hósdagur 6. januar 1983síða 8

Søguligt yvirlit I: Nr. 2 6. januar 1983 Palestinarar gerast heimleysir Innrásin i Libanon og blóðbaðið i Sabra og Shatila, hevur av israelska styrinum vid Begin å odda, fingid heitid »Frid i Galilea«. »Zionisman hevur enn einaferð vist andlit! Ei heldur er tad sidstu ferd«, var vanligt orðaljóð i flóttafólkalegunum i Palestina ' MIDDELHAVET * — JLIBANON SYRIEN Genesaret Sø Haifa Nazaret % Betieherv. 9 Gaza Hebron o Beersheba 8 ÆGYPTEN (SINAI- HALVØEN) rom bd Q = <= må = < Á æ o har] == v [on] i Í Jødisk stat ia Arabisk stat 5553 Mandatstyret zone Uppskotið hjá bretum til sundurbýting av Palestina í 1937, sum palestinararnir havnaðu Við dyggum stuðli hernað- arligt, fíggjarligt og moralskt frá stórveldinum USA, ger zionistiski her- urin innrás 6. jni 1982 í Libanon Hóast ST 26. juni sam- tykkir við 127 atkvødum fyri, (bert Israel og USA atkveddu ímóti) at herurin skal taka seg aftur úr Libanon, so halda hóp- drápini fram 40 km. inni í Libanon. Ikki bert menn- iskir verða bombaði, men eisini sjúkrahús, el-verk og vatvveitingar. Nei, onki mark er fyri hvussu vítt zionisman kann fara! Hóast PLO Hi. juli góðtók at fara úr Beirut, eftir at USA hevði svarað fyri at onki skuldi henda palistinarunum, sum eftir vóru. »So endurtók søgan seg«. Blóðbaðið í Sabra og Shatila i september månada var onki nytt. Palistinarar minnast bl6d- badid i Deir Yassin 1948 tå zionistisku tilflytarnir drupu 250 av teimum umleið 400 íbúgvunum. Endamálið hjá zionism- uni er >To change the facts<, mat Palistina var eitt land uttan fólk, og jedar vóru eitt fólk uttan land« og hetta skuldi zio- nisman tryggja. >Tað var ikki soleiðis, at har var eitt fólk í Palis- tina, og at vit komu og tveittu tey út og tóku landið frá teimum. Tey vóru ikki til«. Golda Meir, juni 1969 , Fyrsti partur i greinarødini hjå Leif Olsen, Jogvan A. Joensen og Øssur Winthereig um Palistinaspurningin. Teir hava i 4 månadir å Assens hå- skula — harav ein månada i Palistina — arbeitt vid Palistinaspurning- inum. Greinarnar eru i høvudsheitum bygdar å tilfar, sum er savnad saman vid samrødum, id eru gjørdar å teimum av Israel hersettu økjunum. Har adrar keldur eru nyttar, er tad nevnt í kelduåvisingini til hverja grein. Bretland og Frak- land deila Palistina Undir og eftir 1. verðins- kriggj fingu Bretland og Frakland stóra ávirkan í Miðeystri. Bæði londini høvdu áhugað fyri hesum umráði, so sum: strateg- ist, oljan, ið serfreðingar tosaðu um skuldi finnast og Suezkanalin, sum bant handilsvirksemi við Asia og Europa. I hesum tíðarskeiðum gjørdu bretar triggjar, í sær sjálvum mótstríðandi avtalur um framtíðina í Miðeystri: 1. Við arabiskar leiðarar um at palistinarar skuldu fáa eitt sjålvstødugt Pal- istina, tann sokallaða Hussein-Mc-Mahon av- talan frá 1915. 2. Við Frakland um býting av Palistina i h áhuga økir. Bretland skuldi ráða yvir Palistina, Jordan og Írak, meðan Frakland skuldi ráða yvir Syria og Libanon, — tann sokallaða Sykes-Picot av- talan frá 1916. 3. Við zionistarersluna um at bretar í samhuga vilja stuðla jødum at búseta seg í Palistina. Henda avtala varð undirskriva av bretska uttanríkisráðharr- anum Arthur James Balfour og verður tí nevnd Balfovr-yvirlysingin. I royndum var avtalan vid Bretland eitt bakkast fyri palistinarar. Avtalan gjørdist ikki veruleiki, ti ætlanin hjå bretum bert var at fåa studul frå arabarum i striånum móti týrkum. Eftir kríggið fekk Bretland heimild frá Fólkasambandinum at umsita Palistina I stríð við avtaluna við arabisku leiðarnar hevdu bretar bundið seg til at føra Balfour-yvirlýsingina út í lívið. Henda avtalan var ein hóttan móti grund- arlagnum fyri einum sjálv- stødugum Palistina. Zionisman — grundarsteinur undir einum jødaståti Hóast ein meiriluti av jødum igjøgnum tíðina hevur spjaddur kring knøttin, so hava teir ikki verid jagstradir alla Palistina tætt livad Just i livad stadir hava jødar saman vid palistinarum Tankin um at jødarnir skuldu venda aftur til Palistina er gamal, men bleiv ikki veruleiki fyrr enn í 1860-unum, tå Móses Hess, týskur jødi, útgav bókina »Rom og Jerusalem«. Tad vóru tær vånaligu umstødurnar hjå jødunum i Eystureuropa, sum fekk hann til at skriva um eitt jødiskt fólk í sínum egna landi. Seinri hevur Theodor Herzl (1860 1904) stovnsett Heims zionistarørsluna og lagt grundstødi »um tydn ingin at samarbeida vid stórveldini fyri uppbyggj an av einum stati bert fyri jødar« (okkara undirstrik ing). Hann legði dent á »at antisemitisma, jødahatur lá inngrógvið í europeiska fólkinum hverjum óansæð landi jedarnir búðu I« Hetta helt hann tó ikki vera logi, >tí jødarnir vóru ein fremmandur minni- luti« Orsøkin til antisemi- tismuna er sjålvandi ikki eitt instinkt i ti europe- iska følkinum, sum Theodor Herzl sigur; men eitt urslit av ti samfelags- liga leikluti jødar hava havt i midøldini i Europa. Teirra arbeidi sum handilsfólk og peningaút- lánarar til aðalin, førdi til at teir blivu millumlið millum teir ráðandi og fjøldina. Ursliti av hesum varð, at jødarnir gjørdust syndabukkar fyri teir samfelagsligu mótsetn- ingarnar Tað er heilt greitt, at zionisman er sprottin úr antisemitismu. Men mun- urin er bert »at zionism- an heitir á jødar um a egnum vilja at flyta til ein jødiskan stat; meðan anti- semitisman krevur jødarnar tveittar út. Stødan i Palistina frå 1936—39 Tann stóra jødiska tilflyt ingin eftir Balfouryvirlys- ingina og eisini eftir at nazistarnir fingu valdið i Tysklandi elvdi til mótsteðu frá palistinar um. Hóast at sannføra um, at ein veruligur jød- iskur státur ongantíð bleiv veruleiki, so varð frá sterri bretar royndu palistinarar bretskari síðu einki gjørt fyri at forða samfelags- stovnandi virksemi Histadrut, í dag Israels LO sum kom at allari jødiskari framtøku Men ikki fyrr 1936 varð palistinska mót styra enn ] stødan samlad einari leidslu, Arab Higher Commite (AHC). Ottin fyri, at jødarnir skuldu koma í meiriluta og stovna ein jødiskan ståt, førdi til adalverkfallid i april 1936 Høvudskrøvini i fallinum vøru verk- at bretska stýrið skuldi beinanvegin steðga til flytingini av jødum, at stýrið skuldi steðgað sølu av jorð til utlepd- ingar, at bretska stýrið skuldi avtakast, og í staðin set ast ein tjóðskaparlig samgongustjórn, sum skuldi taka steðu til til- flytanina og spurningin um jarðarbýti. Verkfallið helt við í hálvt ár, fyri ein part eitt verk- fall í býunum og fyri ein part bóndauppreistur í bygdarlagnum. Fyri at forða fleiri sam- anbrestum vildi bretska stýrið: 1. Í stóran mun skerja talið av tilflytarum, 2. Lýsa undantaksstødu fongsling uttan dóm, forboð at ganga úti, censur og felagsrevsing, t.v.s. at fólk kundu setast „Stjórn hansara háting sær við samhuga á rættin hjá jødum at búsetast í Palistina og vil gera alt fyri at fremja hetta mál við tí trygd, at onki kann skaða borgara- og trúðarrættin hjá teimum ver- andi ikki-jødisku íbúgvunum í Palistina, ei heldur rættindir og politiskan leiklut hjá jødum í ødrum londum«. Bræv frá bretska uttanríkisráðharranum A. J. Balfour til lord Edmond Rothschild, leidari av bretsku jødunum, 2. ingin). nov. 1917 (Balfour-yvirly s- Kelda: Retten til Palæstina v/ Svend Holm Nielsen.