týsdagur 4. januar 1983síða 3

EU i mastýrislóg, stjórnar- skipanarióg og onnur stór ál. Men hesir flokkar mistóku seg, tí tað stóð skiótt heilt greitt, at henda grein 13 verður nýtt í sjálvt teimum allar minst týðandi málunum. Henda greinin er sini vorðin til, at menn bert tala um, hvat, ið ikki má henda, hvar tað kki skulu finnast loysnir ístaðin fyri hvat, ið henda skal, hver politikkur skal skipast, og hverji mál skulu loysast. Øvugt av hesum hevur tað altíð verið so í teimum samgongum, sum Javn- aðarflokkurin hevur luttikid í, at tað annað- hvert skrivað ella munn- liga avtalað hevur verið galdandi, at komu mál av principiellum týdningi fyri ein samgonguflokk fram í tinginum, og mál, sum ein kundi taka undir við, hóast allir samgongu- flokkarnir ikki kundu taka undir við teimum, so til- skilaði ein sær rætt til at atkveða fyri slíkum prin- cipmálum. Tí stóð tað tjóðveldisflokkinum opið í undanfarnu samgongu at greiða atkvødu fyri yvirø- tøkumålum, hóast slíkar ikki vórðu avtalaðar í sam- gonguni, tí stóð tað javnaðarflokkinum opið í øllum teimum sam- gongum hann hevur luttikið í, at atkveða fyri sosialistiskum uppskot- um, hóast full semja ikki kundi fáast um hesi uppskot í samgonguni, so sum uppskotini um lands- banka, almenna lutteku í vinnulívinum osfr. Taparar — Hava sjálvstýrisflokk- urin og fólkaflokkurin við at góðtaka hesa grein 13 lagt seg í haft sambands- floksins? — Tað er helst mest sambandsflokkurin, sum hevur nýtt grein 13 til at blokera ávís mál, og ein noyðist nokk at viðganga, at fólkaflokkurin og sjálv- stýrisflokkurin eru tap- ararnir í hesum spælinum, soleiðis, at mál, teir kundu havt fingið loyst ikki finna loysn, eitt nú málið um uttanlandssiglingina, mál- ið um helikoptaraflúgv- ingina, málið um land- búnaðarskúlan og málið um skilabetur til fiski- vinnuna. Grein 13 hevur eisini gjørt um seg i kreppuláns- politikki, i målunum um samferðsluútbygging t.d. Skopunar havn, Trellanes osfr. Einki hevur hildið — Henda landsstýrissam- gongan segði fyri tveim- um árum síðani, at uttan- landalánini skuldu mink- ast, fíggjarlógin skerjast, almennar starvssetanir minkast, og almenna brúkið skuldi eisini mink- 4. januar 1983 ast. Hevur hetta eydnast teimum eftir tínum tykki? at laka aitur- íaftur viðvíkjandi bú- skaparpolitikkinum, 0 segði henda samgonga seg fora fyri, at fáa búskapar- viðurskiftini »aftur í rætt lag«, sum teir tóku til Uttanlanda skuldin skuldi minkast heiit skjótt, tigg)- arlógin skuldi skerjast, al- nennar tarvssetanir skuldu minka, almenna brúkið skuldi minkast, og ílegumeguleikarnir skuldu vaksast við tilskotum samstundis sum avskriv- ingarmeguleikarnir vórðu minkaðir, men einki av hesum hevur sýnt seg at halda. Uttanlandalánini, sum undanfarna samgonga nýtti til ílegur, ílegur, sum eru grundarlagið undir tí vekstri í útflutningsvirði, sum vit hava sæð 1 dag, verða nú nýtt bert lutvíst til ílegur, men fyri ein heilt stóran part til van- liga almenna nýtslu. Fíggjarlógirnar eru sum áður nevnt ongantíð vaksnar so skjótt sum nú, men ílegurparturin, tað, sum tryggja skal arbeiðspláss, tryggja skal ekt virksemi, tryggja skal ektan útflutning, tad er vorðið ein nógv minni partur av fíggjarlógini, enn tað var framman- undan, soeliðis at nógv tann sterri parturin fer til vanligt alment konsum. Fiskiveiðusáttmálar — Legmaður segði í nýggjársreðu síni, at fiski- veidusåttmålarnir, sum hetta landsstyrid hevur gjørt, samanlagt eru øktir i mun til tad, sum var galdandi frammanundan. So her hevur ikki gingid afturå sambært reðu løgmans! — Fiski- veiðusáttmárlarnir skuldu teir fáa so nógvar ferðir betri enn frammanundan var galdandi, men vit hava her sæð eina støduga afturgongd og kunnu kon- statera, at legmaður bart út sigur ósatt, tá hann sigur fyri fólki, at fiski- veiðurmeguleikarnir sam- anlagt hjá førovingum eru oktir í mun til, hvat gald- andi var. Tað er snøgt sagt ósatt. men eisini hetta verður vidgjørt. í einum serligum pråti. Hetta er ikki sagt fyri at nýta fiskimeguleikan sum kast. Tað er eyðsæð, at tað eru torfer viðurskifti at hava við at gera, og ein kundi væl heldur íkki væntað annað, enn at tann spakuliga afturgongd í meguleikum í at veiða utt- anfyri feroyska ekið, hon fór at halda fram, serliga so hvert áhugin hjá oðrum fyri at veiða í feroyskum sjógvi minkar, so tað er ein náttúrlig gongd. Tað, sum ein kann finnast at, er, at serliga legmaður bæði í fíggjarviðurskift- im, búskaparpolitiskum viðurskiftum nálaviðurskiftum við út- lond beinleiðis sigur ósatt, og sigur fólki annað enn tað, sum er galdandi og i Satt Sparing! — Hetta landsstýrið hevur tosað nógv um spar- ing og metir tað seg eisini at hava spari bæði við eðrvísi utbyggingini av havnini í Skopun og við at steðga bergholsgerðini til m.a. Trøllanesar. Heldur tú talan er um sparing í hesum báðum ferum? — Hetta at siga eðrvísi frá enn veruleikin er, sýnir seg eisini á eðrum økjum, har í legmaður eitt nú í nýggjársreðu síni greiddi okkum frá, at Skopunar havn var fingin kyrr fyri ein brotspart av tí, sum tað hevði kostað at útbygt hana, soleiðis sum undan- farna samgonga hevði samtykt. Fyri tað fyrsta kann legmaður ikki verða kunnugur við viðurskift- ini har, tá hart leikar á og skipini eru við at farast inni í havnini, sjálvt um portrið er drigið fyri. Og so er tað dult, at útbygg- ingin longu higartil hevur kostað 23—24 mill. kr., og um bert ein partur verður gjørdur aftrat av tí, sum undanfarna samgonga hevði gjørt projekt um, so verður tann endaligi kostnaðurin at liggja um einar 70 mill. kr., ístaðin fyri tær 52 talað var um fyri tveimum árum síðani, um projektið ikki varð steðgað av hesi samgong- uni. At tað er framd nekur sparing við at steðga tunnilsgerðini til Trølla- nesar er eisini bart út ósatt. Henda steðging hevur seinkað allari tunn- ilsgerð í tvey-trý kanska fýra år, og harvið økt kost- naðin fyri hvert einstakt berghol við eini 30—40 kanska 50%. So her er eingin sparing framd, tverturímóti. Uttanlandssigling - helikoptaraflúgving — Hvussu við teimum nógv umreddu málunum um uttanlandssigling og helikoptaraflúgving? — Imeðan hetta gongur sína skeivu gongd liggja onnur lívsneyðug mál á láni so sum málið um uttanlandssigling, har okkum nú fleiri ferðir hevur staðið í boði at finna eina loysn, og har tað verður meira og meira neyðugt hjá fólkaflokk- inum og sjálvstýrisflokk- inum at markera, at teir ikki kunnu góðtaka henda blokeringspolitikkin, ser- liga nú tekningin av parta- peningi úti um í landinum hevur sýnt eina velduga undirtøku fyri tankanum um útbyggjan av uttan- landssiglingini. Kortini verður eingin steða tikin lí etta mai sum politiKKU! n draga málið út í tað óenda- liga. Í fyrstu atløgu til tað r ov seimt at framieingja eigusáttmálan við Teist um, har missa Vit einar nill. kr. í nettoinnteku tvey år, og í aðru atløgu ] ov seint er byria við nýggjum skipi í summar Málið um flúgving til útoyvggjarnar kundi fingið eina lovsn tráð við tað, sum javn aðarflokkurin í samband við fíggjarlógarviðgerðina í fjør og í figgjarnevndini vísti á, nevniliga við at út vega ein minni helikoptara til tann tørv, sum útoyggj- arnar hava. Tað tykist ikki finnast loysn, eina loysn,s um bæði fólka- flokkurin og sjálvstýris- flokurin kundu tikið undir við, men sum ikki er eftir sambandshevdi, kann helst ikki loysast. Og málið um útbygging av svartkjaftaviðgerð uppi á landi eins væl og á sjónum, tað hevur nærmast gingið 1 tóm - gongd nú í tvey ár, tí tað ikki er júst tann loysnin, sum legmaður kundi hu sad sær, sum hevur fingið meiriluta. Her kundu vit ístaðin nógv skjótari havt framt eina útbygging, soleiðis sum javnaðarflokkurin alla tíðina hevur mælt til og harvið kanska havt eini fimm til seks skip av ymsum slag til at stoytt henda meguleikan í tí ein kann kalla næstu »fasu« aftaná kanningarnar, sum undanfarna samgonga framdi, áðrenn ta endaliga fasuna, sum helst skal fevna um uppaftur fleiri skip og munandi sterri negdir av fiski til við- gerðar i Føroyum. So samanumtikid haldi eg ikki — nú tvey ár eru runnin av hesum skeiði, at status er serliga lystiligt at sjá. heiikontara- Tigandi — Hví hava javnaðar- flokkurin og tú sjálvur verið so tigandi hesi tvey árini vit hava havt borgar- ligt styri? — Tað hevur verið spurt, hví vit so lítið hava gjert vart við hetta og er orsekin hon, at vit mettu, at tað var lættari hjá fólki sjálvum at gera sær eina meining um hetta, tá tey kendu fylgjurnar uppá sín egna kropp, enn at vit júk- aðu um hetta tíðliga og seint í bleðum og reðum, soleiðis sum eitt nú sam- bandsflokkurin gjørdi undir undanfarnu sam- gongu. Spádómar sum sjálvandi ongantíð gingu út, men sum kortini fingu ein part. av fólki til at góðtaka at so var sum P. E. greiddi frá. Sannleikin er, at okkara samfelag var sera sterkt og væl konsoliderað fyri tveimum árum síðani og á ikki hevði verri búskap rig iðurskift dragast við enn, at vit saktans arbeiddu okkum urtur úr teimum lán økum, Vit høvdu iramt ler er versnað mun indi nú. Kortini havi eg altid mett hetta samtelag! o mikið sterkt, at sjálvt eitt Íyra ára borgariigt andsstýri verða vit nokk eisini lør iyri at beta av leiðingarnar av Krógvað linja Tú hevur víst á, at tað er so lítil samsvar millum orð og gerðir hjá hesum landsstýri, men tá als eingin miðvís linja er ferd í Tinganesi hesi tvey árini? Ein kann siga, at í tí tervandi politikki, sum hevur verið, sum ein hevur kent undir hesi samgongu, hevur kortini ein nokk so væl krógvað linja verið at hóma. Onkur heldur óbevíst, men persónliga meti eg heldur heilt bevíst, og er hon tann, at samfelagsresursirnar i nógv størri mun skulu liggja hjá nekrum fáum monnum ella felegum, sum skula fyriskipa útvik- lingin = okkara vegna ístaðin fyri at tann breiða fjøldin hevur atgongd til at hava fyrimunir av at nýta samfelagsresursirnar skilagott. Tað, sum var galdandi, serliga frá 1959 og frameftir, undir ellum javnaðarstýrinum, at evni og ágrýtni skuldi eiga meguleika uttan mun til, um peningur ella kapitalur var aftanfyri hesi evni og hetta ágrýtni, soleiðis, at hver maður átti meguleika fyri eitt nú at vera við til at útvega sær skip og arbeiðspláss, tað skal nú eitt munandi minni tal av okkara borg- arum hava framíhjárætt til. Ursliti av hesum kemur at vera og er part- víst longu vorðið ein sen- tralisering ella konsentrer ing av kapitali og megu- leikum á nekur fá pláss, meðan tann sokalladi bygdamenningarpolitikk urin fær verri og verri semdir. Eisini hetta við hesi krógvaðu linju í ííegum hesum vina- og kenningapolitikki, mugu vit viðgera meira nágreini- liga í komandi blødum. Kelduskattur — Nógv hevur verið tosað um kelduskattaskipanina. Hevur tú eina viðmerking til hetta kjak? — Ja, at enda í hesi generellu umreðu vil eg vísa á eitt serligt vanda- mál, sum nú ehvur tikið seg upp, nevnliga tann måtin, sum samgongan ætlar at gjøgnumføra ta kelduskattaskipan, sum allir skattgjaldararnir og allir politiskir flokkar ynskja, nevniliga við at lata hetta umsita av inum >Big Brother um Deningastovynarnir inarar av Eg sun om Oo storan mun kemur ava øll vanlig viðurskifti oOrgaranna um hendi, enn gott er. Tad er avgjørt nevougt hesun gil al ber!ast irðliga nóti soleiðis at ysnir um kunnu tryggja hinum einstaka frælsi ryggja lemokratinum erða idar. ístaðin fyri loysn sum beri viðkoma sjalvari skattgjaldingini og innkrevjingini og sum leiva meguleikar at fremja samanblanding av ellum privatum og almennum áhugamálum blanding av øllum upplys- ingum um vanligu vidur- skifti borgaranna og mis hesum upplys saman- nvtsiu av ingun Alt hetta, sum sagt er he r frammanundan Kánn tykjast nakað dapurt skygt, og ivaleyst vilja mótsteðumenn okkara ksunda sær at vísa á, hvussu fornermaður og súrur fyrrverandi legmað- ur úttalar seg í letuni, men hetta skal vera teimum loyvt Tað, sum eg eri stórliga ivasamur um og betonki- ligur við, er, at teir før- oysku samfelagsmegu- leikarnir, vinnumegu- leikarnir, útbyggingar- meguleikarnir, liggja í hondunum á monnum, ið hava synt, at teir ikki hava hegni til ella megna at umsita slíkan útvikling. eg havi altíð sagt, at eg meti at hetta samfelag eigur ríkar meguleikar, og ta meting havi eg ikki broytt. Útlitin fyri fer- oyska virkseminum fram- yvir er í letuni eins gott og tað hevur verið, mer treytin fyri at vit veruliga skulu hava meguleika fyri at troyta hesar megu- leikar er, at teir verða um- sitnir á ein slíkan hátt, at teir fyri tað fyrsta verða útloystir. fyri tað næsta samfelagnum sum so og øllum íbúgvum landsins til góðar. Fyri at koma siga tað við einum fremm- andum orðið: Potentielliå« hava vit framvegis, tað messiga potentiellid. Vit 'esurs hava arbeiðsm sina, sum vid skili og hegni kann geva okkum hesar nyggju meguleikar. og okkur stendur eisini í boði at velja ein politikk, sum kann fyriskipa hesum skilagott framyvir. So hóast tvey ára vanstýri og við vandanum fyri van- stýri í enn tvey ár, so havi eg ógvuliga sterkar vónir fyri framtíðini hjá hesum samfelag kortini. Men givið er, at gongur utvikl- ingurin framhaldandi í enn tvey ár sína skeivu gongd, verður upptaki munandi sterri. Tá verður ikki ein vekstur í uttan- landsskuld uppá 10)% frá 800 til 1600 mill. men munandi sterri.