hósdagur 5. september 2002síða 2

2 Nr. 169 - 5. september 2002 Nr. 169 - 5. september 2002 3 UMHVØRVI Vilmund Jacobsen Stavanger Aftenblad skriv- ar, at tey, sum síggja eina leskiliga bláskel á eini mat- stovu, skulu lata vera við at eta hana, tí skelin er fongd við eituri, sum førir til bleytan maga. Royndir, sum matvøru- eftirlitið í Mið-Rogalandi í Noregi hevur tikið, vísa, at bláskelin á hesum leiðum er fongd við ov stórum nøgdum av alguni, dinop- hysis acuta. Hendan algan kann hava evnir í sær, sum elva til bleytan maga. Etir tú skelina, tá ið hon er fongd við hesum eituri, kanst tú rokna við, at »botnurin« rýkur undan tær! 80 sløg eitrandi Skeljar liva av at sýla ymiskar partiklar, sum síðan verða sodnaðir. Týdn- ingarmikil føði fyri skeljar er mikroskopiskar einkykn- aðar planktonalgur. Av um- leið 4000 kendum plantu- plankton í havinum, eru umleið 80 sløg eitrandi. Stavanger Aftenblad skrivar, at framvið norsku strondini eru umleið 20 ymisk sløg av eitrandi plantuplankton. Tøkk Hjartaliga takka vit fyri sýnda samkenslu og hjálpsemi, tá ið kæra mamma, omma og langomma okkara Palma Jensen Tvøroyri doyði og varð jarðað. Fyri tey avvarðandi Eirik, Jákup, Haldis, Nina og Maj Britt Tøkk Vit ynskja á henda hátt so hjartaliga at takka øllum tykkum mongu, sum sýndu samkenslu, tá ið okkara høgt elskaða kona, mamma, omma og vermóðir Snæbjørg Ørvarodd doyði og varð jarðað. Tøkk øll tit mongu, sum fylgdu henni til hennara seinasta hvíldarstað. Tøkk til tykkum á B7, prestin Hera Joensen, gravarar, berarar, sangarar og øll onnur, sum komu inn á gólvið, ringdu, skrivaðu, sendu blómur, kransar og minningargávur. Familjunnar vegna Dalfinnur HVALAFUNDUR Vilmund Jacobsen Norsk bløð vita at siga, at Føroyar nú fyrireika seg til ársfund í altjóða felags- skapinum fyri hvalaveiði- menn, World Council of Whalers, sum verður í Før- oyum í døgunum, 26.-29. september. Á hesum fundi hittast hvalaveiðimenn úr øllum heiminum at røða um veiði og framtíðar »stategi« í stríðnum at varðveita hvalaveiðina, sum bæði hevur mentanarligan týdn- ing og týdning sum føði. Fyrireikingarnar »pågår for fullt«, sum sagt verður. Greinskrivarin veit at siga, at nakrir hvalir herfyri doyðu í Klaksvík. Av hes- um eru tríggir hvalir tiknir úr grindini og eru frystir. Teir skulu brúkast á árs- fundinum, soleiðis at fólk kunnu síggja, hvussu grindahvalur verður skorin upp. Lagt verður aftrat, at bretskar og amerikanskar sjónvarpsstøðir eru bodnar at verða við, soleiðis at tær kunnu avmynda tað, ið fer fram. Seinasta árið hava norðmenn meira enn tvífaldað sín útflutning av feskum fløkum ÓVIRKAÐUR FISKUR Vilmund Jacobsen 33% av toskinum, sum Noreg útflutti fyrra hálvár í ár, fór óvirkaður av landin- um. Hetta er ein vøkstur uppá heili 12% samanborið við fyrra hálvár í fjør. Tað er serliga saltfiska- framleiðslan í Noregi, sum í ár hevur upplivað »turk« á marknaðinum orsaka sterk- um gjaldoyra og høgum rentustigi. Í tonsum minkaði út- flutningurin av saltfiski við meira enn 20% fyrra hálvár í ár, og hetta kostaði norsk- um útflytarum út við 250 milj. norskar krónur. Hetta merkir, at støðan hjá norskum saltfiskafram- leiðarum er viknað nógv seinasta árið. Norsk bløð skriva, at ein týdningarmikil orsøk til negativu gongdina innan saltfiskaútflutningin er kreppustøðan hjá Vanna- fyritøkuni. Henda fyritøkan er so mikið stór, at tá ið tað gongst henni ímóti, sæst tað aftur í hagtølunum yvir samlaða saltfiskaútflutn- ingin. Útflyta fesk fløk Hjá flakaframleiðarunum í Noregi gekst betur fyrra hálvár í ár; her vaks útflutn- ingurin við 145 milj. krón- um, hóast nøgdin minkaði 8%. Í Noregi siga tey, at flakavinnan hevur megnað at varðveitt sín marknaðar- part hóast sterka gjaldoyr- að. Ein orsøkin er, at alt meira verður útflutt at fesk- um fløkum, sum norðmenn vænta fer at vinda uppá seg hjá flakaframleiðarunum. Seinasta árið er útflutning- urin av feskum fløkum meira enn tvífaldaður. Hetta kemst av, at framleið- arar í Finnmørkini í størri mun enn aðrir hava sent fesk fløk á evropeiska marknaðin. Hóast ljóspunktini hjá flakavinnuni, er samlaða myndin hjá norskum útflyt- arum einki at rópa hurrá fyri. Í nøgd minkaði út- flutningurin av toski við næstan 18% fyrra hálvár í ár. Hetta er nógv, tá ið havt verður í huga, at hetta er besta tíðin hjá norsku fiskivinnuni. Í fyrra hálvári eru toskakvoturnar nevni- liga nógv størri enn seinna hálvár. Norðmenn hava tó hampiliga góðar vónir fyri komandi ár, tí fiskimála- ráðharrin, Svein Ludvig- sen, hevur sagt seg vera sinnaðan at leingja um toskafiskiskapin. Triði hvør toskur fer uttanum knívin Komandi ár ætlar norski fiskimálaráðharrin, Svein Ludvigsen, at toskafiskiskapurin skal fevna um longri tíðarskeið. Her vitja hann og føroyski starvsbróðurin, Jørgen Niclasen, á Hellunum Mynd: Vilmund Jacobsen FISKIVINNA Vilmund Jacobsen Kina er farið at gera rættiliga nógv burtur úr at virka makrel til flak. Noreg er eitt av lond- unum, sum selir kinverj- um makrel, men landið selir eisini nógvan mak- rel til Japan. Fyri sløkum 5 árum síðan komu tey fyrstu kinversku makrelfløkini á japanska marknaðin, og nú fer meginparturin av makrelinum, sum norðmenn selja Kina, um kinverskar verk- smiðjur til Japan. Fyrra hálvár í ár hendi so tað, at norski útflutn- ingurin til Kina gjørdist størri enn beinleiðis útflutningurin av makreli til Japan. Í fjør var lutfallið 30/70 til fyrimuns fyri norska útflutningin til Japan. Hørð kapping Í Japan hava framleiðar- ar og innflytarar tað stríggið í hesum tíðum. Teir eru »fangaðir« av høgum rávøruprísum og øktum trýsti frá stóru matvøruketunum. Tí venda japanskir innflyt- arar sær nú í størri og størri mun til Kina og vilja hava kinverjar at framleiða makrelfløk fyri seg. Hetta síggja teir sum ein kærkoman møguleika, nú trýstið er so stórt frá fleiri síðum. Prísvøksturin av makreli til Japan hevur ikki bara ført til, at góðskingin av makreli verður »flaggað út« til Kina. Men torføru tíð- irnar í Japan føra eisini við sær, at marknaðurin fyri síl noyðist at kapp- ast við makrelin og lodnuna. Kinverjar meirvirka nógvan makrel til Japan Føroyar fyrireika fund um hvalaveiði Eitrandi bláskel Jóna Rasmussen sýnir fram í Galleri Focus næstu tvær vikurnar LIST Eirikur Lindenskov Í morgin, fríggjadagin 6. september kl. 16, letur Jóna Rasmussen upp framsýning í Galerie Focus í Havn. Jóna Rasmussen er graf- ikari og listamálari og hev- ur síðan 1991 sýnt fram í Føroyum, Danmark og aðrastaðni. Fyrstu serframsýningina hevði hon í Listaskálanum í 1999. Íblásturin til mynd- irnar fær hon millum annað úr náttúruni, frá sjómans- lívinum, frá tónleiki, elementið er ofta vatn, og hon ger eisini abstraktar myndir. Tann svart/hvíti grafikk- urin stendur sterkur, men eisini grafikkur og máln- ingar í litum, ofta í bláum og turkis, standa sterkir við hennara sermerktu strok- um. Framsýningin hjá Jónu Rasmussen í Galerie Focus í Gríms Kambans Gøtu 20 í Havn verður frá 6. til 21. september, og opið er týs- dag til fríggjadag kl. 14 til 18, leygardag kl. 16 til 18. Fernisering verður fríggjadagin 6. september kl. 16 til 18. Jóna í fokus í Focus Framsýningin hjá Jónu Rasmussen letur upp í Galleri Focus í morgin. Framsýningin er opin til 21. september VITJAN Jústinus Leivsson Eidesgaard Børn úr Hvítarusslandi vitja í hesum døgum børn í Føroyum. Tey komu til landið mána- dagin við Norrønu. Í gjár og í dag ferðast tey runt í Suðuroynni. Føroysku vertirnir eru Erling Jør- gensen og Edmynd Ny- sted. Vit hava havt vitjan av børnum úr Hvítaruss- landi fyrr. – Helvtin av børnun- um, sum eru við hesa- ferð, vóru eisini við sein- ast fyri tveimum árum síðan og fyri tey er hetta kanska serliga spenn- andi, tí nú fáa tey høvi at hitta vinir aftur, sum tey lærdu at kenna seinast tey vóru í Føroyum, sigur Erling Jørgensen. – Børnini vísa fram russiskan dans og tey eru dugnalig, sigur Erling, sum sjálvur er íðin dans- ari. Børnini vitjað á teimu størru skúlunum í land- inum og tey koma víða um. Mánadagin vitjaðu tey í Havn. Tey dansaðu fyri teimum eldru í Tilhaldinum, tey vitjaðu á Venjingarskúlanum, Studentaskúlanum og í Hoyvíkar Skúla. Týsdagin vóru tey í Eysturoy har tey vitjaðu Mentanarhúsið í Fugla- firði og hittu fryntliga leiðaran, Jonhard Hammer, sum greiddi eitt sindur frá mentanar- viðurskiftum har á leið. Í morgin fara børnini vestur í Vágar, har tey skulu vitja á Ellisheimin- um og skúlan á Giljanesi. Leygardagin og sunnu- dagin verða tey í Havn. Tey skulu millum annað í kirkju sunnudagin hjá Hera, presti í Vesturkirkj- uni. Mánadagin verður far- ið til Sandoyar at vitja Meginskúlan. Týsdagin verða børnini aftur í Havn og mikudagin fara tey avstað aftur við Nor- rønu. Børn úr Hvítarusslandi dansa C M Y K 3 2