mikudagur 4. september 2002síða 2

2 Nr. 168 - 4. september 2002 Nr. 168 - 4. september 2002 3 Ein nýggj almenn serbisk frágreiðing avsannar, at serbar framdu hópmorð við bosniska býin Screbrenica í 1995 BALKAN Árni Joensen: Ein nevnd, sum stjórnin í tí serbiska partinum av Bosnia hevur sett, hevur skrivað ta nýggju frágreið- ingina. Nevndin vísir aftur vesturlendskum metingum, sum siga, at serbar beindu fyri umleið 8.000 bosnisk- um muslimum, eftir at serbiskir hermenn høvdu tikið býin Screbrenica, sum var undir ST-eftirliti. Frágreiðingin sigur, at umleið 2.000 muslimskir hermenn doyðu í bardøgun- um við býin. ST og Reyði Krossur hava sagt, at nógv av teim- um deyðu vóru sivilfólk, yvirhøvur dreingir og eldri menn, og at teir vórðu skotnir í tí ringasta hóp- morðinum í Evropa síðani seinna heimsbardaga. Bosnisku muslimarnir vilja vera við, at 7.942 dreingir og eldri menn hvurvu, men tey, sum sluppu livandi frá tilburðinum, vilja vera við, at serbisku hermenninir beindu fyri meiri enn 10.000 fólkum. ST hevur ákært serbiska generalin Ratko Mladic fyri hópmorðið í Screbre- nica, men hóast krígsbrots- mannadómstólurin í Haag hevur kravt at fáa generalin útflýggjaðan til rættar- sókln, er hann framvegis ikki tikin. Teir víðgongdu palestinsku bólkarnir sýttu í gjár fyri at gevast við álopunum á ísraelsk mál MIÐEYSTUR Árni Joensen: Seinastu tíðina hevur pal- estinski innanríkisráðharr- in, Abdel-Razzak al-Yahya, roynt at fáa teir víðgongdu palestinsku felagsskapirnar at gevast við álopunum á ísraelsk mál. Sambært ráð- harranum er hetta alneyð- ugt, skal tað eydnast at fáa eina loysn á kreppuni, sum nú hevur vart í næstan tvey ár. Men í gjár fekk ráðharrin svar, tá bólkarnir boðaðu frá, at teir eru ikki sinnaðir at steðga álopunum á Ísrael ella á ísraelsk mál. Felags- skapirnir, sum ætla at halda fram við álopunum, eru Hamas, Islamskt Kríggj, Fólkafylkingin til frígering palestinanna og al-Aqsa Brigadurnar. Palestinski innanríkisráð- harrin hevur serliga roynt at fáa teir víðgongdu felags- skapirnar at gevast við sjálvmorðsatsóknunum í Ísrael, men heldur ikki hendan áheitan hansara fekk undirtøku frá teimum fýra felagsskapunum. Ísraelski hægstirættur staðfesti í gjár, at myndug- leikarnir hava heimild til at flyta tveir palestinar burtur av Vestara Áarbakka, tí tey eru skyldfólk hjá monnum, sum ísraelsmenn leggja undir at hava lagt ætlan um álop í Ísrael. Palestinski ráðharrin Saeb Ereket legði hægstarætt undir at bróta altjóða reglurnar um mannarættindi. Maxine Carr, sum er skuldsett fyri at hava givið bretsku løgregluni skeivar upplýsingar í sambandi við gentu- morðini í býnum Soham herfyri, fer nú at biðja um at sleppa úr varð- haldinum. Verji hennara, Roy James, sigur við løg- frøðiliga tíðarritið The Law Gazette, at hann fyrireikar seg til at biðja rættin lata Maxine Carr leysa ímóti einum ávís- um gjaldi. Ian Huntley, sum er skuldsettur fyri at hava myrt tær báðar tíggju ára gomlu Jessicu Chapman og Holly Wells, er farin í hungursverkfalli. Sam- bært løgregluni hevur hann einki etið seinastu níggju dagarnar. Danska løgreglan noyddist fyrrakvøldið umborð á eitt norskt skip eftir trimum polsk- um sjómonnum, sum høvdu hótt hinar av manningini. Norska skipið, sum eitur »Nor Hav«, fór inn til Rønne á Bornholm við monnunum. Sam- bært skiparanum høvdu menninir hótt hinar av manningini, og ein teirra hevði sligið ein av sín- um skipsfeløgum. Teir tríggir pólending- arnir vórðu settir í brummuna í Rønne, men eru síðani sendir til Pólands. »Nor Hav« er farmaskip, sum siglir millum Kiel og Riga. Fyrrverandi borgarstjór- in í danska býnum Farum fer nú at royna at fáa limaskapin í flokkin- um Vinstra aftur. Mána- dagin skal hann royna at verja seg á einum fundi hjá valfelagnum í Farum. Á fundinum fer Peter Brixtofte at verja tað, sum hann gjørdi tey árini, hann var borgar- stjóri í Farum. Aftaná verður orðaskiftið um verjurøðu hansara, men hesum sleppur Brixtofte ikki at taka lut í. Hann hevur eisini ov mikið at verja. Í vikuni komu menn fram á út- reiðslur fyri 88 milliónir krónur, sum kommunan í Farum hevur goldið, men sum bara fá ella kanska eingin vistu um uttan fyrrverandi borgarstjórin. Ein 38 ára gamal norð- maður hugsaði seg ikki nóg væl um, tá hann tann 1. juni neyðtók eina 16 ára gamla gentu í býnum Namdal. Eitt var, at hann neyðtók gent- una, men tá gentan meldaði tilburðin, og løgreglan fór at vitja mannin, funnu løgreglu- menninir eina sjón- bandsupptøku, sum maðurin hevði tikið av neyðtøkuni. Sjónbandið vísti, at gentan royndi at berjast við mannin, men at hon var ov drukkin til at gera nakra veruliga mótstøðu. Sjónbandi varð nýtt sum prógv í rættinum, sum eftir lítlari løtu dømdi mannin sekan. Hann skal nú sita tvey ár og fimm mánaðir í fongsli. Verður kanska latin leys Fullir sjómenn Brixtofte roynir seg aftur Filmaði sína egnu neyðtøku Sýta fyri at steðga sjálvmorðsatsóknum Almenn serbisk frágreiðing avsannar Screbrenica-hópmorðið Irak er til reiðar at samstarva við ST, men vil eisini hava nakað burtur úr samstarvinum IRAK-KREPPAN Árni Joensen: Irakski varaforsætisráð- harrin, Tariq Aziz, sigur nú, at Irak er til reiðar at sam- starva við St fyri at fáa enda á ótryggu viðurskift- unum, sum hava valdað, síðani amerikanska stjórnin kom við hóttanini um at leypa á landið . Á einum fundi við ST- aðalskrivaran, Kofi Annan, í Johannesburg segði Aziz, at Irak er sinnað at tosað við ST og at samstarva við heimsfelagsskapin, men hann legði dent á, at Irak má eisini fáa nakað burtur úr samstarvinum. Tariq Aziz nevndi m. a. handils- tiltøkini, sum ST setti í gildi ímóti Irak eftir Flógvakríggið, og sum sambært irakum hava kost- að túsundtals sivilum irak- um lívið hesi tíggju árini. Irsksku myndugleikarnir vilja m. a. vera við, at fleiri túsund børn eru deyð, tí landið fær ikki nóg mikið av heilivági. Ein annar trupulleiki er, at drekki- vatnið er ov skitið, tí landið fær ikki tey neyðugu evnini til at reinsa vatnið við. Irak gloppar dyrnar Irakski varaforsætisráðharrin Tariq Aziz tosar við ST-aðalskrivaran Kofi Annan á toppfundinum í Johannesburg Fleiri av limunum í samgonguni, sum ikki hoyra til fólkakirkj- una, meta tað vera rímiligt, at limirnir í fólkakirkjuni sjálvir bera kostnaðin av kirkjuliga virksemin- um hjá fólkakirkjuni, tá hon verður yvir- tikin. Tað gera fólk í øllum øðrum trúar- samfeløgum, vísa samgongulimirnir á. Kirkjan sjálv tekur har aftur ímóti undir við orðunum í sam- gonguskjalinum um at landskassin skal bera meirkostnaðin FÓLKAKIRKJA Jón Brian Hvidtfeldt Hvør skal gjalda tær 13 milliónir krónurnar, sum yvirtøkan av fólkakirkjuni fer at kosta – kirkjufólkið sjálvt ella landskassin, tvs. allir skattaborgararnir? Uppskotið til eina nýggja kirkjulóg, sum ein arbeiðs- bólkur lat úr hondum í august mánað í fjør, leggur upp til, at meirostnaðurin skal gjaldast umvegis kirkjuskattin. Arbeiðsbólk- urin metti tá, at fyri at bera kostnaðin var neyðugt at hækka kirkjuskattin umleið 0,4 prosent. Og arbeiðs- bólkurin metti somuleiðis, at rættast er at halda fast við verandi skipan við kirkjuskattinum, tvs. at fólk, sum ikki eru limir í fólkakirkjuni, kunnu sleppa undan at gjalda kirkjuskatt, ynskja tey tað. Men í samgonguskjal- inum stendur tvørturímóti, at yvirtøkan og framtíðar raksturin av fólkakirkjuni skal gjaldast úr landskass- anum, tvs. umvegis vanliga skattin. Tað merkir, at øll, eisini fólk uttan tilknýti til fólkakirkjuna, skulu gjalda til kirkjuna. Hesum sjónar- miði tekur kirkjan sjálv undir við. Bjarni Bæk, dómpróstur, tekur undir við orðunum í samgonguskjalinum um at landskassin skal gjalda tað, sum danir í dag lata til kirkjuna. Hann heldur tað vera rímiligt, at øll, eisini tey sum ikki eru limir í kirkjuni, eru við til at bera kostnaðin. Bjarni Bæk er ikki samdur við teimum, sum føra fram, at limirnir í fólkakirkjuni sjálvir skulu bera allan kostnaðin av kirkjuni, t.d. umvegis kirkjuskattin. Hann vísir á, at fólkakirkjan er ein um- fatandi stovnur, sum hevur nógvar, bæði kirkjuligar og mentanarligar uppgávur, sum øll hava gagn av. Tí metir hann tað vera rími- ligt, at tann parturin, sum í dag verður fíggjaður úr Danmark, í framtíðini verð- ur goldin av landskassan- um, tvs. øllum skattaborg- arum. - Fólkakirkjan røkkur langt út í samfelagið, og stendur fyri nógvum virð- um í samfelagnum, eisini mentanarligum virðum, og tí átti samfelagið at havt áhuga í at halda hesi virði við líka, sigur Bjarni Bæk, sum sostætt ikki heldur tað vera skeivt, at landskassin skal vera við til at rinda fyri kirkjuna. Sum er letur landskassin tríggjar milliónir krónur til fólkakirkjuna sum skulu nýtast til rakstur og við- líkahald av kirkjunum. Harumframt fær kirkjan góðar 13 milliónir krónur úr Danmark, av hesum koma 9,2 milliónir krónur, 60 prosent av prestalønun- um, úr felags grunninum (Fællesfonden) hjá donsku fólkakirkjuni. Bjarni Bæk dugur ikki at meta um, hvørt tað er eitt gott hugskot at býta virk- semið hjá kirkjuni upp, ella møguliga flyta onkrar uppgávur, t.d. skráseting av fólki, frá kirkjuni til annan stovn, men hetta eru upp- gávur, sum kirkjan hevur røkt frá gamlari tíð, vísir hann á. Dómprósturin heldur ikki at tað er í stríð við fólkaræðið, at fólk, sum onki samband hava við fólkakirkjuna, men í staðin gjalda til aðra samkomu, skulu noyðast at gjalda til fólkakirkjuna. Bjarni Bæk metir, at luturin hjá kirkjuni í samfelagnum er av slíkum tídningi, at tað er rætt at øll eru við til at bera kostnaðin av henni, sjálvt um tey ikki eru limir. Hann vísir eisini á, at kirkjuskatturin, sum vit kenna hann í dag, um- framt aðrar innsavnanir í til kirkjuna, fara at verða varð- veiddar, tá kirkjan verður yvirtikin. Í samgonguni eru fleiri persónar, sum ikki eru limir í fólkakirkjuni, men ístaðin í øðrum trúarsamfeløgum. Teirra persónliga áskoðan er, at kirkjuliga virksemið hjá fólkakirkjuni eigur at gjaldast av teimum, sum nýta kirkjuna. Haraftur- ímóti skulu øll vera við til at gjalda fyri tær sam- felagsligu uppgávur, sum fólkakirkjan í dag røkir. Samgongutingmenninir Jógvan við Keldu, Jógvan á Lakjuni og Jenis av Rana og landsstýrismaðurin í fíggjarmálum, Karsten Hansen, hava tað til felags, at ongin teirra er limur í fólkakirkjuni. Jenis av Rana er partur av fríkirkju, meðan hinir tríggir eru partur av Brøðrasamkom- uni. Sosialurin hevur spurt teir um teirra persónligu meining um spurningin, hvør skal gjalda kirkjuna. Skulu øll gjalda til fólkakirkjuna Hóast hann ikki sjálvur er partur av fólkakirkjuni, metir samgongutingmað- urin Jógvan við Keldu kirkjuna at hava stóran týdning fyri føroyska samfelagið. Jógvan við Keldu metir persónliga, at tað er skeivt, at fólk, sum hoyra til aðrar sam- komur, skulu gjalda til fólkakirkjuna. Tó vísir hann á aðrar uppgávur og virði, sum kirkjan hevur í samfelagnum, og tað skulu øll vera við til at gjalda. Jógvan við Keldu býtir spurningin um fíggingina av kirkjuni upp í tríggjar partar. Fyri tað fyrsta er tað tann mentanarliga uppgávan hjá kirkjuni, har t.d. kirkjurnar kring landið og søguliga virði teirra verða vístar fram fyri ferðamanninum sum ein partur av føroysku mentanini. Harumframt hevur kirkjan onnur søgulig virði, sum hava verið grundleggjandi fyri samfelagið og sum fara longur aftur í tíðina. At varðveita hetta er nakað, sum alt samfelagið fær gagn av og tí eisini eigur at verða goldið úr lands- kassanum, metir Jógvan við Keldu. Síðan er tað samfelagsligu uppgáv- urnar hjá kirkjuni, t.d. at skráseta allar føroyingar, tá teir koma til verðina og tá teir fara hiðani. Hesar uppgávur heldur Jógvan við Keldu við tíðini eiga at verða fluttar burtur frá kirkjuni til annan stovn at røkja, og útreiðslurnar eiga eisini at verða gold- nar úr landskassanum. Til seinast er tað kirkjuliga, andaliga virksemið hjá fólkakirkjuni, og tað eig- ur at verða fíggjað um- vegis kirkjuskattin, metir tingmaðurin. Jógvan við Keldu held- ur tað vera rættast at býta virksemið hjá kirkjuni upp í nevndu tríggjar partar, tí á tann hátt ber til at vísa á, hvat pengarnir, sum verða játtaðir av fíggjarlógini til kirkjuna, verða nýttir til. Hann sigur, at tey, sum vara av kirkjuni, myndugleikar, prestafelag osv. í felag eiga at finna út av einum býtislykli fyri almennu játtanina til kirkjuna, bæði fyri at tryggja at kirkjan ikki einsamøll ber kostnaðin av tí, sum allir borgarir hava nyttu av, og í øðrum lagi fyri at tryggja, at fólk uttanfyri fólkakirkjuna koma at gjalda fyri andaliga virk- semið hjá fólkakirkjuni. Jógvan við Keldu met- ir, at føroyingar mugu gera sær greitt, hvussu fólkakirkjan skal síggja út, áðrenn hon verður yvirtikin. Hann heldur tað vera skeivt, sum í ført hevur verið fram frá politiskari síðu, at vit fyrst skulu yvirtaka kirkj- una, og síðan finna út av, hvat vit vilja við henni. Tað er tann øvugta mannagongd, metir Jógvan við Keldu. Hann leggur afturat, ar kenslu- liga er kirkjan ikki tað sama at yvirtaka sum t.d. Skipasýnið ella Postverk- ið í síni tíð. Tí hevur tað stóran týdning at arbeiðið verður væl fyrireikað og at allir partar innan kirkj- una kenna seg aftur í arbeiðinum. Karsten Hansen er av tí persónligu áskoðan, at er ein góður við kirkjuna, og kennir seg sum ein part av henni, so eigur at bera til at gjalda eitt sindur til hana. Karsten Hansen vísir á, at innan Brøðrasamkomuna, sum hann sjálvur er partur av, verður ikki kravt nakað ávíst gjald, men at har er tað upp til hvønn ein- stakan, hvussu nógv hann ella hon letur til sam- komuna. Tað er ein skip- an, sum fólk eru glað fyri. Hann leggur tó afturat, at er kirkjan ikki sjálv før fyri at gjalda sínar útreiðslur, so hava vit ein trupulleika. Karst- en Hansen sigur seg tó ikki heilt kunna skilja, at limirnir í fólkakirkjuni ikki skulu kunna gjalda eitt sindur meira í kirkju- skatti. Hann slær tó fast, at sjálvsagt skulu upp- gávurnar, sum kirkjan ger fyri øll, gjaldast av øllum. - Men mín persónliga meining er, at tað hevði verið rættari, at kirkjuliga virksemið hjá kirkjuni varð goldið av kirkjuni sjálvari, sigur Karsten Hansen. Karsten Hansen vísir á, at samfelagsligu skyldur- nar hjá kirkjuni, sum helst eru komnar í lag av søguligum orsøkum, í ávísum føri kunnu vera ein innfaldsvinkul hjá kirkjuni at koma í sam- band við tað einstaka menniskja. Tí er hann ikki so vísur í, at tað hevði verið skilagott at flutt uppgávur, t.d. at føra kirkjubøkurnar, frá kirkj- uni til onkran almennan stovn at røkt. Karsten Hansen: Kirkjufólkið gjalda kirkjuliga virksemið Jógvan við Keldu: Býtislykil gerast fyri kirkjuligar útreiðslur Lesið meira á síðu 5 C M Y K 3 2