týsdagur 2. november 1982síða 4

Fyrilestur um harða lagnu i annaðkveid ki. 20.00 skipar Norrena felagið V ið 1108 nyndum um norrenu 1 Fyrilesturin verður á Landsbókasavninum r Norrona felagið hevur fingið Símun V Arge. sum hevur lut- tikið fornfreðiligum rannsóknum Í Grenlandi. at greiða frá búsetingini i m.a. Brettulið. Orsekin til hetta til- tak er sjálvsagt, at í ár eru liðin 1.000 år síðan islendingurin Eirikur Reyði setti búgv í Brøttulid Grønlandi og grundadi ta norrønu busetingina i Eystur- og Vesturbygd Henda buseting fekk eina 500 åra langa søgu - miðskeiðis i 14. eld hvarv Vesturbygdin og seinast í 15. eld doyði tann seinasti norð- búgvin í Eysturbygd- ini. Tá hevði alt skipa- samband leingi verið slitið, nordbugvarnir vóru gloymdir. Ikki fyrr enn eini 250 ár seinni, tá ið Hans Egede kom til Grønlands, vórðu menn greiðir yvir, hverja harða lagnu hesir næstu frændur okkara høvdu fingið. Fornfreðingar úr øll- um Norðurlondum, eisini Feroyum, hava í mong ár granskað ta norrenu búsetingina og umfatandi útgrevstrar hava víst, hvussu tey lívbjargaðu sær undir teimum torferu viður- skiftum, ið ráða í Gren- landi. Tó, enn eru mangar gátur óloystar, m.a. kann eingin enn til fulnar progva, hví bygdirnar avtoftaðust. Men hesar rannsókn- ir kunnu eisini siga okkum førovingum mangt og hvat um okk- ara egna samfelag i vikingaøld og midøld, sigur Norrøna felagið. Burturkast tveitt i havið uttan eftirlit Burturkast verður sekt í Norðuratlantshavið uttan nevnivert eftirlit. Hetta er ein hóttan móti feroyingum og ís- lendingum. Millum annað hetta var til umreðu á fundi í tingmannanevndini, sum skal fremja ekt samstarv millum føroy- ingar, islendingar og grenlendinga r Grenlendingar vóru ikki við á fundinum, sum var í Keypmanna- havn 26. oktober. Vit hava fingið tíðindafrá- segn um hann: Hetta var fyrsti fundurin í nevndini, og varð farið í holt við at gera starvsreglur fyri nevndina. Til umreðu vóru eisini mentamål og kom fram, at stórur áhugi var fyri øktum samstarvi tjóðanna millum á hesum eki. Talað varð um mål- undirvísing og lærara- umskifti, ektan tíð- indaflutning, bóka- skifti millum sevn, sín- ámillum ferðir hjá skúlafólki og meguliga stovnseting av føroysk-islendskum mentunnargrunni. Å fundinum kom fram, at persónssam- banið ímillum føroy- ingar og íslendingar varð minkað, millum annað tí at feroyskir fiskimenn ikki longur vinna í Íslandi. Á fundinum varð nógv talað um viður- skiftini tjóðanna millum á fiskivinnuøki- num. Serliga varð foroyska laksaveiðan havd á máli. Eisini varð nevnt um svart- kjafta- og lodnuveiðu, fiske sølumål tjóðanna fiskiidnad og fiski- vinnuskúlar, har tað sjónarmið kom fram, at tað, ið mest umgalt fyri lívið hjá báðum tjóðum var, at íbúgvarnir lærdu at liva við treysti á tað, sum lond- ini høvdu at bjóða. Eisini varð gjørt vart við vandan av vaks- andi negd av kjarn- orkuvápnum á og í havinum. Talað varð eisini um felags búskaparliga áhuga- mál orkumálum við- víkjandi. Ferðasambandið landanna millum varð eisini umrett, og lýsir tað helst best hetta vandamál, at hesin fundur varð hildin í Keypmannahavn. Avtalað varð at halda næsta fund skjótt og tá við gren- lendskari lutteku. Bussar hjá P/f Bil bíða eftir Rituni í Skopun. Felagið sigur nú, at Landsstýrið hevdi onga heimild at geva tí eina rættin, sum tað hevði frá Í. nov. 1972 til 31. okt. 1977. Mogens Birch, sakferari hjá Landsstýrinum, segði í Landsrættinum, at Landsstýrið mistók seg, tá tað segði, at tað kundi steðga Steintóri Fagradal. Almenningurin má ikki vita, hvussu P/f Bil å Sandi og Landsstyrid ætla at koma sær burtur ur ein- um sakarmåli um 772.000 kr. Einasta, sum fekst at vita eftir ein fund fyri afturlatnum hurðum i Landsrættinum, var, at P/f Bil og Landsstyrid nu skulu royna at samråda seg fram til eina loysn. Eydnast tað ikki, tekur Landsrætturin málið upp aftur, tá hann kemur næsta ár. Tað var sakførarin hjá P/f Bil, Halgir W. Poulsen, sum fekk Landsrættin at lata hurdarnar aftur fyri eðrum enn honum sjálv- um, legmanni Paula Ellef- sen og grannskoðaranum hjá P/f Bil, R. Lefévre Serensen. Hvat teir tosaðu við teir tríggjar landsrættardómararnar um í ein tíma, kemur ong- um eðrum við, skiltist á Halgir W. Poulsen og løg- manni, tå teir komu ut aftur år rættarsalinum. Einarættur vid kapping Tær 772.000 kr., umframt 5% rentu frå stevningar- degnum 21. juni 1978, eru eitt endurgjaldskrav frå P/f Bil fyri mista inntøku og ov stórar útreiðslur i fimm ár, frá 1972 til 1977, tá P/f Bil hevði einarætt til ferðafólkaflutningin á Sandoynni. Hóast eina- rættin helt Steintór Fagradal fram við sínari koyring. Og tað kostaði P/f Bil 772.000 kr., hevur felagið roknað seg fram til. Men Landsstýrið vildi ikki gjalda. P/f Bil stevndi tí eftir pengunum. Feroya rættur gav felagnum við- hald. Men helt sam- stundis, at 772.000 kr. vóru ov nógv av tí góða. 100.000 kr. vóru ivaleyst. Tað helt P/f Bil hin vegin ikki og appelleraði dómin hjá Feroya rætti til Landsrættin. Landsrætturin viðgjer- di málið mikudagin í síðstu viku. Tað gekst striltið hjá sakferarunum báðum at fáa málið lagt fram. Tilfarið er rúgvis- mikið og sakferarin hjá Landsstýrinum, Mogens Birch, hevði ikki havt stundir at kunnað sær tað nóg væl. Hann hevði ikki sakina í Feroya rætti, men hevur tikið við henni av Trygve Samuelsen. Kundi ikki steðgast Einarætturin hjá P/f Bil kom í gildi 1. november 1972. Samstundis fekk Steintór Fagradal at vita, at gjørdist hann ikki partaeigari í Bil í seinasta lagi 30. mai 1973, noydd- ist hann at gevast við sín- ari koyring. Hann gjerdi hverki. Landsstýrið bað so fútan um at steðga honum. Men fútin segði, at tað kundi hann ikki. Tá tað gjerdist greitt, at Nr. 112 2. november 1982 Steintór fór at halda fram, hótti P/f Bil við at gevast. Men táverandi legmaður. Atli Dam, bað felagið halda fram. Og fyri at beta um fíggjarligu steðu felagsins blivu 110.000 kr. latnar tí úr kassanum hjá Strandferðsluni. Eisini fekst í lag eitt lagaligt lán úr Sjóvinnubankanum. Arthur á Brúnni, parta- eigari í P/f Bil, greiddi Landsrættinum frá, at í 1970 vóru tveir menn í samferðslunevndini i Sandoynni fyri at fåa allar busseigararnar at stovna felag at standa fyri koyr- ingini. Hann segði, at teir ferð eftir ferð fingu at vita, at vóru teir ikki við í felag- num, kundu teir vænta ikki at sleppa at koyra longur. Steintór Fagradal var í fyrstani við í fyrireik- ingunum at stovna felag- ið. Men hann tók seg seinni burtur úr. P/f Bil varð stovnað 1. juli 1972. hd L.F.Ú.-uppskot farið út í Tinganes L.F.U, landsfelag førovinga i útbúgving, hevur nú sent Landsstýri- num uppskot sítt um broytingar í legtingslógini um lærlingaheim frá 1968. Felagið vil hava lógina broytta, soleiðis at hon eisini kann koma eðrum enn lærlingum til góðar. Felagið skjýtur upp, at lógin fær navnabroyting til legtingslóg um bústað- ir til fólk í útbúgving. L.F.Ú. hevði serliga trupulleikar at finna fram til uppskot sítt um, hvussu grein 3 í lógini skal ljóða. Grein 3 er um fígg- ingina. Fleiri meguleikar blivu viðgjerdir, m.a. á aðalfundi felagsins í sep- tember. Endin gjerdist tann, at felagið skjýtur upp, at landskassin letur 55% av kostnaðinum, treytað av, at avvarðandi kommuna letur grund- stykki ókeypis. Tey írest- andi 45% skulu fíggjast við lánteku. Væntandi tekur Lands- stýrið væl undir við áheit- anini frá L.F.Ú. um at fáa lógina broytta. Tí tað var Eilif Samuelsen, lands- stýrismaður, sum visti felagnum á meguleikan. L.F.U. ætlar at geva út eitt felagsblað, sum skal koma út regluliga. Fyrireikingarnar eru nú komnar so langt áleiðis, at fyrsta nummarið kemur út í hesum mánaðinum. hd