týsdagur 28. september 1982síða 4

SEV trumlar risa- projekt igjøgnum — og utbyggir dieselorkuna, sum skuldi verið heilt óneyð- ugt, heldur Óli Gordon Beck, umboðsmaður figgjar- nevndini er eisini for SEV-styrinum er markið fyri spyr Oli Formaðurin i madur i Hvar inhabiliteti, Gordon Beck Vit hava nóg mikið av vatni i Føroyum til at vera heilt sjálvbjargnir við orku. Tí má tað vera tað seinasta vit gera: at vit innflyta olju. SEV roynir nú at trumla eitt risastórt vatnorkuprojekt ígjegn- um, umframt at tað byggir motorarnar út á Sundi, í Klaksvík og í Suðuroynni — til at brúka olju. Eg haldi, at vit áttu at bygt smærri vatnorku- verk báðar loysnirnar, SEV hevur valt Hetta heldur Oli Gordon Beck, umboðsmaður í Hav ístaðin fyri hesar sum sum fleiri ferðir áður hevur gjert vart við seg í kjakinum um orkuspurningin Oli Gordon Beck heldur almenna ikki, at tað eigur at vera nakað krav, at ein skal hava útbúgving sum verk- freðingur fyri at kunna gera sínar metingar um orkuspurningin. Sjálvur hevur hann lisið nógv um orkumál, sett seg inn í nógvar spurningar og tosað við fólk. Hann er hart ímóti teirri risastóru útbyggingini av vatnorkuni, sum SEv er farið undir. Hann heldur, at vit eiga at halda fram við at útbyggja vatn- orkuna eins og vit hava gjert árini frammanundan — nevniliga við smærri verkum. Hann vísir á, at vit í dag hava 7 smærri vatnorkuverk: 4 í Vest- manna, 2 í Suðuroynni og 1 í Norðoyggjum. SEV vil ikki lurta Víðari sigur hann, at SEV nakað herfyri hevði megu- leikan at fáa upplýsingar um, hvussu norðmenn byggja vatnorkuna út við smærri orkuverkum. Men SEV vildi ikki lurta ella síggja Tað var sjálvur for- maðurin í SEV-stýrinum, Ivan Johannesen, sum álegði SEV-stjóranum at bjóða norska felagnum, »Trygve Elind« til Føroya Umboðsmenn fyri felagið komu til Feroya men her vendi SEV teimum bakið. Óli Gordon Beck greiðir frá, at hann varð biðin um at taka ímóti norðmonn- unum í Vágum og síðani koma á skrivstovuna hjá Hjalgrími Winther í Vest- manna. Tá teir komu higar, var hann ikki at hitta. So til Havnar og vórðu teir bidnir at koma á Hotel Hafnia at tosa við SEV-umboð. Har varð bíðað í meira enn tríggjar tímar. Eingin frá SEV kom, hóast hetta var ein avtala. — Hvussu kann ein stovnur sum SEV halda slíkar menn heilt til rukku, spyr Oli Gordon Beck. Hann sigur víðari, at umboðsmenninir fyri Trygve Alind vóru í Norð- oyggjum og hugdu eftir verkinum á Strond. Teir vístu á, hvussu hetta verkið kundi verið útbygt við vatni, soleiðis, at tað lættliga kundi nekta allan orkutervin hjá Klaksvík- ini Men býráðnum í SEV noktaði Klaksvík at hava nakað við norðmenn- inar at gera. Tá tað endiliga eydnað- ist noråmonnunum at hitta SEV-stjóran i Vest- manna, hetta var sama morgun sum teir skuldu fara avstad aftur, tå vildi hann als ikki hoyra eitt orð um vatnorku. Tosaði um heimsbankan og 2- takstmotorar, at heims- bankin vildi bert lata lán til 2-takstmotorar. Óli Gordon Beck sigur víðari, at norðmenninir royndu at greiða SEV-stjóranum frá, at tað var heilt óneyðugt við hesum motorum, tí vat er ov mikið av í Føroyum. Men hann vildi als ikki tosa um vatn, hóast tað var SEV sum hevði boðið monnunum til Feroya at tosa um hetta. Gjert vart við seg Oli Gordon Beck vísir á, at menn í Vágum longu fyrst i 70-unum gjørdu SEV vart við, at neyðugt var at byggja vatnorkuna út, tí oljan fór at dýrka Tað eru skjótt 10 ár síð ani, og enn er einki hent Hetta fær meg at hugsa um, tá Nato kom til landið í 1956. Tá vóru tað nakrir mans, ið lógu í tjaldi og gjørdu kann- ingar. Tá bleðini fingu frænir av hesum fóru tey at skriva, og legtings- menn fóru at tosa um hetta. Meðan øll tosaðu og skrivaðu bygdi Nato rætt og slætt sína steð. Júst so- leiðis ger SEV í dag. Meðar vit skeldast um vatnið byggja teir fyrst motorarnar út og fara so undir eitt veruleikafjart vatnorkuprojekt. Óli Gordon Beck vísir síðani til ársfrágreiðingina frá 1981. — Har síggja vit, hvussu gongdin hevur verið í orku nýtsluni. Í 1970—71, framleiddi SEV 71 mill. kwt, harav vatnið gav 55 mill. Samlaða selan var hetta árið 63 mill. kwt. Longu tá gjerdu vága- menn vart við, at vatnið mátti útbyggjast fyri at varðveita lutfallið millum orku frá vatni og olju. I 1975-76 selur SEV 91 mill. kwt, harav vatnid stendur fyri 46 mill. tvs. helvtini av orkuframleidsl- uni. Men i 1980—81 er gongdin heilt vend. SEV selur 129 mill. kwt, og vatnið útgerð bert 48 mill. Tvs. at SEV framleiddi minni orku úr vatni í 1981 enn í 1971. Og nú vil SEV so fara undir eitt risaprojekt, sum fer at kosta ómetaliga nógv. Oli Gordon Beck vil vera vid, at kommunurnar i Føroyum hava åbyrgd- ina av gongdini i orkumål- inum. Tað eru jú tær, sum velja umboðini í umboðs- nevndini. — Styrkin hjá einum fel- agsskapi sum SEV í hesum máli er hon, at fólk hava ikki stundir til at seta seg inn í málið. Tí kann SEV trumfa tað igjøgnum uttan nakað eins og Natosteðin varð trumfa igjøgnum á sinni. Suðuroyggin! Óli Gordon Beck heldur tað er heilt burturvið, at vit nú útbyggja motor- orkuna so nógv. Hann nevnir í hesum sambandi Suðuroynna. I 1921 varð ljós tendrað í Vági og í 1927 á Tver- Hetta var frá sama verki, í Botni, sum varð rikið við vatnmegi. Men hvat er so hent síðani við- víkjandi vatnorkuni í Suðuroynni spyr Oli Gor- don Beck. Og hann svarar: Einki er hent. Tveir mot- orar eru settir upp í Trongisvági, samstundis sum vatnið fossar oman av fjøllunum. Nú skulu enn tveir motorar setast upp í Vági. — Urslitið er at virkini og húsarhaldini mugu gjalda okursprísir fyri streym. T.d. kemur eitt virki sum flakavirkið á Tveroyri at gjalda einar 1,5 mill. kr. fyri streym í ár. Var meira skynsamt bygt út — við vatnorku — so hevði virkið á Tvøroyri ikki brúkt meira enn 500.000 kr. til streym. So ein og hver kann síggja, at tað er vónleyst hjá okkara ídnaði at vera kappingarferur við t.d. norskan ídna. Har ovrl Nr. 97 Oli Gordon Beck vil vera vid, at SEV eins og Nato á sinni — trumlar nakað igjøgnum, sum fólkið als ikki gongur inn fyri kostar kwt ídnaðin um 15 oyru og privatu nýtsluni 22 oyru. Hetta er orsakað av vatnorkuni. Í Føroyum kostar kwt. hjá ídnaðinum 92 oyru og hjá privatu nytsluni I kr. Og hesum kunnu vit takka útbyggingini at motororkuni. Oli Gordon Beck ristir á hevdinum. Hann vísir til vatnorku- verkið í Botni. Tað eigur at kunna framleiða 12 mill. kwt um árið. Í fjør framleiddi tað bert 5 mill. kwt. Tað vil siga, at restin Framhald á síðu 14 Tað er Losjan Skjøldur, sum eigur Glyvra Bio, og sostatt er felagið væl fyri at byrja arbeiði sítt íegnum húsum Losjan Skjøldur endurstovnað Sunnudagin varð Losjan Skjøldur = á Glyvrum endurstovnað, eftir at hon hevur ligið still í nøkur år. Upprunaliga varð Losjan Skjeldur stovnað 27. januar 1932, og sæst í skjølum, at seinasti fundur i losjuni hevur verið 30. apríl 1970. Síðan hevur einki fyri- takssemi verið, fyrr enn bygdafólkið nú tók seg saman um at fáa losjuna aftur á fetur. Nógv fólk vóru komin saman til endurstovnan- ina, og nekur av teimum vóru eisini við í 1932. Ein teirra var Jóan Hendrik Jacobsen á Bakk- anum, Glyvur. Losjan Skjølur fær góðar um- stødur at virka undir, vid tad at losjan eigur Glyvra Bio, og ti kann fara undir ymiskt fyritakssemi beinanvegin. Jógvan Nysted Hansen varð settur sum nýggjur leiðari á losjuni Skjøldur. Aftaná endurstovnan- ina var fundarfólkið boðið í Stokkastovuna, har borð- reitt var við kaffi og køkum. 28. september 1982