hósdagur 9. desember 1982síða 8

Nr. 128 — 9. desember 1982 „Fólkið villleitt«? — jú av O. B. Í Dagblaðnum greiðir Ó. B. frå, at tað vóru fakfeløg og »sosialisman« sum koyrdu alt á heysin á Tveroyri í tríatiárunum og vóru orsekin til, at naggatódn kom í. Hvat sigur søguskrivarin, Páll Nolsee?: — Tá ið tað er sagt, at arbeidarafjøldin hevði í hyggju at móka grundina undan hinum virkjunum á plássinum, er tað so skeivt, sum tað er sagt, og tá ið tað stóð á hjá summum av virkjunum á staðnum hendi tað fleiri ferðir, at »Fylking« kom frá við positivum royndum at veita teimum hjálp »Tey telgja sær gudar« Hvussu hevði lagnan hjá Tvøroyri verið, um arbeið- arafjeldin ikki stóð saman triatiårunum, og reisti eitt virki við teimum meguleikunum, sum har tá handilsvirkið hjá logu Mortensens monnunum var farid å heysin? Var stórplássið minkað nakrar kroysur fram ð fjørdinum' hevði hr Ve alt s sul er i dag sum 0. B Dagblaðnun } ve K Lí S x x eði s ðaravirki x k 0 1 x x rÅ i % kt 1evsir br [ Me su hevði lagn- an hjá hesum vVirkinum erið, um vur politiskur vilji hevði rátt 50-unum? hvussu hevði útvikling- urin so verið á Tveroyri eim meira pos:- Og hesi seinastu 30 árini? Hetta eru bert nakrir av teimum spurningum, sum fólk uttan iva ofta hava sett sær sjálvum, og sum mær, tá eg læs greinina >Tey telgja sær gudar« í Dagblaðnum seinasta friggjadag. eg setti Trongskygni og fordómar Men hesir spurningarnir kunnu ikki svarast: soleið- is og soleiðis hevði tað verið. Tað er bert O. B., sum er førur fyri tað. Ein vísindalig kanning kundi sjálvandi givið ávísar met- ingar og ábendingar. Tað er tó ikki nekur vís- indalig, ella segulig, meting, sum liggur aftan fyri hugleiðingarnar hjá O. B. Tverturímóti. Talan er um eina fanat- iska mótsteðu — full av trongskygni og fordómum — móti tí politisku rerslu, sum fekk fótafesti har suðuri seinast í 20-unum og fyrst í 30-unum. Eini rørslu, sum hevur verið hugsionarliga grundarlag- ð u eini vinnuligari nyskapan her å landi. í nøir Søgulig reingjan ré sum O. B. fekk ti eitt list- sum er gjørt til eru fyri P. M. Dam, varð reist fyri stuttum — er full av søguligum og politisk- um pástandum og vreingj- anum. Greinin hjå O. B. er partvist ein roynd afturat at prógva, at tað er sosia- nen t SKriva, Nú fekk Petur M. Dam, sáli, eina risa i: meiniga mann mynd, træskorin, upp á veggin í skúlan- nn en 3 Teir, sum reist hava helst, javnaðarslóðarin hevur hana uppiborna. Á um í Trongisvågi henda minnisvarða, halda at t høvd y ár Undangongumenn set síni djúpu spor, sum síggjast langt eftir, at teir sjálvir eru farnir undir mold. Men sosialísman, sum m.a. Dam striddist fyri, eigur neyvan so ar tå bygdi 3 prýðiligar varðar at vísa á. teljast imilium Teir fána langar skuggar t ikki av fólkamunni. sjálvt aða um hamurin verður skotir ora og verður leirur. Sum hug Ib 2000 sa teir fyri Feroyum Havnina um á eðrum. sum komu mi samband við teir, hóast ósamdir hugsjónarliga Ein slík skurðmynd sig ur heldur ikki so litið um trúskap teirra. sum reist hana hava. Petur M Dam. fevnandi móti spæl andi komandi ættarliduer fo av børnum. Hevði livad, var hann farin upp trúgv standa teir ristir í sum personieikar minnin 1 hann na am tey 80 nú. So tað fer at tynnast út ur liði, sum pplivdi klaktan sku undir tað ke rayrk politiska og sum fekk so siðan hann reður. eggjandi A nur Ár førdu til, at bygdarráðs og løgtingslimir vórðu skiftir út við eina nýggja vetrarhé ætt undta flutningsfiski vórðu virk BJØRT FRAMTIÐ aði um summarið áður høvdu so n Tá hesin skúlalærarin fór Feroyum havt slíkan livi t arbeiði r skurðmyndi á hetta 1 royri 1 itflutningsvirði Før sum ta Men meðan Havnin bert hevdi tvífaldað Tvøroyri 10-faldað ibugv aratalið har eftir s Urellum Feroyum f brúkssamíelagnum ypið mátti sæta best est bjartari framtið 100 skip logu fyri teym ålvårinum, og tus tons av finasta ut å stað livss 4 av saml varatalið lá um tvær ferðir so nógv sum nakað annað pláss í SYNDAFALLIÐ Men so hend nýggj heimsáskoðan fer at festa retur. borin fram av nakað. Ein undantikið taldi 4000 folk tí unga læraranum, hvers skurðmynd nú hongur sitt fólka Frongisvagi. 5 »X 2 50 árum, hevði metrarivav vinnuligi framburðurin á Henda heimsáskoðar mælti til uppreistur moti teimum. sum átt: sum tti settu í verk og stýrdu ur, sohvørt ræsur fyritøkum og feløgum arðar og ti Hver tann, sum átti eitt skinn í jerð. var útróptur « av ti samfelag a skuldi hin veiki vånir har »rkur, ti hin sterki nidur vid nakkan rakti Feroyar tekur fóru á ørmæmwar húsi, og ú Tvergyri int ist skrædlið serlig døt høg ur Verkfeli og 11 fyrireikaðu tað í ttafallið Nú skuldi arbeiðsstat t á stovn á toft fria vinnulivid Aldri Sosialistiski fuglurin v folk i Fønix skuldi risa ur rúk re | andi øskuni av kapital fót í boði ismuni. Beinast skuldi fyri teimum, sum higartil Á høvdu skipað fyri. so Papcon er WC pappír STÆTTARMUNUR? vórðu ongar løkur og og køkspappir Tad sigst vælferdin eingin stongsui Arbeid úr bestu góðsku, førdi til sterri mun millum — arasamfelagið skuldi framleitt í Føroyum tey múgvandi og restina á verða ein lýsandi varði : Tvøroyri enn aðrastaðni yvir eina falna fortið og Papcon er biligast Áhugavert kundi verið at fyri eini glæsiligari fram og best kanna skattauppgerðir hjá — tið á marknaðinum borgarum har í stórmakts tíðini. Sonevnda »yvir- og 1 Í miðalstættina hevur væl HVUSSU NOGV on talt nok hundrað. TUSUND RYMD lisman, sum er atvoldin til, at Tveroyri sum býur ikki er størri i dag, og at tað vóru fakfelogini og javnaðarmenn — við P. M Dam á odda sum jarð legði tað handils stora virkid og alt »fritt og sunt privatintiativ« har suduri spurnartekin vid nakrar av pástandunum hjá O. Undirgraving og verkfell? „Samstundis rakti heims- kreppan : triatiårunum eisini Føroyar. Fyritøkur foru å ørmundarhus, og a Tvøroyri kendist skrædlið serliga meint, ti døtturin toktist so høgur og mein- ur. Verkføll og undirgrav- ing fyrireikadu tad full- komna hottafallid«. Vit vita, at saltfiska- prisurin minkadi i stórum fyrst i 30-unum og tey fylgjandi árini vóru part- víst merkt av skiftandi og Tveroyri er í dag svotiligur og livligur byur. Kortimi er hann bert hetvtina so stórur, sum hann heyði verið. um sosialisraan í tríatjárumum ikki hevði køvt alian fram takshug og alt sjálvsteðugt vinnuliv Bygdin vaks úr ongum í 1870 upp i 2.000 ibugvar í 1935. Hesin framburður varð grundaður á sunna, vinnuliga menning. Síðan 1935 er fólkatalið lítið og einki ekt Fhor fingn vid øllum teirra yri hurðina Teir hallandi vagnarnir N fingu síðsta ski s teir koppaðu. og ov byrjaðu bátarnir fingu J pt það ingar av seinasta ster om á einasta steinin naná staðir frå rokan. so teir sukku Skul jarmaði á hverjum rni. lovaði ' oyði i hverjum skymaskoti og Vanligi a hótti í hverjari niðu L ið nú saman. so eo rúmari r ikki helmað i, fyrr u nádd bornir ut tey eisini enn øll málin figgindarn pg »vinirni bornir inn Ísnirkið og Arbejdernes Frawlerdrift (AT) komu istaðin. Fólkið villieitt Tey trúðu. at tey áttu ngum Urslitiå var ein nagga NOG MIKIÐ AV VARDUM hevur trilkað aftur á Tvøroyri. Men tað er hent eftir ovurstórar innspræn pitali euir boðum frá = um sama Javnaðarflokki. sum upprunaliga legði plassið í maðurin og kvinnan á Tveroyri hevur figgjarligar um stødur i dag enn fyri 50 árum sidan. Men tað hava aðrastaðir Føroyum. Neyvan hava tó eftirkomararnir hjá teim um. sum á Tveroyri legdu kropp til uppbygging úr ymsum yrki, frá ruddað so væl út úr hverj ari vrá, at eingin er eftir sum í takksemi kann reisa eina standmynd yvir onkran av teimum vinnu aðra ligu undangongumonn vóru við at byggja samfelagið upp úr 200 sál um til tað 10-falda? Uttan teirra grundarlag hevði tann stirvna sosial isman doyð sjálvdeyða Eingin heimsfatan, sum bert byggir á nalvaskoðan og útbýting av virbum, sum aðrar kreftir skapa hevur lív lagað, uttan sum parasittur, sum nassari Ein herur. sum brúkar allar sínar kreftir til at ansa eftir, at eingin kemur reiðara = til fiskagentu lle fyri. vinnur ongan tódn. sum einki pláss størri ávirkan á sínar bardaga í livsins steðuga Førovum ! psi makar eður í dag, e stríði t Fólkatalið stað tey astaðir. Meðá r vera ein av Men tað er væl ein ksu bæði undir — meiriluti av býráðnum f »g fimmfalt di og brótandi — sum hevur samtykt, at ali Hevdi Tvøroyri íkki - íkki eisini tey. ið lítið gott erðið jarðlagt so grund skaptur á Tveroyri í sterri hava at minnast afturá ni 1935 av U turr ha sur sleptu hevåi tað uttan iva havt eitt ibugvaratal upp 5000 5 ka um tú vilt ;( i dag ikan B ; varðar vekstur = klaraðu æði utta um Skálafjerðurin Fugla Klaksvík og onn ur plåss við. Men tey løgu fjørður ikki við sosialistiskum kyrjingartaki um krikan sum Tveroyri Vit kunnu bara ímynda TA okkum glæsiliga plássið, um tað fek! loyvi til eina náttúrliga menning javn bjóðis t.d. Klaksvíkini Fey túsundtals folk við evnum av alskyns slagi sum ikki dansaðu eftir so sialistisku floytuni, máttu bara rýma ella foreldur teirra. so tey vórðu fødd og vuksu upp aðrastaðir enn á heimstaðnurm ismu æru hagar vánaligum prísuni og vánaligum fiskiskapi. | hvenn mun ávirkaði hett steðuna hjá reidaras unum í mun til verkfóllir sum O. B. tekur Hvat siga útrokning hjá tær, O. B.? Og hver er undir ingin, tú sipar til hvussu varð hon framd Ella er bert talan um van- liga propagandu, sum tú sjálvir t.d. nevnir vanvirð- isliga soleiðis: >Skúlalær- arin jarmaði á hverjum húsahorni, lovaði í hverj- mun enn aðrastaðni Rómverjar síggja minnis skait teg Dam var sjáldsamur per sónleiki og lívir í fyri sini persónligu avrik Men minnisvarðin yvir ta heimsuppfatan sum hann dyrk aði. lesur tú í sorgarsøg uni um plássið, sum vaks úr ongum il vinnuliga álit so Feroya eftir bert 50 árum, fyri síðan at faa hóttafali og standa í stað vælferðin í sjeytiárunum bjargaði hesi somu sosial år fullkomnari van Eitt er at sum sosialismunnar offur skulu gjalda kostnadin av hesi risa skurðmynd i Trongisvåg: Kanska gott kortini. at vit feroyingar ikki brúka eins nógva tid at kjakast um, hver skal minnast við skurðmynd, sum vit brúka til onnur kjakmál Enn betur, at vit tískil brúka minni tið til at riva standmyndir niduraftur hvert sum eftirmæli skifta. Tað er annars eitt hevuðseyðkenni fyri søsiahsmu í eðrum lond um. umenn vónandi ikki fyri hana á Tvøroyri søgdu, at tú bert líta Petur M søguni sosial til nú I» um skýmaskoti og hótti i hverjari nidu« og »Henda heimsáskoðan mælti til uppreistur mót teimum St att set L Í 6 k i x : í Hver setti teimum stólin „Mortensen og Thomsen við ellum teirra fingu stól- in fyri hurðina. Teir hall- andi = vagnarnir fingu síðsta skumpið, so teir koppaðu...“ Í hverjum sambandi fingu teir stólin? Vendingin kann sjálv- andi brúkast, um hesi virki ætlaðu nakað nýtt, og onkur noktaði teimum, ella legði forðingar í vegin. Men hverjar vóru ætlan inar, og hvussu varð skumpið gjørt? Tá O. B. skrivar so itøki- ligt, má hann kunna vísa á okkurt ávíst. Í framhaldi av inum skúlalæraran sum hverjum gøtuhorni, stendur sitat- um jarmaði á Fólkið villeitt — naggatódn ??? „Standið nú saman, so verður ikki helmað í, fyrrenn ell málini eru nådd: »figgindarnir« bornir út og -»vinirnir« bornir inn. Isvirkid og Arbejdernes Trawlerdrift (AT) komu ístaðin. Fólkið villeitt. Tey trúðu, at tey áttu... Úrslitið var ein nagga- tódn, sum einki pláss í Feroyum upplivdi makan til. Fólkatalið í stað tey næstu 40 árini, meðan onnur pláss vuksu bæði trý, fýra og fimmfalt. Hevdi Tvøroyri ikki verid jardlagt so grundiga i 1935 av ti turrsleptu hevdi tad uttan iva havt eitt ibugvaratal upp á 5000 í dag. Slíkan vekstur kláraðu bæði Skálafjerð- urin, Fuglafjørdur, Klaks- vík og onnur pláss við. Men tey lógu ikki við sosialistiskum kyrkjingar- taki um krikan sum Tver- oyri«. Vist hava nakrar bygdir havt ómetaliga stóra framgongd. Men tal:a vit Havnina og Klaksvíkina frá, sæst ikki tann stóri veksturin í fólkatalinum fyrr enn í 60-unum og 70- unum í nakrari bygd. Mong trúgva Nú hava vit í nekrum brotum sæð, hverja áskoðan O. B. hevur um arbeiðaravirkini. Somu- leiðis hava vit sæð, at tað vóru hesi, sum saman við javnaðarmonnunum legdu att oy ði Og mong trúgva eisini hesi seguútleggjan O. I Eisini eldri, sum upplivað hesa tíðin: bert søgun rri eru tær søguligu hava a fáar. Men hvat sigur Páll Nolsøe, sum er ættaður av Tvøroyri (cg hevur eina borgarliga samfelagsáskoðan), í Fer- oya Siglingarsegu um ar- beiðaravirkini og hetta tíðarskeiðið? keidurna Vit prenti bert