leygardagur 9. oktober 1982síða 9

á > = 6 Leygardagur 9. oktober 1982 Barnið kann ikki góðtaka veruleikan Í samband við sjónvarpssendingina >Thomas, — et barn du ikke kan nå«, hevur Sosialurin havt samrødu við Karin Margrethu Joensen-Næs, um vidurskiftini hjå foreldrum at psykotiskum børnum. Karin Margretha kann samanbera umstødurnar i send- ingini frå egnu upplivingum vid soni sinum Ivaleyst eru tað mong, sum minnast sjonvarpssending ina »Thomas et barn du ikke kan nå varð send i farnu viku Sendingin var um eitt psykotiskt barn, sum mamm an royndi at fáa samband við Fyri teimum av okkum sum ikki kenna umsteðurnar hjá foreldrum at brekaðum børnum. var tað sum at síggja inn í ein fremmandan heim. Við tolsemi og kærleika royndi mamman at fáa nakað burturúr, so tilveran hjá barninum skuldi líkjast tí, sum bern vanliga hava, og hóast umsteðurnar vóru so nógv eðrvísi og mangan tor- førar, so kendi ein tó, at son- urin og mamman hevdu góðar letur saman Filmurin hevur fingið nógva og góða umreðu donsku blødunum, og fólk sum eru um psykotisk bern gerandisdegnum halda, at hesin lýsti umstødurnar, so sum tær veruliga eru hjá hes um bernum og foreldrum Ein teirra, sum kann tosa við um slíkt, tá talan er um psykotiskt barn og umsteður teirra í gerandisdegnum, er Karin M. Joensen-Næs. Hon kennur umsteðurnar í Dan mark og í Feroyum, tí sonur hennara hevur eitt langt tíð- arskeið búð har, tá hann fekk viðgerð fyri sjúkuna og búði á serligum heimi, har bert psykotisk bern búgva og fingu upplæring Kennur tú innihaldið í film- inum aftur? Mær dámdi sendingina avbera væl, og kenni nógvar Psykotisk børn Børn, sum hava psykotisk brek eru få i tali i mun til fólkatalið Í Danmark eru umleið 12 15 ár, og í tólum svarar hetta til, at aldursbólkinum 0 umleið átta børn í Føroyum eru psykotisk, 1500 psykotisk børn í tað vil siga, sum annars ikki hava onnur sjúkratekin. Psykosa merkir sinnissjúka og hesi børn eru sostatt sinnissjúk. Tey gerast ofta sjúk frá pinkubarni av ella í fyrstu liviårunum. Hetta førur við sær, at psykotisk børn ikki mennast á sama hátt sum børn flest, tó at vitið ikki nýtist at bila Eitt tilkomið fólk, sum fær eina sinnissjúku, er betri fyri í so máta, at tað kann koma aftur í vanligar umsteður eftir sjúkratilburð Hesar møguleikar hevur psykotiska barnið ikki, tí tað ikki er ført fyri at virka í samfelagnum, tó at sjúkan við árunum batnar, tí tað hevur ikki møguleika at nema sær lærdóm í tíðini, tá sjúkan er í hæddini Hetta hevur mangan gjørt, at psykotiska barnið verður mett at verða evnaveikt, men um ikki onnur brek eru enn psykosan, er torført at vita, hvussu evn ini hjá sjúklinginum eru Psykotiska barnið er kensluliga viðkvæmt og bang ið av sær, og kann ikki góðtaka broytingar, sum fara fram í gerandisdegnum T.d. stendur í bók um psykotisk børn at ein ikki toldi, at høli hansara bleiv tapetsera, ella at ein osku triðil ikki stóð nágreiniliga á sama stað sum vanligt Hóast psykotisk børn sýnast at liva í øðrum heimi, so kunnu tey t.d. minnast fødingardagar og bústaðin hjá fólki, sum tey kenna | | | 1 av hendingunum aftur, frá egnu upplivingum Karin Margretha Nú verður skilt millum reint psykotisk bern sigur sundur og tey, sum eisini hava annað brek við síðuna av Viðvíkjandi Thomas, so var hann eisini evnaveikur, tó at eg ivist ikki í, at hann skilti vildi viðganga fyri mammu meira enn tað hann sini Fekk skelk Vid soni mínum er tað eitt sindur eðrvísi, ti hann er tað tey serkenu kalla reint psyk- otiskur. Tað vil siga, at hann skilir alt tað eg sigi við hann, men torfert er tað at fáa rættuligt samband í meira enn eina letu í senn Sjúkan kom eisini seinni enn hjá Thomas. Sonurin var raskur smådrongur, sum mentist avbera væl, til hann seks ára gamal fekk skelk, tá pápin gjerdist sjúkur Skelkurin var so dyggur, at hann fekk eina psykosu, sum hann ongantíð slapp burturúr aftur Tá hann gjerdist sjúkur, visti eg einki um psykotisk bern. Vit fingu boðini, at son urin skuldi til Danmarkar til kanningar, tá tað var ógreitt hvat honum bagdi Í Danmark vita, at hann skuldi á eitt heim, har hann kundi fáa við- meguliga kundi geva lekidóm Fekst tú at honum bagdi? Nei, eg fekk nærum einki men kanska spurdi eg ov lítið Hetta kom so bráddliga og eg kundi ikki í tonkunum ímynda mær, at tað stóð so illa til Eg hugs iði satt at siga, at steðan fór at broytast. tá ein tíð var um liðin Vit fóru aftur til Ferova fingu vit at gerð, sum vita, hvat at vita ettir Kanningina ti einki píass var Íyri soninum fyrr enn eitt ár seinni Komandi árið var torfert at oma gjøgnum, ti eg VISti € KI ú NVUSSU eg skuldi ingas sonin og hanr ir Stræ 1t hava ð a Karin Margretha Joensen-Næs: Tað er ein avbjóðing at hava eitt psykotiskt barn, sum sétur krøv til foreld- rini. Kortini vildi eg ikki verid son min fyri uttan, ti hann hevur givið mær innlit i lívinum, sum eg annars ikki hevði upplivad Aðrenn sonurin fór á Himme Bernehjem, segði eg honum frá hesum, so hann kundi fyrireika seg í góðari tíð, men hann var púra óávirkaður av hesum. Hann var ógvuliga sjúkur og flýggjaði bert longur inn í seg sjálvan, tó at eg helt, at hann visti, hvat skuldi henda Kennur foreldrini Sonurin var burtur í átta ár, og vit vitjaðu hann tvær ferðir árliga Hann var sera fegin tá vit komu á vitjan, men sorgarbundin, tá vit fóru frá honum aftur. Hann gloymdi okkum ongantíð, og var tað ongantíð ein spurningur, um kendi okkum, tá vit komu at vitja. Hann hevur altíð víst, at vit vóru foreldur hansara. Vit skrivaðu brev hverja viku og hann skrivaði til okkara, tað sum starvs- fólkið segði honum Dugur hann at lesa? Nú verður tosa nógv um, um psykotisk eisin hann børn kunnu nema sær lærdøm, men okkara føri tykist tad at hava åvirkan, hvat sonurin hevur vid at gera. Demið, at hann eftir árini í Danmark tosar danskt maí er tekin um at hann nemur sær åvisan lærdóm. Annars dugur hann at re 7 kennur eisini bók star tó at eg ikki vil ) siga du lesa — Tá hann hevði verið í Danmark hesi átta árini, fingu vit boðini, at hann hevði best av at sleppa aftur til Feroya, tí hann longdist illa Hann hevði nú fingið ta viðgerð, sum meguleiki var at geva men tianverri batnadi sjukan ikki Frammanundan høvdu vit fingið at hann kundi verða frískur ella at sjúkan batnaði, men at úr slitið ikki kundi metast um fyrr enn eftir viðgerðina. Tað er so ymist hvussu sjúkling arnir taka viðgerðina I hesum feri bleiv sonurir ikki so frægur sum vit og læknarnir høvdu væntað vita, at Einki at bjóða Nú vóru ráðini skuldu gera, tí i Førovum var einki fyri honum. Ég var ikki hugað fyri at fáa hann heim aftur, tí einasta staðið hann kundi fáa psykiatrisku helt eg ikki vera mennandi hvat vit innivist var a deild, og tað fyri hann Eg royndi at fáa hann inn á heim Danmark og royndi eisini Sveríki og Noregi men tað segði alt tað san Vit novddust at taka heim til Førova Tað gekk tó betur enn eg ð entað t sti seg hann í r fe I t ko 1 heimaf r té r Síða 9 er ——— Orð og mynd Dagny Joensen A — Umsteðurnar at hava brek að barn í Feroyum batnaðu eisini komandi árini, og nu eri eg greið yvir, at tað gagnaði honum at koma heimaftur, to at hann noyðist at liva í um hvørvi, sum ikki eru eins mennandi fyri ell brek Av teimum meguleikum sum eru fyri at hava hann herheima, so eri eg negd við støduna, so sum hon er i dag Vit byrja aftur at tosa um sjónvarpssendingina. Um tað er rætt at tosa og krevja so nógv av einum psykotiskum barni? Pad er júst so, at psykot isk bern hava fyri neyðini at fólk eru kring tey, sum tosa og taka sær av teimum Þú nýtist at vera tolin og ongantíð geva eftir fær sín vilja, tí tá flýggjar taí inn í egna heim ikki. hvussu tú skalt fá: tað aftur Spurningurin er eisini un tú kanst boyggja eitt psykot iskt barn, tí tað vil altíð sleppa sær undan at taka ein avgerð, tí tað innast inni ikki orsakað av brekinun Nú er gamal og munandi, heldur Karin Marg retha, tó at tað ikki er so stór liga, so er ein ávísur munur Aður vildi hann ikki gera nakað av tí hann var biðin um, men í dag er hann kortini so frægur, at hann ger tað hann verður biðin um Mamma og sonur hava nógv burturúr tíðini tey eru saman í vikuskiftum og í frí- tíðini = annars. Tey saman, tó at onnur ikki hevdu havt nakað burturúr hesum. Hetta er orð og tekn, sum bert tey skilja, sum eru um sonin dagliga Tá hann kemur heim, so hugna vit okkum og gera eitt- hvert, sum kann festa áhuga hansara eina letu. Um væl stendur til, so spæla vit kort torir SONUrir ZU ra hevur ment seg tosa luda ella siga segur Er tað rætt at leggja trýst á sjúka barnið, sum í film- inum, har mamman undir- vísti barnið? Nú er spurningurin hví mamman leggur trýst á barn ið. Er tað fyri at vísa eðrum, it harnið er meira ment enn tað veruliga er, ella er tað fyri at gagna barninum Serliga væl kendi eg stød ÆR una aftur, tá mamman viidi hava Thomas at svara spurningunum Eg ivist ikki í, at hann visti meira men at hann royndi øll brøgd at sleppa sær undan Í mun lil mammu Thomas so er stødan tann ft Margrethu. at sonur hennara skilir alt sum sagt verður. A at hann var seks ára gan álið Hverjar framtiðarvonir hevur tu? Í løtuni er sonurir k Framhald á síðu I