hósdagur 12. august 1982síða 4

Hegni av Heiði skrivar: Fólkaræði — demokrati III Verkafrælsi A arbeiðsplássunum valdar ofta reint diktatur (tað ovugta av fólkaræði) og tí skil er okkara hálovaða fólkaræði ikki meira enn hålvt, tá tað fevnir ikki um framleiðslutólini, skrivar Hogni av Heiði m.a. í hesum partinum av greinarødini um fólkaræði — demokrati áður um- Vit mugu, sum rett, skrivifrælsi hjá okkum er sera avmarkad, tá tað ræður um at hava at tem- ásanna, at tali- og um ráðandi, serliga pen- ingavaldinum virkini. Vilt tú fram í arbeiði um, og ikki enda í arbeiðsloysi, er t ligt at koma sær í ónáðir hja virkisanaranum »Men tá meint ert uk t ur V a við te fandi týrið landi hansara javnaðarfólk) seg sannfera um at lata norð- sjóaroljuna upp í hendur- nar á einari privatari stór- fyritøku (Ø.K.—-D.U.C.) fyri 40 krónur (symbolskt gjald). Seinni, tá fleiri sak- ligar grundir (lógarbrot og sáttmálabrot) tala fyri at temja stórfyritekuna, steðgar »maktelitan« brådliga á, av ótta fyri at størfyritøkan fer fall« ella fer at hevna seg 1 »VEerK við at flyta fyritakssemið úr landinum! Tílík hóttan hevur víst seg fera Í formelt elituna uttanfyri seta ta óðafyr er máttlovsið hjá n meira størf peni , standa til svars fyri nøkrum fólka- valdum organi. Tað flættast ikki við tílíkar, og ring er muran í tí. Tað er eingin ivingur um, hver ið valdið hevur. Eitt veldugt vald kann vera miðsavnað i vinnulivinum, ið íkki nýtist at vera so heft at tí valda tinginum. (Hjá okkum her heima er tað Fiskaselan, ið hevur allan útflutningin um hendi). A arbeiðsplássunum valdar ofta reint diktatur (tað øvugta av fólkaræði); og tískil er okkara hálov aða fólkaræði ikki meira enn hálvt, tí tað fevnir ikki um framleiðslutólini Her er tað aftur ein spurn- ingur um pening fólkaræði treyt ,,1 » TL FE ullkomið setir sum eina víðkan av fólkaræðinum frá bert at fevna um tað polit iska til eisini at fevna um tað fíggjarliga Hver bati er í tí, at vit her heima hava nógvar Dálkingarvandin og fiskaaling III Vaskimaskinan Eitt midal husarhald letur frå sær umleid eitt tons av eitradum rennuvatni um sam- dogrið, sigur Jørgen M. Olsen í triðja parti av greinarødini um dålkingarvandan og fiskaaling eftir Jørgen M. Olsen, Vågi Tað er heldur ikki sjáldan at síggja fisk av ymiskum slegum, ið fiskað eru inni á firðinum, hava stór sár Serliga eru tað skrubburnar, ið eru sár og SVUi n eru ofta eingir aðrir meguleikar fyri til- gongd av friskleika uttan nakrar smáar áir, ið renna Lev Ti er tað ein himmalróp- indi synd móti hini eina- ferð so reinu feroysku at veita Kl itrandi rennu- vatn úr vaskimaskinum 1 svimjihylum stnini, sum hava næstan d atn el TØOU komin so illa ri, er stórum vanda fyri oyðing av ellum lívi, og tey síl og ållar, har liva, eitrað , og sum árini líða, gerast kunnu tey eisini gerast ein smittukelda fyri fólk, meðan tey fyri komandi ættarlið verða stinkandi díki . Í dag sýnist tað fyri mær, sum eitt ósjónligt altoyð- andi eiturskýggj er við at breiða seg eftir botninum longur og longur út á firð- irnar. Tær flótandi algur- nar, botngreðin og so teir lívverjandi tonglaskógir- nir, ið dag og nátt fram- leiða eina rúgvu av bakteriudrepandi og lívs- neyðugum evnum, eru í g a Ísku Hvat er að, sum f leidir 1 og spjaðir t a yydandi eiturskvggid un illan fjørdin? Tað renna dagliga nógv eitrandi evni í fjørdin. Dastið av hesum eitri kemur frá vaskimaskin- um, kloakkum og ídnaðarvirkjum, sum árliga goysa stórar nøgdir til sjós. Eftir upplýsingum frá sakkonum á hesum eki verður sagt, at eitt miðal húsarhald letur frá sær umleið eitt tons av flokkar at velja ímillum, um eingin av hevur sum mið og mál at vald í sínum, har teimum geva fólkinum arbeiðsplássi tað stríðist helvtina av ævi síni? Virkisánarin ella stjórin kann loyva sær at ganga fyri einki og pimpa allan dagin, meðan hann setir onkran formann at díkja á verkafólkið fyri at kroysta eitt meirvirði (vinning) burtur úr fram- leiðsluni, harav ein stórur partur fer til stáslevnað virkisánarans „Ja, men hann tók stigið og ábyrgdina til felags vælferð,<- heldur onkur, og: „gongur tað ikki, kennir hann sviðan av tíu. Um hesa rættvis- geringina er í fyrsta lagi tað at siga, at víst tóku teir fyrsta stigið og viðhvert eisini takið, men hesir vóru aloftast teir gomlu, og nú á degum er tað mesta fyritakssemi arvað, og verkafólkið skal óivað sjálvt duga at halda tí uppi, tí ilt er at enda í arbeidsvesæladømi- num. At óeydnað fyritaks- semi altíð er ein ræðuligur húsagangur, er ein ræðu- mynd. Hvussu ber tað tá til. at reiðarar eftir at skipið er farið á heysin, keypa sær dýrasta slag av bili dagin eftir? (- Dømi úr foroyska veruleikanum) Nei, vit mugu krevja ra navni fólkaræði- eitraðum rennuvatni um samdegrið, og har afturat koma ídnaðarvirkini. Í stórbygdunum verða tað soleiðis nógv túsund tons av eitraðum vatni, ið renna í firðirnar um árið. Enn einaferð: Tað er bráðneyðugt at steðga ella minka um hesa dálking av okra firðum og vetnum. Okkurt má gerast, men hvat vilja og kunnu teir avvarðandi gera? Fyrr kláraðu húsmeður- nar seg við grensápu og eðrum sápum, ið vóru framleiddar av lívrunnum sins at fólkið ikki bert ræður Í men eisini á arbeiðspláss- tinginum, inum, har tað strevar helvtina av ævi síni. Eitt sovorðið ræði kann skipast á ymsan hátt, sum lond stýrd av verkafólki hava synt Í flestum førum, i hes um londum — sum té enn bera m6dirmerki av ti pen- ingasamfelag, id føtt tey hava visir aloftast verkamannarådid i samráð vid staðarráð, á eitt dugnaligt roynt og helst útbúgvið fólk til stjóra, skal góðtakast av verkafelag- num, sum hevur hægsta myndugleika (veto) í frá- setingarmálum, og sum ti- skil kann fella stjóran, um hesin sýnir ábyrgdarloysi, sum síðani ódugnaskap, ella er ólátað ur ímóti verkafólkinum Soleiðis kann verkafólkið tryggja seg ímóti at fáa eitt óargadýr ella órekis- kropp at leiða seg og virk- ið, og túsundtals leiðarar verða útskiftir Leiðslan, ið hevur hægstu amleiðslumál árliga avgerð í fr um, skal ikki bert geva boð, men eisini taka ímóti. Burturbeiningar av arbeidslovsinum ger, at verkafólkið ekkaleyst kann díkja leiðsluna undir dyggiligum, sakligum bæði verkafu lum á ábreiðslum blødun og á beiðsplássinum, har allar evnum, sum vóru óskaði lig fyri umhvervið, tí tey loystust upp í sjónum og fullu innaftur í náttúruna, og tí var eingin vandi fyri dálking av sápu sum nú. Eitt er vist, og tað er, at vaskimaskinan og tær sterku såpurnar eru komnar at vera! Dagliga sæst í blødunum, at tað verður lýst við betri og sterkari vaskievnum, sum spara dýran elstreym og kostiliga tíð. Men tað verður ikki sagt frá, at hesi nýmótans vaskievni. eru samstundis meira eitr- 77 — 12. august 1982 fimm pertum. Fyrsti var í blað- num 7. august Greinarødin er i august, annar 10 týðandi lógir verða lagdar fram til orðaskifti. Verka fólkið eigur atgongd til allan virkisrokniskap. Og verkafelegini og leiðslan hava skyldu til at skúla verkafólkið, so at ein og hver, ið hevur evni og áræði, kann eftir leidarastørvunum. Hetta eru eisini mannarættindi.- Og soleiðis kundu vit hildið fram. Í hesum lond- um, har verkafólkið hevur ognartikið framleiðslutól- ini, býðst teimum høvi at gera royndir við arbeiðs- háttum, sum vit mugu evunda: Summastaðni, eitt nú í landbúnaðarkoll ektivunum og brigad- unum, er mannagongdin rætt sum at velja inn í tingið og ráðini — verka- fólkið velur leiðsluna bein- leiðis og loyniliga. Hetta er verkafólkaræði, tá tað royna er eina sterst! Hetta meira framkomna fólkaræði tykist at mennast í hesum iondum Pilik menning i følkarædinum er ein styrkjan av fólksins kenslu av at vera veruligu valdarar í egnum virki Ein stjóri ella formaðu kann valla kenna seg betur, enn tá hann veit, at hann er valdur av egnu ar beiðskammeratum sínum at skipa fyri og umboða seg. Øvugt má tað kenn ast óhugnaligt at vera 0 ynsktur og illa lýddur niður á kroystur verka- fólkið at skipa fyri andi. Til demis fáa okur danskar brúksreglur til maskinurnar, og tær eru gjørdar til danskt grund- vatn, ið hevur nógv meira kálk enn okra og tí krevur sera sterkan vaskilut, og mugu tí mongdirnar av sápu vera hareftir. Greinarødin er í fýra pertum. Fyrsti var í blað- num 7. august, annar 10. august. ' FK 5