hósdagur 9. desember 1982síða 9

Nr. 128 — 9. desember 1982 So skeivt sum tað er sagt Vit taka nekur brot „Seinast í 1920-unum merktust tær ringu tíð irnar aftan á fyrra heims bardaga serliga meint víða um í Foroyum Eisini á Tvoroyri vóru tær farnar at gera vart ið seg, hóast at tey stóru handilsvirkini enn vóru á ; På arbe idsle ysið fó j neit fast í mongum heimi har arbeiðið við hand! ði verið álitið m g arnar het Hetta bar vid sær, at arbeiðsmannafelagið »Fyl fundi het }; king« fund at hoiðsl nurninoi? rbDeidsto spurningt fy 1rbeiða ø 7 moll beidarafjøldir hevd hyggju at móka grundina undan hinum virkjunum á plåssinum, er tað so skeivt, sum tað er sagt, og tá ið tað stóð á hjá summ um av virkjunum á staðn- um, hendi tað fleiri ferðir at »Fylking« kom fram við positivum royndum at veita teimum hjálp við viðmælum og til menn og fyri Men trýstið og áheitanum stovnar til frama avvarðandi virki tíverri vóru kreppuágang- urin so mein, at summi av virkjunum orkaðu ikki at halda sær uppi máttu gevast á hondum Arbeiðsmannafelagið men »Fylking« átti ikki stóran pening. Men tað sum felagið átti, var tað sindrið, sinnað at seta í virkia (Føroya Siglingarsøga II, bind 2, síða 235) um Is- virkid. Sum vit siggja, so sam- svarar skrivingin hjå O. B. ikki við tað, sum Páll Nolsee skrivar í siglingar- segu síni. So er spurning- urin: hver keldan er meira eftirfarandi? Hjalgrímur á Heygum stjóri í AT frá 1936 til 1951 Arbeiðaranna trolaradrift Við tað at mong — og ser liga tey yngru ættarlidini kenna lítið til tað stóra virkið, Arbeiðaranna Trol aradrift, ella A. T., sum ar beidarafjøldin á Tvøroyri var vid at reisa, loyvi eg mær at taka hetta brotið úr Føroya Siglingarsøgu Tad var sum kunnigt i 1936, at gamli Mortensens handil varð stongdur med alla. Hetta var ein dyggur smeitur ikki bert fyri Ti Oro yr! 71 í 10ra r bygdir vid, ti hetta virkið hevdi givið arbeiði til nogva her r hæd sjogvi og land 1rheiðslovsið herð , P nerkt ; y í á á } Í , ØLL Sy x Í 3 r I í } Iðu ur ' í år ) F , nd 1 fund m iðslovsisspurningin. 1 felagnum samdust teir um it fara at royna at keypa hjá Mortensens handli. Stóran pening att »Fylking« ik 2000 kr., ognirnar erna sum teir vildu seta t sum partapening, men harafturímóti var »Fiskepigernes Fag fore betri fíggjarliga við sínum 13.000 kr., sum limirnir í felagn- ning« stimbrad um beinanvegin samtyktu keypið at Við eydnað at seta I! Mortensens ognum hesum stounsfa ist tað við hjálp frá góðum kreftum í Danmark at ke ypa ognirnar, og hetta nýggja virkið fekk navnið »Årbeidaranna Trolara- drift« Keypir trolara Men tingað varð um keypið at samstundis sum ognunum, royndu menn at útvega virkinum ein trolara, og tað eydnaðist. „Leivur Øssursson« varð keyptur, og undangongu- maðurin her mundi helst vera Rudolf Niclasen, sum uppi á landi kom at hava mest við trolaran at gera vid landing, útgerð 0.ø. Rudolf var foddur 24. august 1889 og doyði 4. september 1951. Petur Mohr Dam — høv- udsmadurin aftan fyri Is- virkid og AT. »Hann helm- adi ikki i, fyrr enn komid var å mål«, skrivar Påll Nolsee í Siglingarsogu síni Men hovuðsmaðurir vri keypinum Morter ser handi ir Petur Mohr Dam fyrr og maður. Hann helmaði ikki fy rrenn komið var á mål Men hevdi menn ur »Fylking« hann góðar undir liðini á sær Tá ið „Arbeiðaranna Trolaradrift« skuldi fara at starva, varð valt eitt driftsráð við he sum monnum: P. M. Dam Andrias Olsen í laðini Gustaf Gislason Niels Juel Petersen á Tipp num og Rudolf Niclasen Til stróra I arð Ut Hjalgrímur á Ho) r ir g, r ] f / 4 B d Í} { Í , Undir krignum kom gongd å 1. T.« legði ikki st rpen n up árini undan krign um. I JOVUNUM ið stóð gott og va men handilin ga frolar årint mót arbeiði, tí eir. nogt fiskaði tey einum seks sluppum Undir krignum aftur- ímóti kemur rættilig gongd á virkið, og stjórnin legði nú allan dent á at út vega skip soleiðis at so nógvir menn sum moguligt líkindi at fingu sigla Nýggj skip stóðu ikki boði, og gomul vórðu tí umbyggingar, keypt til fyrst „Silver Lining«, ið fekk navnið »Vørdan«, síð ani »Vestmanna« og »Brimnes«. Nyggjur var tó snurruvådsbåturin >Ró- m«, men da honum var maskinan altíð í ólagi læt »A. T.« eitt dótturfelag keypa trolaran »Rankan«, sum kostaði einar 700.000 kr. Hann var gott skip og bar seg væl í fyrstuni. Skuldin upp á hann var komin 160.000 kr., tá ið hin veld- uga kreppubylgjan skolaði inn yvir oyggjarnar og tók ÞA. T.« sum so mong onnur stórvirki av fótum. Og Tvøroyri upplivdi eina ferð enn, at ein høvuds- Seinni Rudolf Niclasen mað- urin fyri at Øssursson keyptan. Hann starvaðist i AT og hevdi vid skipini at gera fáa Lei niður í iføtur af (Brot ur Føroya Sigling arsøgu 11, bind 2, síðurnar 253—256 mínar yvir- skriftir) »Høvudsdriftin á pláss- inum fór... A. T. mundi tá hava arbeitt seg fram til at vera millum sterstu virki í Feroyum var við til at fáa Tveroyri upp á føtur aftur...« Ja. soleiðis skrivar ein teirra, sum uttan iva er eina best kunnugur við foroyska skipa- og vinnu livssøgu! Hvør fordadi og stedgadi? Lat okkum venda aftur til greinina hjå O. B. og taka nøkur brot: „Men tey lógu ikki við sosialistiskum kyrkjingar- taki um krikan sum Tver- oyri«. Hvør er ikki sloppin at royna seg? Og Tvøroyri hevði borgarlig sóknar- stýri í bæði 50-unum og í 60-unum. Fyrst í 50-unum varð roynd gjørd við einum flakavirki. Vóru sosialistarnir orsekin til, at tað ikki gekk? Seinri í 60-unum ekið útlagt til ntiativid« at leg varð »privata h IrKI á Men ny bygd Politisk »fløtta- fólka? ;Tey tusundtals folk við evnum av alskyns slagi, sum ikki dansaðu eftir sosialistisku floytuni, máttu bara rýma...“ Hvagar flutti hesi tús- al« talk f 1 - , 16 t pot ul fingu vit ða t 0 | 1 x K u K SKÚ dokumenta r ) i Ant1r » , Kapital-spræning? »Nu hevur trilkad aftur á Tveroyri. Men tað er hent eftir ovurstórar innspræn- ingar av kapitali aðra- staðir frá, eftir boðum frá sama Javnaðarflokki, sum upprunaliga legði plássið oydi« Hvussu stórar eru hesar innspræningarnar, og hvaðani koma tær? Hvat fevna tær meira um enn um almennan partapening virki, sum øll fiskavirki vanliga fáa, og almenn stuðulslán til skip? Hver skapar virð- ini? »Uttan teirra grundarlag (teir vinnuligu undan- gongumenninir, mín viðm.) hevði tann stirvna sosialisman doyð sin sjálvdeyða. Eingin heims- fatan, sum bert byggir á nalvaskoðan og útbýting av virðum, sum aðrar kreftir skapa, hevur lív lagað, uttan sum parasitt- ur ella sum nassari. Ein herur, sum brúkar allar sínar kreftir til at ansa eftir, at eingin kemur illa fyri, vinnur ongan bar- daga í lívsins stríða. Er tað ikki tað arbeið- andi fólkið á sjógvi og land pa virðini? drer javnadar- havdið fyri lirtøku at 11, sum st g tek i sin I kk i verki? eint yVNAD tikl ið eydn- skapa ig kor fyri flest allar bólkar i samfel- og um! Uttan iva vil meginpart- urin av teimum, sum ikki komu til skorin klæði og høvdu meguleikar fyri at fáa útbúgving o.s.fr., br IKKI illar K til at Hann hevur tverturímó IK al fr sinar nsa el roynt at skapt tortreytir vinnuligum fran burði. Og soleiðis, at t og hver hevur fingið høv at royna seg Fekk framt nógv av málum sínum Ein av slóðarunum fyri hesum politikki var Petur Mohr Dam. Neyvan nakar annar feroyskur politikk ari hevur verið talsmaður stórari yri SO samielags f ligeri nyskapan sum hann ( )g neyvan hevur nakar annar politikkari fingið framt so nógvar av hug sjónum sínum enn júst P M. Dam Ti hevur hann virðing manna millum Bæði millum teirra, hava skapt nakað á vinnu- liga økinum og fingið sína dagligu úrkomu av javn- aðarfloksins politiska lóg- gávuyrki, og millum teirra sum hava merkt trygd og fløva av teimum sosialu framstigunum, javnaðar- flokkurin slóðaði fyri. Hesi og mong, mong onnur fegnast uttan iva um, at tann kommunan stora sum hann búði og virkaði í, hevur reist honum eitt innismerki Meðan onnur freddust i listarverkið. nýtti O høvi at seta á prent eitt ið grovasta dømi um før vska segufalsan Slikt åtti eg fyri eir gumann« Og hvat ga skúla nyndugleika til tað, at ein segulærari á Feroya Studentaskúla soleiðis 2! it semi mennt vreingir okkara politisku og vinnuligu søgu? Jóhann Mortensen