hósdagur 16. desember 1982síða 9

Nr. 131 — 16. desember 1982 Forkastiligt at privat virki og peningastovnar skulu hava almenna kelduskattin — Eg eri ógvuliga bilsin um ætlanina hjá Føroya landsstyri, sigur norskur datalogi-professari. Hann spyr, hverji prógv eru fyri, at tað privata er effektivari enn tað almenna, og um tað privata kanska ikki skal hava fleiri starvsfólk at umsita skráset- ingina og skattin og um tað ikki eisini kostar at hava hetta í privatum hondum! — Eg haldi tað vera ógvu- liga ivingarsamt, at so stórar kapitalkonsentrati- ónir sum privatir peninga- stovnar skulu koyra og hava ábyrgdina av %l- mennum skrásetingum Eg haldi hesa ætlanina vera ógvuliga legna. Hesa áskoðanina hevur datalogi-professarin = vid universitetið í Oslo, Kris- ten Nygaard, um ætlanina hjá landsstýrinum við kelduskattinum og fólka- yvirlitinum. Tað er jú ikki bara í tí stóvu verð, at »data« hevur ávirkað dagliga dagin. Feroyar eru rættu- liga við at koma við. Og framman fyri stavn liggja stórar ætlanir. Fólkayvirlitið, sum í dag er handskrivað, skal leggjast um, og privata data-virkið, P.f. Elektron, skal umsita teg og meg í framtíðini. . Um eitt år skal ein sam- tidarskattaskipan — kelduskattur — setast í verk. Peningastovnarnir — og postverkiåd og gjald- stovan — skulu hava skattgjaldingina um hendi, medan P.f. Elek- tron skal koyra skattin å data-útgerð síni. Ikki privat virki — Er »man« bangin fyri, at »data« kann samkoyr- ast — ella fara inn á ein síðuveg og brúkast til onnur endamál enn ætlað — so haldi eg, at tað fyrsta stigið var, at tað var tað almenna sjálvt, sum hevði alla skráseting um hendi. Og hevði ábyrgdina av henni. Og ikki privat virki — sum júst kunnu vera áhugað í at útvega upplýs- ingar um borgarar, sigur Kristen Nygaard. — Tað sær út til, at myndugleikarnir — poli- tikkararnir — vilja hava hesa skipanina við teirri grundgeving, at nú skulu „vit“ ikki hava meira al- mennt byrokrati. Í staðin skulu »vit« lata alt hetta til tað privata, tí tað priv- ata orðnar alt so effektivt. Kristen Nygaard setir spurningin um penga- stovnarnir og datavirkið ikki skulu seta fleiri fólk. Somuleiðis setir hann spurnartekin við, um tað finnast prógv fyri, at tað privata er effektivari enn tað almenna. — Ella billar nakar sær tað inn, at bara tað heila er á privatum hondum, kostar tað einki? Tað privata virki og peninga- stovnarnir skulu jú eisini hava sína samsýning, slær hann fast. Fólk mugu vera vakin — Eg eri ógvuliga bilsin yvir, at feroyingar vilja lata stórar almennar skrá- setingar við hópin av kenslubornum upplýs- ingum um borgararnar vera undir privatari fyri- siting og at hesar skulu koyrast á privatum virkj- um. Eg haldi tað vera grúuliga legið, at fólk skulu finna upp á slíkt, heldur Kristen Nygaard fram. — Skal man av rettum varðveita hugtakið »privatlivets fred«, haldi eg loysnina, landsstyrid er sinnað at velja, heilt marg- háttliga. — Annars haldi eg tað vera av stórum týdningi, at fólk eru vakin, og verja privata lív hins einstaka. Og tað letur seg gera tað veit eg. Um nógv misbrúk fer fram í Noregi og um hvat fakrerslan hevur gjert fyri at sleppa undan hesum, sigur Kristen Nygaard, at fakrørslan hevur ikki arbeitt so nógv við hasum spurninginum. Hon hevur roknað við, at hesar spurn- ingarnar fór hon at klára. Hon hevur íkki hildið teir vera álvarsamar. Men teir gerast álvarsamir í tí letu, misbrúk fer fram. — Hinvegin hevur fakrerslan tikið sær meira av spurninginum, hvat hendir við innihaldinum í sjálvum arbeiðnum, tá tað verður lagt um til nýggja teknologi. — Men nakað av mis- brúki er uppdagað. Men hvussu nógv misbrúk ikki er uppdagað...tað vita vit sjálvandi ikki, sigur Kris- ten Nygaard. A — ——— rr BU Eftir Jóhann Mortensen Datavirki P.f. Elektron skal koyra kelduskattin og fólkayvirlitið. Føroysku peninga stovnarnir, sum skulu halda samtíðarskattinum aftur. eiga datavirkið. Men lands stýrið skal eftir ætlan eisini gerast partaeigari. Norskur datalogi professan heldur tað vera ógvuliga logið, at landsstýrið letur eitt privat uppgavur almennar storar Norsku teknologi-avtalurnar geva arbeiðsfólkinum nógv rættindi Norska fakrerslan hevur verið ógvuliga virkin, tá tað hevur snúð seg um nýggja teknologi, Serliga tá tað hevur snúð seg um data-teknologi — longu frá fyrst í sjeytiárunum. — Hetta hevur gjert, at vit í Noregi hava avtalur á arbeiðsmarknaðinum mill- um arbeiðsgevararnar og fakfelogini. = Avtalurnar geva arbeiðsfólkunum rætt at vera við at gera nýggjar dataskipanir og at tryggja síni rættindi ímun til data-útviklingin, greiðir Kristen Nygaard, sum hevur arbeitt fyri norsku fakrersluna, frá. Tað eru fleiri teknologi- avtalur. Ein á privata arbeiðsmarknaðinum mill- um arbeiðsgevarafelagið og fakliga landsfelags- skapin. Ein fyri tey, sum starvast hjá ríkinum. Ein fyri kommunurnar og ein - avtala er innan handil. So- leiðis hava tey flestu arbeiðspláss eina tekno- logi-avtalu. Ikki bara tað figgj- arliga og tekniska skal telja — Hesar avtalurnar siga rættuliga nógv tilsamans. Millum annað siga tær, at dataskipanir skulu ikki bara metast úr einum fíggjarligum sjónarmiði og út frá tekniskum. egin- leikum. Dataskipanirnar skulu eisini metast við tí sosialu = steðuna sum grundarlag — hvussu tær ávirka arbeiðsplássið. — Eisini siga avtal- urnar, at tá ætlanin er at fáa nýggjar skipanir, skulu starvsfólkini fáa tað at vita so tíðliga sum meguligt, soleiðis at tey Avtalurnar geva m.a. arbeiðs- ella starvsfólkunum at velja sítt data-álitisumboð. Fólkið hevur eisini rætt at luttaka í teimum bólkunum, sum fyrireika nýggjar skipanir, soleiðis at tey tíðliga í »utviklinginum« kunnu siga sína meining kunnu gera nakað — fáa tíð at hugsa seg um og taka teirra avgerðir. — Avtalurnar siga eisini, at allar upplýsingar um uppskot til nýggjar skipanir o.t.l. skulu gevast á einum máli, sum øll skilja. Men higartil siga avtal- urnar einki um, at nýggj teknologi ikki skal fáa av- leiðingar fyri tal av ar- beiðsplássum. Starvsfólkini luttaka við í útviklinginum — Men avtalurnar geva starvsfólkunum rætt at luttaka í teimum arbeiðs- bólkunum, sum gera nýggjar skipanir, soleiðis at tey beinleiðis eru við í utviklinginum. Samstund- is siga avtalurnar, at arbeiðsfólkið hevur rætt at velja álitisfólk eins og trygdarumboð. Tilsamans er talið av data-álitisfólk- um í Noregi 800 og hetta talið økist støðugt. — Avtalurnar siga eisini nakað um. hverja grund- útbúgving arbeiðsfólkið hevur rætt til fyri at hava skil á dataspurninginum soleiðis at alt ikki fer framvið, uttan at tey vita, hvat tað snýr seg um. Harafturat hevur ar- beiðsfólkið rætt til at gera seravtalur um tær ávísu skipaninar á hverjum ein- støkum arbeiðsplássi. Ser- liga tá tað snýr seg um persónliga trygd. T.d. fyri at forða óhepnari eygleið- ing av personum. Hóast avtalurnar einki siga um, at talið av arbeiðsplássum ikki skal skerjast, tá data-teknikk- ur verður tikin í brúk, eru avtalurnar um tal a arbeiðsplássum eisini rættuliga umfevnandi Kristen Nygaard sigur, at tað standast nógvir trupul- leikar av at taka hetta evnið inn sum generellar ásetingar, tí, sum gongdin í framleiðsluni er, so virkar tann kapitalistiska búskaparliga | skipanin júst soleiðis, at hon skapar arbeiðsloysi. Eins og tað skapar eina ræðu- liga kapping. — Vit kunnu ikki gera nakrar grundleggjandi broytingar bert við nekrum data-avtalum. Tað er greitt, at vit kunnu samráðast og krevja, at talið av arbeiðsplássum skal halda. Vit hava demi um, at tað er eydnast. Men vit hava eisini upp- livað, at nýggj teknologi hevur minkað talið av arbeiðsplássum. — Er tað hent í stóran mun? — Vit síggja jú, at tað hendir allastaðni í heim inum og tað hendir eisini í Noregi. Men í Noregi hava vit ikki so stórt arbeiðs loysi, hóast tað ekist. dag er arbgiðsloysið komið upp á try prosent av sami aða talinum av arbeiðs sekjandi. Hetta er ta: mesta í mong, mong ár Vit hava klárað okkur væl, men vit mugu ikk. halda, at vit sleppa betr burtur úr hesum enn onnur lond - Tað er ikki ein óvan lig hending, at kapitalism an brúkar nýggja tekn« logi til at minka um út reiðslurnar, fyri at skerja talið av arbeiðsfólki. Og hetta hendir jú allastaðni í heiminum, har fram- leiðslan verður flutt aftur og fram.