónir lagdar av til SEY, men mær vitandi er hetta bert tann nýggi generatorurin á Sundi. Tað skulu tó nógv sterri ílegur til nekur ár inn í framtíðina. Eisini í tí privatu vinnuni verður brúk fyri stórum ílegum. Hetta verður serliga neyðugt um feroy- ingar skulu útbyggja svartkjartaidnaðin nakað Men við tí stóra ilogu- huginum skuldi hetta verið møguligt Hjálparfólk Eitt starv sum hjálparfólk á næmingaheimum ans er leyst. z spesialskul- Umsóknir verða at senda fyri- stødumanninum á Føroya Spesi- alskúla, postbox 183, 3800 Tórs- havn í seinasta lagi 19. august 1982.