hósdagur 16. desember 1982síða 8

Nr. 131 — 16. desember 1982 Norskur datalogi- professari verið í Føroyum - ana. Hann er rkin limur í arbe ið- lokkinum javn- lokkinum 3 For- hann fyri vitjanim t lestrar á Fróðskapar- setrinum, fyrilestur fyri data-fólkum og eisini helt hann ein al- mennan fyrilestur um tann teknologiin samfelags- gongdina. Nógv vóru og lurtaðu — fleiri enn hann hevði roknað við. Hann segði seg vera bilsnan Fyrilestrarnir fyri datafólkunum vóru um arbeiðið at gera nýggjar skráir og skipanir, um eitt nýtt »data-mål«, sum Kris- ten Nygaard hevur gjørt — hann hevur gjørt data-mål ådur — og um data-frålæru i fólkaskúla og í stu- dentaskúla. Kristen Nygaard hevur i nøkur år havt óbeinleiðis samband við Feroyar. Hann vegleiddi eina danska lesandi, sum arbeiddi við data-spurning- inum í Føroyum og skrivaði spesiali um hann, eins og hann hevur mett føroysk- um datamonnum í Noregi Ætlanin erið at k ta ávirkan nýggja hevur á men nú r gera hjá trinum g tí kom ta ra Nak- að soleiðis segði hann við Sosialin, tá Sosi- alurin = heuði eina samrødu við hann. veturin leikar i Vid nyggjari teknologi utnyttar kapitalisman kvinnuna grovt — Tað er ikki vanligt, at kapitalisman brúkar nýggja teknologi fyri at skerja útreiðslurnar og talið a arbeiðsfólki lenda gongdin fer fram allastaðni í heiminum, og flutt sigur Kar framleiðslan verður aftur og fram, sten Nygaard. Kristen Nygaard á, at úr einum kapitalist- iskum sjónarmiði kann data-teknologiin brúkast í tveimum týðandi liðum partvíst innan sjálva framleiðsluna og partvist innan fyrisitingina — Við data-teknologi kann kunnleiki byggjast inn í framleiðsluna. Á henda hátt verður óneyð- ugt við fakligari arbeiðs- megi. og framleiðslan kann flytast frá staði til stað. har ein sukalladur ar- beiðsmegireservi finst. — Tað vil siga, at kapi- talurin hevur arbeiðsmegi, sum er vánaliga organiser- að. Kanska er talan um lond við einaræði, har ar- beiðsfólkið verður kúgað. Soleiðis sleppur kapitalur- in frá øllum »vrøvlinum«. visir Kvinnurnar serliga grovt utnyttadar — Harafturat kunnu kvinnur eisini brúkast. Hesar er ofta uppaftur verri fyri vegna ta kultu- relly kúganina av kvinnu- num, sum vit kenna frá stórum parti av heimi- num — Tær kunnu útnyttast og tær verða ofta útnytt- aðar serliga triðja heiminum — og í teimum sokallaðu »nyggju idnad- arlondunum«, New In- dustrylife Countries, »NIC-londini«. Hesi verða jú ofta tikin fram sum bú- skaparlig undurlond - kapitalistiskar fyrimyndir — men sum eru bygd upp við einari brutalari útnytt- an av arbeiðsmegini. Ofta við eini hegari teknolog- iskari framleiðslu. Og um álvarsligir trupulleikar taka seg upp við arbeiðs- fólkinum, so er bara hjá kapitalinum at flyta fram- leiðsluna. — Hetta letur seg væl gera, tí arbeiðsfólkið er ikki upplært — eingin kompetansa er uppbygd, sigur Kristen Nygaard. NIC-londini eru lond sum Felipinurnar, Hong Kong, Sri Lanka, har ein av teimum stóru alheims fyritøkunum heldur til. Tað ljóðar væl: høg tekno- logisk framleiðsla í teim- um tilafturskomnu londu- num! Eyguni fara — og tær fáa sparkið! — Men arbeiðið er soleiðis skipað, at tað krevur einki. Uttan tað, at ar beiðsfólkið arbeiðir óna- túrliga skjótt — undir ein- um ræðuligum arbeiðs- trýsti — til stóran bága fyri eyguni Kvinnurnar fara at arbeiða sum hálvvaksnar og tå tær eru 25 ár, faa tær sparkið. Ti tá eru eyg- uni farin at bila, og tær klára ikki at fylgja við longur. Hetta er ein ræðu- liga brutal útnyttan. Fyrisitingin liggur í nekrum miðdeplum — Men data-teknologiin verður sum sagt ikki bara brúkt í sjålvari framleidsl- uni, men eisini sum lið í fyrisitingini. Tá tað snýr seg um fyrisiting og stýr- ing verða data-linjusam- bond, satelittar ella data um telefonsambandið brúkt. Hesir meguleikar gera, at stórir partur av fyrisitingini kunnu liggja í teimum stóru miðdeplu- num — í London, New York, Ziirich, Frankfurt og aðrastaðir og hava fult eftirlit. — Nógv av fakkunn- leikanum liggur í hesum miðdeplunum og kann sendast um telefon- ella data-linjusambond. Nakr- ir umboðsmenn verða Óneyðugt at flakavirkini skulu kunna eygleiða fólk Hóast ætlanin við data-tólunum á flakavirkjunum er at fáa eina rationellari drift, so kallar norskur data-serkenur slíkar skipanir fyri >spión-skipanir<. Hann sigur, at í Noregi hevur arbeiðar- rerslan steðgað tí partinum, sum snýr seg um at eygleiða fólk Kristen Nygaard hevur á ferðini í Feroyum eisini hoyrt um tær dataskipan- ir, settar eru upp á nekr- um flakavirkjum hetta seinasta árið. Hann hevur ikki sæð hesa dataútgerð, so hann er varin at siga nakað itøkiligt um tær, men hann kann generelt siga um slíka útgerð: — Sjálvt um virkis- leiðslur vilja savna upplýsingar fyri at stýra framleiðsluni, er kortini ikki neyðugt, at virkis- leiðslurnar skulu hava rætt at skipa og savna hesar upplýsingar, soleiðis at virkisleiðslurnar hava yvirlit yvir, hvat hver ein- stakur persónur ger: hvussu nógv og hvussu skjótt ein flakakvinna sker, hvussu stórt spilli hjá henni er, hvussu ofta hon er á wc 0.s.fr. Fingu steðga tí — Slíkar dataskipanir, sum eg kalli »spion- skipanir“, hava verið á veg inn í framleiðsluna í Noregi. Men vit hava fing- ið steðgað hesi gongdini, tí tað er fult út møguligt at stýra framleiðsluni, uttan at tey samlaðu »data« eisini skulu kunna brúkast til at halda eyga við fólki. Kristen Nygaard metir, at eisini okkurt kann gerast við hendan spurn- ingin í Feroyum. Men, sigur hann, veit fólkið einki, stendur tað veikt. Tá fakfelog hava mótmælt og spurt, hver ætlanin við data-útgerðini á flakavirkjunum er, hava tey fingið tað svar, at ætlanin við teimum er at fáa eina rationellari arbeiðsgongd. Til hetta sigur Kristen Nygaard, at spurningurin er eisini, um data-tólini eisini = skulu eygleiða arbeiðsfólkið. Soleiðis at virkisleiðslan kann taka tey frá, sum ikki sýna so góð úrslit, um talið av arbeiðsfólki skal skerjast. Upplýsing neyðug - Hvat eigur føroyska fakrørslan at gera? — Tað, sum hevur kanska sendir avstað, og so hava fyritokurnar minni kvalifiserað fólk í fyrisitingini lokalt. Soleið- is verður heldur ikki í hes- um partinum av vinnuni bygd upp nekur kompe- tansa. Hervið hevur kapi talurin fult eftirlit og kann flyta aftur og fram Flyta eisini í Europa — Hetta fer eisini fram i sjálvum Europa. Tó er út- nyttanin ikki so stór. Men vit síggja. hvussu fram leiðslan verður flutt til stød, har arbeiðslenin er minni. Ein annar fyrimunur vid at flyta framleidsluna er, at å ti »nyggja« stad- num kann ein nyggj verk smidja gerast vid allari ti nyggjastu teknologiini Tann gamla verksmidjan verdur bert nidurløgd og virkisånarin sleppur und- an stigvist at minka fram- leidsluna fyri at halda upp at at enda. Somuleidis sleppur hann undan einum stridi vid fakfeløgini um niðurskurðir, uppsagnir 0. til. Kapitalurin flytur bara. Nekur fáa arbeiði, meðan onnur missa ar- beiði. — Hetta kann lata seg gera í okkara búskapar- ligu skipan — tað er ein stersta týdningin í fyrstu syftu, er at upplýsa fólk um nýggja teknologi, so- leiðis at fakfelegini og fólk finna út av, hvat talan er um. Annars sigur Kristen Nygaard, at upplýsingar og avtalur mugu gerast út frá teimum viðurskiftum, sum eru galdandi í Feroy- um. Í hesum sambandi vísir hann á tað, at lítið av tí multinationala = kapital- inum ger vart við seg í Feroyum. Hann finst. Eftir Jóhann Mortensen Meðan arbeiðspláss taka seg upp. nåtturulog nøkur letta onnur niður fyri, ti tey hava ikki tikið nýggja teknologi í brúk. Tey klára seg ikki í kappingini Fakrerslan ov veik Hetta kann eisini lata seg gera, ti tað er so lítið samstarv tvertur um landamarkini í fakrersl- uni. Hon stendur ti ógvu- liga veik. Skal hon hava størri ávirkan á hesa gongdina, má alheimsar- beiðið útbyggjast Hesir spurningar hava verið nógv umreddir á al- heimsstigi, men einki veruligt er komið burtur úr enn. — Skal fakrørslan kunna gera nakað, so má hon fara at arbeiða tvørtur um landamarkini frá tíma til tíma og minutt til minutt. Tað dugir ikki bara við nøkrum generellum rættn- ingslinjum. Hetta krevur nýggjar arbeiðshættir og nýggj kommunikatións- tól. So fakrørslan má eis- ini fara at brúka data- linjusambond. Men, sum Kristen Nygaard sigur, hann manipulerar ikki við >ting unum« í Føroyum Eisini vísir hann á tað, at í Feroyum eru ikki so nógvir einstakir stórir arbeiðsgevarar kapital- struktururin er eðrvísi enn í t.d. Noregi. Hetta skuldi givið eitt betri åstødi hjá fak- feløgunum at arbeiða i spurninginum um nýggja teknologi, heldur Kristen Nygaard. EÐ