leygardagur 11. desember 1982síða 10

Leygardagur 11. desember 1982 MAÐURIN SUM GAV SEG MEN KORTINI VARDVETTTI SINAR HUGSJONIR Maurentius S. Viðstein varð føddur i Havn 10. desem- er 1892, og hann doyði, 77 ára gamal, 17. mai 1971 S g hann fiskimaður. og hann sigldi í lang- ras Fu før hann i land, og livsstarv hansara iggja á so mongum økjum, bæði politiskt og H birti felagslív og luttók virkin í tí, sum ks 3. Hann livdi í eini mentanarligari meldur- kveik . ið nørdust. Allastaðni, har hann k lu ir hann so ylheitur; hann var hin bjartasti jurin og hin mest fløvandi login iv teimum, sum var vid at stovna sku fakfelagsrørsluna, og hann var ein teirra, sum naðu Førova Javnadarflokk. Í javnaðarflokkinum kom hansara lutur at verða sterkur, hann var ein av slóði arunum og var annar av fyrstu tinglimum floks g hann sat á legtingi frá 1928 til 1936 sum umboð + S á . tr Y I. 5. Viðstein var fyrsti ábyrgdarblaðstjóri á »Før- < frá 24. mai 1927 til 1. november hansara at virka fyri betri korum i førdi til, at hann kom at vera fyrsti formadur i Førova Javnadarflokki, og sat hann i 1934. Hóast hann hevði gjørt í javnaðarhugsjónina í Fer- við hana. Longu sum 1 fNinum minni menta hesum starvi frá 1925 til sítt ítarsta fyri at blása lín so gjørdi hann tíðliga upp ára gamal legði hann blaðstjórastarvið á »Føroya 5 okrati« frá sær, og »hann tók seg heilt burtur im politiskum starvi. Tad dugdi honum ikki at taka upp eitt nytt strid, til tess var hann alt ov til vinstru fyri ta officiellu sosialdemokratisku og har kom hann at vera framvegis« (Sos- 25, 1980) Frå 1936 til sin deydadag arbeiddi M. S. Vidstein fyrst sum prentari og seinni sum ein av bladstjørunum å D LF stjóri á hesum blaði. Arbeiðsmaður — ikki lærari M. S. Viðstein var eisini hugtikin av fráhaldsarbeiðnum, har hann má sigast at hava verið drívkraftin í tí stóra felagsarbeiðnum. Hann var ein av hevuðsstuðlunum í Ungmannadeild- ini hjá Losjuni í Havn, og longu her tekur hann serstak- liga undir við teimum altjóða sosialistisku tankunum. Sambært vallistunum var M. S. Viðstein »arbeids- maåur«, og ikki lærari, sum so mangir av skrivandi sam- tidarstarvsfeløgum hansara. Men samanumtikið hevði hann nógvar av teimum eginleikum, sum lærarar, í hvussu so er tá á degum hevdu: at kunna taka sær tíð at skriva. Tí hóast hann hevði úr at gera í sínum dagliga yrki, so tók hann sær eisini tíð til at skriva. Í eini tíð, tá ið prentviðurskiftini, ikki bert í Føroyum, men um stóran part av heiminum, vóru út av lagi vána- lig, her hugsi eg um 2. heimsbardaga, tá gav M. S. Við- stein út tvær bøkur, stuttsegusavnið Eirika, 1941, og yrkingasavnið Sól til viðar gongur, 1942. Eg haldi, at hesar báðar útgávurnar eru eitt talandi dømi um tað ágrýtni, tað áræði, tann stríðsvilja eftir at gera okkurt gott, sum hevur búð í M. S. Viðstein. T.d. kann nevnast her, at hann eitt tíðarskeið, eisini undir 2. heimsbar- daga, stjórnaði einum fylgiblaði til >Dagblaðið<, sum kallaðist »Nytt land«, og sum koma eina ferð um mán- aðin. Her høvdu nógv ung skrivandi, sum onga aðra- staðni hevdu at fara, eitt málgagn fyri síni tráan eftir at skriva. Maurentius S. Viðstein 10.12.1892 — 17.05.1971 Í gjár, 10. desember, vóru 90 ár liðin, síðani M. S. Viðstein varð føddur. Í hesum sambandi hevur Martin Næs, bókaverður, skrivað grein um hendan hugsjónamann, sum gav seg, men tó helt fast við hugsjónir sínar Djørv arbeidskona og serlingur I stuttsøgusavninum Eirika eru 4 søgur, skrivadar i tíðarskeiðinum 1929—41. Tann fyrsta søgan, og sum bókin hevur fingið heitið eftir, er ein kærleikssøga, har tann djarva arbeiðskonan, Eirika, hevur hevi til at vísa dirvi sítt, bæði tá ið hon kemur Katrini, vinkonu síni, og Brandi, dreingi sínum, til hjálpar. Onnur segan eitur »Jåkup« og er rættiliga drúgv, men undirhaldandi. Hon er um, hvussu serlingurin, Jákup, ið býr í Klaksvík, fær sær eina »depladukku«, Annu, til konu. Eitt evnið, sum fær gjølla umreðu í hesi søguni, er sleyg og slatur. Meðan Jákup veit av ongum, renna fólkini hevdini saman, og hann er umreðuevni í allari bygdini. Alt, sum hann tekst við, ver sjón fyri eygu og tilfar fyri tungur«. Við sínum sermerkta, av og á spoyska fråsøgukynstri viðger M. S. Viðstein gerandislívið á bygd um ta tíðina søgan er skrivað, 1938, har fólk verða bind igjøgnum av hesum somu eygum, ið oftast bæði spyrja og svara. Segan um Jákup, henda fiktiva klaksvíkingin, ið gongur millum vælkendar og navngivnar bygdamenn, er eisini ein kritikkur av tátíðar fiskivinnupolitikki, tí teir dagarnir. tá ið fiskastakkarnir vuksu bæði í hædd og breidd, vóru nú brátt taldir. Nú komu trolararnir og teir grópaðu líka dygst úr Við ovnn 1 vi ilt ut å landgrunni Allir ðrarme k raðu Guds hevnd, sum vituligt var. Og alla ni, I ' rå ringt til Havnar eftir verjuskip n. Men aftursvarið var, at har var einki verjuskip. Folk var r ind vir trola skilið og tað var heldur ikki at siga tey ring fyri tað. um tev av og á lótu onkran bøllutan falla óverjuna, ið vera skal við Førova strendu »Sjoverjan er einki uttan eitt eiti«, var sagt við syslumannin lagin, tá ið hann kom fram á nakrar menn. ið tosaðu um óskilið á Norðhavinum "Nei, nei« segði sýslumaðurinn en tað er nú ikki so lætt hjá sjóverjuskipinum altíð at vera I fyri mark. Men beint í hesum degur ar, ið trolarar eru innan er einki sjóverjuskip við Føroyar, so tað ber illa til at geva ilt av sær so leingi >Sjóverjuskipini eru kanska bara til pynt?< spurdi Jákup, ið var millum teirra, ið tosaðu saman „Tú, Jákup. tú fert at ansa eitt sindur betur eftir, hvussu tú rð. tí hett Hvat bagir? leggur tini í 1 er einans til at skemma sjóverjuna svarar Jákup « (Eiríka, s. 60—61 i Hetta brotið er bert eitt av teimum mongu, sum visa, at 5 við tí samhugur hevundans so hevur verið minni menta, og verður hetta alt framborið so natúrliga, at tað als ikki virkar gjert avgjørt Singapore og Hvannasund M. S. Viðstein sigld; sum ungur i langfarasigling, hetta hevur hann fleiri ferðir skrivað um í greinum, hugleið- ingum og endurminningarstubbum sínum, men eisini í prosaskaldskapi hansara merkir tú henda »sjåldsama anga av kamfertræ..., ið minnir um Hongkong og Kina<. Knappliga meðan t.d. Jákup fer damlandi við Streymi norður millum Norðuroyggjarnar, tekur høvundurin lesaran við sær út í stórheimin og skrivar: „Sama týdningin, sum Port Said og Singapore hava fyri Asia siglingina, hevur Hvannasund fyri Norðuroyggja- siglingina«, (Eirika, s. 67). Sum ein stórur mótsetningur til søguna um Jákup er hin frálíka segan við tí víðagitnu segumyndini »Fransåin og hin lítla keldan«, um hvussu Fransáin lokkar lítlu kelduna til sín at fylgjast við sær, til tær leypa út í stórhavið, tað stórhavið, sum rekkur um allan heimin. Men keldan torir ikki: »Eru nakrar aðrar litlar keldur har niðri?“ spyr hon. Og hóast Fransáin svarar nei, so økist forvitni, og veksur spenningurin hjá tí lítlu kelduni, og segan endar við, at hin lítla keldan »stoytti seg beint fram eftir rommum í Fransánna, og áin bar hana igjøgnum sínar loynigetur omaneftir. So ljóðaði tað sum suð frá ørvi og boga — og hin lítla keldan leyp út í størhavid«, (Eirika, 2. 126). — Hetta er ein av teimum mest kenslubornu segunum hjá M. S. Viðstein, og samstundis er hon so full av myndamáli — symbol- ikki. Í 1942 gav M. S. Viðstein út yrkingasavnið Sól til viðar gongur. Tað er eyðsæð, at her er ein vakin maður, ið hevur orðið. Í ellum hesum yrkingunum ella sang- unum andar skaldsins samfelagsliga og med- menniskjansliga lívskensla. Yrkingarnar í hesum savn- inum eru bert ein lítil partur av tí, sum M. S. Viðstein yrkti ella umsetti í bundnum máli. Sundalagið Arið fyri, sum M. S. Viðstein doyði, kom út segusavnið Smásegur úr Sundalagnum, 1970. Í hesum savni eru 10