leygardagur 9. oktober 1982síða 10

sta blað Ert t kenna Kjartan Hoydal Kjartan fann ritgerðina ianska fiskimálaráðnum ddi Jergen frá, hvussu hann av tilvild kom sum tå las fiskifrødi í Danmark. „Ein summarnátt á Vágsfirði< á eini Hann lat Útvarpið í Feroyum ana og varð hon lisin upp. Kjartan ynskti at hjálpa Jer- geni við at geva bók út Men hvussu gjerdist so bók tín veruleiki? Kjartan spyr meg, eg havi nakað uppskrivað heima. Eg segði honum, at eg hevði nógv uppskrivað um- framt ein hópin av tekning- Hann spyr meg, um eg eigi nekur kopi av tilfarinum. Tad hevði eg ikki. Og hann gerst ilskur á málinum og spyr meg, hvat hevði hent við tilfarinum, um húsini brunnu niður. Kjartan Hoydal er ein fyrstafloks maður, als ikki nakar snobbur. Kjartan segði nú, at eg mátti gera meira við tilfarið, og at hann vildi hjálpa mær Nú varð arbeitt við tilfarin- fleiri ár at tilrætta- leggja eina bók og sekt varð um stuðul ymsastaðir frá. Men tianverri var stuðulin ikki nóg stórur, so bókin varð løgd til sidis í 1975 So gingu fimm år, har eg eldist i hvørjum. I 1980 hendir so, at nakrir góðir menn hittast og bidja Jørgen søkja Velux Fonden um stuð- ul, og hesin grunnur jåttar beinan vegin pening til ut- gåvuna Hetta var i 1980. Siðani eru skjótt tvey ár gingin, og nú um dagarnar kom so bók- in undir heitinum »Nåttur- unnar Børn« Bókin er rættiliga sjáldsom við tað, at har eru tekningar av sild og eðrum fiski á hverj- ari síðu Vit spurdu Jørgen, hví hann hevur givið bókini hetta sniðið? Tá eg hevði skrivað bók- 1, so segði hon mær í veru- leikanum alt ov litið. Eg var um m i greiðir yvir, at fólk fóru ikki at skilja hana. Tað var helst etri við litlari tekst og nógvum tekningum enn ug Men her rakti eg við trup- ulleikar, ti tað var ógjerligt at fara undir at tekna allar sildirnar. Eg mátti brúka stempul til hesar tekningar- nar. Hesi stempul havi eg so gjert sjálvur við undantaki av tveimum, sum Øssur Eysturoy gjerdi. Hetta var ógvuliga trupult arbeiði. Eg royndi ymiskt til- far, men einki kundi brúkast. Tað tók fleiri ár, áðrenn eg fann fram til, at vanligt skriviundirlag var tað besta at brúka til stemplini. Tað, sum var mest umráðandi, var at kunna eftirlíkna og til fuln- ar kopiera alt tað, ið eg hevði sæð í tí fríu náttúruni. Eg sá at hetta kundi ikki gerast uttan við stemplum. Og so at framleiða mynd eftir mynd við einum serligum hondgrafikki, har ein og ein sild varð stemplað í senn, soleiðis at tær allar komu at venda nett- upp í teir vissu rætningar, sum eg hevði sæð í náttúruni. Bert ein sildin kom at venda skeivt, breyt hon myndina, og so mátti øll myndin gerast umaftur. Og hetta hendi tíanverri ikki so sjáldan og kom eg ti at myndir bæði fýra og fimm ferðir. áðrenn tað var eydn- ast til fulnar at eftirlikna og kopiera tað, eg hevði sæð í náttúruni. Hetta var ikki lætt, ti eg hevði heldur ongan kunnleika til tekning ella út- skering av stemplum. Men at fåa nakran annan at gera tey var ógjerligt. Ti måtti eg royna sjålvur. Ti um alt hetta arbeidi skuldi verda gjørt av sakkønum løntum gera någvar "monnum, vildi bókin gerast so dýr, at hon ikki kundi selj- ast. Eg havi gjørt lønarleysar kanningar heila lívið. Og sjálvt um eg havi brúkt ótelj- andi tímar til kanningar ell hesi ár, sum arbeitt varð við at samla tað skrivliga tilfarið, sjálvt tað í dag sær lítið út, og so at framleiða stemplini, gera tekningarnar soleiðis at tær til fulnar skuldu av- mynda tann sjónleik, sum eg gjøgnum hesi mongu ár hevði sæð í ti friu náttúru, tað var ein ómetalig tol roynd. Ti eg vil leysliga meta, at hver einasta mynd er gjerd minst fýra ella fimm terðir, áðrenn tað eydnaðist at fáa tað fram í myndina, so tað avmyndaði tað eg hevði sæð. Og hóast alt hetta livlanga arbeiði verður henda bók seld fyri einans kr. 150,-. At tað so er eydnast so væl at fáa tað rætta fram í bókini, kann eg takka Stig Rasmus- sen og Inga Joensen fyri Helgi Justinusen hevur bundið hana inn. Øllum beri eg eina hjartans tøkk Seinast í bókini skrivar Jørgen, at bókin er eingin vis- indalig ritgerð. men bert ein frásegn frá nekrum av ti, hann hevur hoyrt og sæð. Og við Sosialin sigur Jergen: — Tað nyttar ikki í vis- indaverðini at siga: eg haldi, eg meini, eg hugsi. Tú skalt leggja prógv. Og tað er sanni- liga ikki lætt. Og eg vil næstan halda, at fór eg at læra, so hevði henda bókin ikki blivið til veruleika. Tá hevði eg ikki kunnað gjert tær náttarkanningar, sum eg nú havi gjørt. . men hvussu endaði so sildaævintýrið spurdu vit at enda Jergen? — Tað vardi leingi, áðrenn teir fóru at vraka havsildina. Tað var ikki fyrr enn menn fóru at fiska sild á Norðhav- inum. Tá kom eisini ein lóg í gildi. Eg slapp ikki longur at merkja mína sild »Føroya Sild«. Tá mátti eg merkja hana fjarðasild. Úrslitið varð at danir, sum umseta fjarða- sild til mudderfisk, vildu hverki hoyra ella síggja mína sild frá ti degi..... Og hvussu gekst við hav- sildini á Suðuroyar bankan- um vita vit ell! Kraftblokka- bátar uppdagaðu sildina har. Og gjerdu heilt av við rygn- ingarstovnin. Aftaná tað hvarv havsildin heilt á Vágs- firði. Leygardagur 9. oktober 1982 Eitt ómetaliga stórt rikidømi enn Otroytt: Froskmannavenjing eigur at vera tvungin lærugrein í ollum foroyskum skúlum Havbotnurin og strendurnar kunnu gerast Føroya framtíðar »gullnåm« Havbotnurin og strendurnar kring alt Føroya land kunnu, um rætt verður borið at, koma at gerast Feroya fram- tíðar »gullnåm«. Her liggur eitt ómetaliga stórt ríkidemi. Tað ræður bert um at fáa 4 Vit áttu at skamma okkum — at innflyta krækling úr Lim- eyguni upp fyri hesum liv- andi ríkideminum, ið enn íkki er vorðið so nógv dálkað sum líknandi pláss nógva aðra- staðni. Jørgen Olsen hevur ikki bert havt sild í tonkunum. fjørdinum. Her ov mikið hjá okkum sjålvum! Nógv tarasleg kunnu nýtast til matna Hann hevur í áralongu kann- ingum og royndum sínum fylgt við ellum tí ríka lívi, sum finst framvið okkara strondum og á sjálvum hav- botninum. Hetta er ein verð fyri seg sjálva, sum er so íðandi full av ymiskum, virðismiklum skeljadjórum: gággur, eður, kræklingar og tari av ymisk- um slegum, sum helst eisini kunnu nýtast til mannafeði, um tey verða rætt viðgjerd. Henda kunnleika kunnu vit fáa úr Japan, har tey ymisku taraslegini verða gjerd til. »delikatessur«, ið eru sera nerandi og sunn at eta, bert tey verða vidgjørd á rættan hátt. Hann hevur eisini gjert kanningar av tí ymiska lívi, sum livir uppi í sjónum, slík- um sum heggislokki, nísum, hemarum, kópum og ymisk- um fiskaslegum og so teim mongu slegunum av ormum. Hetta eru nakrar av teimum livandi verunum, sum Jergen ætlar at skriva um í sínum næsta bindi av »Nåtturunar børnumi« Í undanfarnu samrødum vid Jørgen Olsen her i Sosi- alinum greiddi hann frå teirri stóru og feitu havsildini, ið svam inn á firðirnar og út aftur, uttan at føroyingar góvu henni gætur. Læra av mistekum Tann tíðin er farin. Um hon kemur aftur, vita vit ikki. Jergen heldur fyri, at tað nyttar ikki at gráta um spilta mjólk. Men kunnu vit so ikki læra av okkara mistekum spyrja vit Jergen og sipa við hesum til tað ótroytta djóra rikidømi, ið finst á havbotn- inum og framvið Feroya strondum. Jørgen smílist og er skjót- ur at svara Ég veit væl, at politik- arar og onnur fólk í hesum tíðum, nú tosað verður um at fara undir gágguvinnu, siga hetta vera fjant og fjas. Men tað er tað so avgjørt ikki Forovingurin má læra á at skyna, so hann kann útnytta tað, sum finst uttanum okk- ara klettar Politikararniri mugu framskygdum monnum væl- vild og stuðla teimum í teirra kanningum. Annars kann sorgarleikurin við havsildini endurtaka seg enn einaferð. Visa Gággan Feroyar eru helst tað land í heiminum, sum eru. best egnaðar til aling av ymiskum fiskasløgum og skeljadjór- um. Ég havi gjert nógvar kann- ingar av gággum og havi fiskað hana bæði summar og vetur. Saman við beiggja mínum Sam havi eg fingið uppí 48 spannir um dagin. Vit fiskaðu við gåggulinu, bæði á vetri og sumri. Tá fiskað varð um summarið, nyttaði ikki at fiska teir heitu sólarríku dagarnar, tí tá lá gággan í dvala. Hon krógvaði seg í skugganum av tongla- skóginum. Men summarnæt- urnar uddi við gággum. Her var gongdin tann sama sum við sildini. — Tað er ikki fjant og fjas at fara undir veruliga gággu- vinnu, sigur Jergen Olsen Á myndini japanesi við feroyskum gággum Ødan Jørgen heldur fyri, at tad liggja eisini stórir møguleikar í eðuni. Maturin í henni er sera góður sum mannafødi. — Ødan er ógvuliga erkvisin. Kemur dálking í námd, har hon heldur til. er hon tann fyrsti skeljafiskurin, sum doyr. Jørgen visir å, at vit eiga nógvar vikir, har lítil og eingin dålking er enn, og har eru øduteigarnir mangan lika langir, sum buktirnar eru. Hann sigur seg at hava gjørt nógv av at dreggja eftir ødum i yngru årum. Frå 1920—30 var tað serstakliga ein grynna, beint har Polar- frost nú liggur. Hon var so et- andi full av ødu. Tá tað var fjóra og harður streymur, kundi tú fara oman á grynn- una og skræða burtur av tonglinum og koyra upp í