leygardagur 2. oktober 1982síða 8

Síða 8 Leygardagur 2. oktober 1982 Føroyingar fiskaðu biligan tosk i Grønlandi — medan silvurid svam millum brugvarnar Eingin vildi lurta eftir Jørgen Olsen. Hann visti å, at tusundur og aftur tus- undur av tonsum av feitari og dyrari hav- sild svam heilt inn á firðirnar. Tú kundi fáa upp í 80 kr. fyri tunnuna av sild, meðan timalønin tå var 76 oyru. Og tú kundi fáa upp í so nógvar tunnur tú vildi. Føroyar kundu verið eitt slaraffenland i teimum ringu tíðum, sum vóru aðrastaðni í 30-árunum. So nógv var rikidømi, sum svam inni við klettarnar. halda her fram við rødun við sam granskaran og Vág! fyrsta [ Jørger frå barnaårunum, og hvussuleiðis hann savnaði sildapusluspælið tey 30 árini frá 1929 til 1959 Sum alt annað her í lívinum Olser greidd ar tað bæði eru ljósar og myrk r síður, so var eisini við silda 4 evintyrinum hjá Jørgeni dag kann hann frøast yvir, at dir og eru varðveittar farna tíð r at endurtaka seg kanmngar sum eina sum Sorgarleikurin mikli! pra síðan var tann, at tað ongantíð bleiv til nakað silda- mest leikaði á kki, at hann er vónsvikin maður. Ti í 1929-30 sá hann hetta rikidømi, ævintyr, ta ren fial en tjavr ymetaiga stora sum svam inn og út av okk- ara Og hann gjørdi vart við tað. Men eingin lurt- aði, og tiskil fór eitt stórt ríki- sum feroyingurin kundi fingið uppá land fyri skeytið Jergen sigur sjálvur soleið- is frá hesum dapra kapitlin- um í feroyskari segu: — Alt var toskur. Sluppir irðum dem nar fóru longu leiðina til Íslands og Grenlands at fiska tosk. Hóast væl varð fiskað, so var úrtekan hjá fiski- manninum ikki altið tann stóra. Minnist mann, sum fortaldi mær, at hann hevði verið í Grenlandi og fingið fulla last eftir fimm vikum Landaðu veiðuna til damp- ara. Litlan og ongan svøvn Heimafturkomin: avrokning 90 kr.! Og hetta hendi, meðan silv- urið svam millum brúgvarnar heima í Feroyum. Ég tosaði við legtingsmenn um hetta og greiddi teimum frå ti stóra rikidøminum, ið havsildin var. Einki hjálpti. Eingin lurtaði. Eg var ikki sert for- bitraður. Føroyar kundu verið eitt slaraffenland i teimum tíðum, sum tá vóru í eðrum londum, ti so nógv var rikidømid, sum svam um okk- ara klettar. Men tað nyttar ikki at gráta um spilta mjólk Tað er ikki neyðugt at endurtaka tað, ið stóð í Myndablaðnum »Fygad« nr. 2 1975. Hann, ið enn eigur hetta blað, kann lesa drúgva grein um, hvussu tað var at selja saltsild til Danmarkar fyrst í tríati árunum uttan góðskuváttan Vit prenta her lítlan 2. partur Orð! Jan Miller Myndir: Margretha Olsen og Jan Miiller greinastubba úr greinini, sum tá stóð í Eyganum Snýttir upp um bæði oyru „Vit vóru fleiri, sum av og á royndu at selja naxað av fjarðasild til Danmarkar Teir vildu fegnir hava sildina, men mangan vórðu vit svikn- ir og harafturat snyttir, ti vit fingu ikki neyðturvuliga vrakaraváttan. Í hesum árin- um keyptu danir serliga sild úr Íslandi Holl- andi. Ur Hollandi keyptu teir stórar negdir av 10-16 sild fyri 78-80 kr. tunnuna. Hetta var góður prísur fyri smásild í eini tid, har timalønin ikki var meira enn 76 oyru. Øll hesi lond høvdu vraki eftirlit og sáttmálabundna sølu av ellum støddum av sild. Vit feroyingar vóru teir einastu, ið noyddust at selja uttan sáttmála. Keypararnir Noregi og hevdu sostatt buktina og báðar endarnar. Teir kundu tveita okkum tann pris, teimum lysti, og hann var mangan so lágur, at tað var einki hepi í. Sum demi kann eg nevna, at í 1933 stóð hver vik á tremur við stórari sild, og eg saltaði uppi 120 tunnur av steddini 5 til kg Av ti, at eg hevði verið so ilia royndur, sendi eg trimum keyparum 20 tunnur til hvenn. Allar 120 tunnurnar vóru eins væl hagreiddar. Av- rokningarnar = vóru sera ymiskar. Tann fyrsta segði, at sildin var frálíka góð og gav mær 72 kr. fyri tunnuna Hann vildi fegin keypa rest- ina fyri sama prís. Hetta var jú sera góður prisur í eini tid, tá daglenin var ikki meira enn 8 kr. Annar keyparin gav mær einans 28 kr. fyri tunnuna, og legði aftrat, at sildin var bæði smá og ring. Triði gav mær 1,25 kr. — eina krónu og fimm og tjúgu fyri tunnuna og gramdi seg um, at sildin var spilt og ti ikki egnaði seg til mannafeði. Eg gavst kortini ikki so, men læt málið kanna, og fekk at sildin varð skorin til gaffilbitar og meginparturin varð seldur til Feroya. Eg var tó uppikast- aður, ti eg kundi ikki leggja fram vrakaraváttan, og eitt sakarmál kundi ikki fremjast uttan góðskuváttan Nú sendi eg so tær 60 tunn urnar, sum eftir vóru, til hin fyrsta keyparan, men tá bar ikki til. Teir mundu hava stungið høvdini saman, og eg fekk bert 28 kr. fyri tunnuna og eina viðmerking um, at sildin var bæði smá og ring Hetta var sjálvandi rámasta lygn. So varð ikki saltað sild í fleiri ár Arini gingu, og sildin helt fram við at svimja fyri kjall- aradurunum hjá vágbingum og fór aftur í havid«, oyru - vita, at Hvussu stórar heldur tú hasar sildatorvurnar mundu Ein fegin Jergen Olsen og ein negdur Stig Rasmussen. vera? — Eg sá torvur so stórar, at eg vil meta tær til upp í 6-7 kilometrar langar. Og slíkar torvur eru uppá milliónir av tonsum, siga kenir menn. Eg sá heldur ikki bert eina torvu av slíkari stedd. Alt havið gekk livandi av stórari havsild. Men eg kundi so einki gera við tað - Royndi tú ikki sjálvur at veiða havsild og selja hana? Tað gjerdi eg. Men eingin vildi keypa sildina, fyri nakran pris uttan góðskuváttan. Fyri at hon kundi metast sum haldgóð matvera, so mátti hon hava bláa stemplið frá vrakarastovninum. Men henda sild ikki undir vrakarastovninum. Ég heitti á politikararnar um at fáa sildina undir vrakarastovnin, men har hendi einki. Vit fiskaðu av og á nekur tons, sum vit sluppu av við til teir á Gerðunum og til Hjelm. Tað hendi mangan, at norskir línubátar og skotskir við komu inn á Vág at keypa sild til agn. Norðmenninir dámdu altid betri feska sild við øllum sínum frískleika, fiti og enn ta uppturkaðu norsku rognsildina, sum var fryst um várið, ti hon innihelt sjáldan meira enn 8-12% fiti- evni, meðan tann feroyska summarsildin vanliga hevði 22-24% fitiinnihald AÐ Ar var Jaspur eisini glansi Tað var fyri tað mesta hesa norsku raksild teir fer- oysku reiðararnir keyptu til sluppirnar. Teir kundu næstan tað sama krekt seið uppá húkarnar sum hesa upp- turkaðu raksild úr Noregi Reiðararnir keyptu í hundr- advis av tonsum úr Noregi uttan at spyrja um fitiinni haldið. Bert sildin var norsk, so var alt í lagi. Tann norska sildin, sum kom upp til 14% fitievni, varð oftast saltað og útflutt sum saltsild fyri góð- an pris. Ti longu tå høvdu flest øll lond tikið sildina inn undir vrakarastovnin. Tað, sum mest forbitraði meg øll tryati årini, sigur Jørgen vidari, var nått eftir nått at liggja og siggja alla hesa stóru sild inni á firðinum og ikki kunna utnytta alt hetta stóra rikidømi, sum svam fyri durinum í eini hungurstid, meðan allur heimurin rópti eftir sild, men bara liggja og gera nyttuleys ar kanningar og síggja milli- ónavirði fara aftur í havið ár eftir ár. Í staðin fyri at kunna selt sildina uppá vrakara- váttan fyri fastan pris, áð- renn hon fór av landinum. Ti mátti eg lata meg noyða at liggja og gera kanningar av sildagongdini nátt eftir nátt, til onga verðsins nyttu uttan bara harm! Tá var einki til hindurs at fáa nærsagt so nógva sild sum ein ynskti. Og serliga um Her sæst Litla Dimun. Sunnanfyri oynna kom havsildin inn móti Suðuroynni Aftaná slíkar stillar solskinsdagar var Jørgen vissur i, at havsildin fór at ko ma inn á fjørdin