týsdagur 21. september 1982síða 13

li —— Nr. 94 — 21. september 1982 40.000 tons svartkjafta- virkir um árið. Megna vit hesar árliga »eykailøgur« uppá o.u. 150 mill. kr. um árið? Sjálvandi ikki. Vatnkraftverk ella $kapanarverk Vatnorkan er ein av teimum sokallaðu »ævigu« orkukeldunum — og hon er 100% rein í mun til t.d. olju-, kol- og atom- kraftverk, ið ell dálka og hava skaðiligt árin á um hvervið Eru skaðiligu árinini á náttúruna og vistfrødiligu iøkologisku javnvågina bert smávegis, vil tað t era rætt at bygg) vatnork frar H nevndu kraftveri Het Kunnu VI kunnu VIL eisini sem um at »ofra« eina og aðra á/ foss/ tjørn til avis lands gagnlig endamál Men frå ti og til meira og minni at »turrleggja« at siga allar åirnar å Våg- oynni, Eysturoynni og norðara parti av Streym- oynni er ein veldugur glopur. Og munurin er ikki minni millum eðrumegin at gera smærri byrgingar í onkrum áum og tjarnum og hinumegin at oyði- leggja seinastu fjallavetn- ini og seinastu veruligu mýrarnar, ið eftir eru í landinum — tí tað er at gera land okkara til lík. Øll okkara mentan og sidalag hevur sínar røtur í djúpari virðing fyri skap- anarverkinum. At rekja bjarg, haga og be í samljóð við vísdómin í náttúruni hevur altíð verið ein sjálvsagdur lutur í tí dagliga lívinum tey 1000 árini, vit hava búleikast á hesum oyggjum. Skulu vit nú yvir eitt lítið 10-åra skeið tveita yvir borð skaparans verk fyri hesi vatnkraftverk? Er tað neyðin, ið tvingar okkum at gera so? Eru allar vónir og vánir um at vinna orku úr t.d. vindinum loknar? Ber ikki til at spara ein einasta kWh, — og steðga á og hugsa okkum um? Finnist yvirhevur eingin onnur skilagóð loysn? Sundsverkið átti als ikki at verið utbvøt. Ístaðin atti slík útbygging at verið giord í Skalabotni Aðrar loysnir Sjálvandi finnast aðrar loysnir, og skal eg stutt endurtaka nakrar av teimum, ið hava verið umreddar alment: 1. Midvis sparing Eins og onnur fólk um allan heimin mugu vit eisini kunna læra okkum at spara uppá elorkuna Her eigur SEV at ganga á odda við upplýsingum um hvussu hetta skal ger- ast Ovurnytslumåt- ararnir mugu beinanvegin verða settir upp aftur, og kostnaðurin fyri ovur ytslu eigur at verða ) ferðir so høgur sum ri ta neyðug tsluna Fink vas y K Á t —| x > } nærum uttan at tað merk 2. Egið elverk í teimum størstu fyritøkunum Fyri tey flestu av okkara fiskavirkjum, NATO-steð- in, størstu skipasmiðj- urnar, landssjukrahusid, onkrar av handilsfyritøk- unum og einskildar aðrar størri fyritøkur, vil tad (sum eg eisini fleiri ferdir ådur havi vist å) løna seg stak væl at framleida el- orkuna sjålvi. Tad sama kann sigast um øll tey 6 nyggju svart- kjaftavirkini, id eru i um- búnað. Á fiske virkjunum kann avlopshitin frá útstoyt- inum og kelivatninum t.d. nýtast til frysting, keling og turking av fiski og í hinum nevndu fyritøk- unum til t.d. upphitingar- endamál. Hetta verður í dag eisini í stødugt sterri mun gjørt í eðrum londum. 3. Smærri vatnkraftverk og elvindmyllur á út- jaðarabygdum Var tað ikki ti at SEV hevur einkarrætt at nýta allar áir, løkir og vetn í landinum til elorku, so hevdu vit í dag helst havt eini 15 smærri vatnkraft- verk afturat teimum, ið nú eru. Hinvegin vildi tað sjál- vandi heldur ikki verið rætt um annar hver bóndi - = Síða 13 Formóður Dahl heldur, at utbygging av vatnorkuni nærhendis Saksun, si mynd, kann verða framd skjótt og uppa sex biligt (Lesið 2. part í greinareðini fyrr í summar um hetta) samstundis var ein »mini- SEV-stjóri< Men tá so mikið er sagt. vil eg skoyta uppí, at fyri nógvar útjaðarabygdir er í dag treytin fyri framhald- andi búseting júst bilig orka (til t.d. frystigoymsl- ur, vakstrarhús, turking av fiski o.s.fr) — og bíliga orku kundu hesar bygdir í mongum ferum fingið, um teimum varð givið loyvi at útbyggja vatnmegina á staðnum — meguliga við elvindmyll- um sum uppískoyti. Óivað var tað rætt, tá vit í sínari tíð fingu nevndu einkarrættslóg, men líka rætt er tað at henda lóg nú verður endurskoðað — ongantíð ov skjótt. 4. Islandskadelin 3 ár eru nú farin, síðani hetta mál sá dagsins ljós, og í hesum tíðarskeiði eru lagdir út bæði sterri elkadlar og á djúpari sjógvi enn ætlaði Íslands- kaðalin. Júst í hesum degum hava norðmenn og danir avgjert at leggja ein triðja kaðal úr Suður-Noreg til Jútland (Skagerakkað- alarnir). Sum onkur kanska vil minnast var Nordisk In- dustrifond fyri 2 1/2 ári síðani sinnaður at veita umleið 2 mill. kr. í stud ningi til kanningararbeið- ini, men málið datt niður fyri aftur í roynd og veru helst tí SEV og Landsverkfreðingurin lon- gu tå hevdu »bundid« seg til H&S. Eitt kadalsamband við Ísland, ið t.d. kundi veitt okkum elorku til umleið somu prísir sum í hinum Norðanlondunum, vildi sjálvandi havt alstóran týdning fyri okkara bú- skap. M.a. vildu vit tá so við og við kunna nýtt el- vindmyllur nærum óav- markað. — Sum er, er elnetið hjá okkum >elek- triskt« ov veikt til at vit (búskaparliga ráðiligt) kunnu troyta vindorkuna, so tað veruliga munar. Undir ellum umsteðum eigur málið nú at verða kannað. Skipan, ósemjur og sandstroying Í skjótt 4 ár hevur ætlaða vatnorkubygging SEV's/ H&S verid merkt av stør- ari ósemju. Henda ósemja, ið bert tykist at vaksa, er í dag ikki longur ein ósemja millum SEV eðrumegin og nøkur fá »øørvisi hugs- andi« hinumegin. — Nei, hon hevur eins og farsótt- in breitt seg út um alt landið og tú finnur hana nú m.a. eisini innanhýsis hjá SEV. Hetta er veruleiki. Her skal ikki verða nomið við hver ið hevur ábyrgdina av tí máttloysi og lamni, ið ræður í mál- inum — (ja, innan orku- spurningin yvirhevur). — Tó vil eg loyva mær at halda fram at SEV verður og hevur verið skipað á ein slíkan hátt, sum í sjálvum sær ger sítt til at ósemjur og kreppur verða at taka seg upp i ávísum førum Lat meg fyri ordans skuld beinanvegin skoyta uppi. at eg vid »skipan« her sjålvandi ikki meini hvussu siålvt lutafelagið SEV er skapur. stýri o.s.fr.) Tað eg sipi til er, hvussu skipanin av fyritekuni SEV verður framd hvussu galdandi praksis í veruleikanum er. Eitt nú viðvíkjandi innlit í og upp- bygt upp (lima umboðsnevnd, lýsingum um rakstrar- viðurskifti, roknskapir, budgettir, útbyggingar- ætlanir, ráðgevahjálp, sáttmálar, personalviður- skifti o.s.fr. — og íkki minst: Abyrgdir og skyld- ur SEV's sambært gald- andi lógir og reglugerðir (m.a. »Stærkstrømsregle- mentet«) fyri tilik elverk. Hóast umbodsnevndin er hægsti myndugleiki i SEV, so vil eg framhalda, at umboðslimirnir yvir- hevur vegna tervandi ella eintáttaðar upplýsingar lítið og einki veruligt innlit hava í omanfyri- nevndu viðurskifti. Steðutakanin verður hareftir: Sandstroying. Og nú er tað vorið so, at landsstýrið hevur góðkent hevuðspartin av einari 300 mill. kr. útbyggingar- ætlan í Eysturoynni, ið als ikki hevur verið viðgjerd í umboðsnevndini. Hesa út- byggingarætlan skulu limakommunurnar = ved- halda fyri (grein 11 í við- tekunum fyri SEV). Bráskund SEV-stýri- sins í hesum máli er eisini óskiljandi — stýrið átti at vita, at tað bert er spurn- ingur um eina limakomm- unu og ein sakferara, so verður málið steðgað. Háttanin um myrkur er eitt ósámuligt og grund- leyst trýst á umboðs- nevnd og limakommun- urnar Í skjótt 4 ár hevur SEV (og onkur Þpolitikkari eisini) við jovnum millum- bili hótt við, at verður ikki farið undir hesa risaút- bygging beinanvegin, so verður myrkur. Hivartil vita vit so at hóttanin verið grundleys, og havi eg í frágreiðingini um elnytsluna megnað at sissa tey, ið veruliga hava trúð uppá hesar háttanir Myrkur verður tað har- afturímóti, um kraftverk- ið á Sundi fer í spenir ella um partar av okkara lutvís sera vánaligu leiðn- ingum fara. Sæð úr einum trygg- leikasjónarmiði, er tað tí eftir mínari áskoðan ein ófyrigevandi dáragerð at »samla« 2/3 av elmegini (i meginøkinum) å Sundi, so hevur vónandi sum nú verður gjert. Sjálvandi skuldi nýggi motorurin verið settur upp í t.d. Skálabotni í staðin fyri (og nýtt sterkt háspenningssamband bygt millum Sund og Skála- botn). Norðoyingar megnadu fyri einum ári síðan — í evstu letu — at tryggja egnu elveiting. Tá høvdu enn verið stundir hjá SEV at endurskoða elveitingar- tryggleikan fyri Eystur- oynna og Suðurstreymoy, men einki varð gjørt. Samanumtikið Í 4 greinum havi eg nú eftir førimuni roynt at greiða frá nekrum — eftir mínari metan — sera týdn- ingarmiklum tættum í samband við ætlaðu vatn- orkuútbygging H&S SEV's, og sum eg havi havt varhugan av, at fólk yvirhøvur vita lítið um. Øllum må nú vera pura greitt: 1. At tann fyrsta ut- byggingarætlan H&S (ið varð steðgað i evstu lotu) varð kolldemd av ti ohefta og kenda felagnum AB. Berdal A/s Oslo, ið varð biðið um at kanna rk ætlanina. 2. H&S hevur si i lagt fram 2 nyggja k ætlanir, har hin s X er mett at kosta 2 ] ir so nógv sum h Framhald