hósdagur 10. februar 1983síða 10

Síða 10 Nr. 17 — 10. februar 1983 Samfelagið ikki råd til at góðska svartkjaft um almennur studningur skal vera grundarlagið — Øllum er helst púra greitt, at okkara samfelag ikki hevur ráð til at góðska svartkjaft í stórum negdum, um vit skulu halda áfram at veita tann studning (tils. kr. 1,15 pr. kg.) ið í dag verður veittur til hesa veru. Studningurin hevur eisini sama árin sum >koddin< — hann hjálpir tær at sova. Vit koma inn í ein óndan snyril, ið vit neyvan sleppa burtur úr aftur, um vit ikki beinanvegin seta tiltøk í verk fyri at royna at fremja betri rentabilitet av vinnuni í síni heild. M.a. hetta segði Guttormur Djurhuus, formaður i Føroya Idnadarfelag, í ársfrá- greiðingini til aðalfundin i Ídnaðarfelagnum, sum varð hildin sein- asta fríggjadag. Guttormur Djurhuus greiddi soleiðis frá: Felagið telur í dag góðar 160 limir og er hetta ein vekstur frá seinasta ár uppá umleið 10. Frá felagsins síðu hevur tað 4 tey seinastu árini lítið verið gjørt vid at fáa limir Hetta orsek í, at okkum av myndug- leikunum líka síðani Id- naðarálitið varð handað landsstýrinum í 1978, hevur verið lovað at skil skuldi fáast á viðurskiftini Idnadarfelagiå Idnaðar- stovan/ Menningarstovan, so sum skotið varð upp í nevndarålitinum. Nu hevur so landsstyrid bodad frå, at studuls- skipanin til Idnadarstov- una skal endurskoðast komandi fíggjarár. nyggjar hevur sína Megulig komandi nýggj skipan fyri Ídnaðarstovuna Ídnaðarálitið hevur sum kunnugt verið vidgjørt á fleiri limafundum, so her skal bert heilt stutt verða endurgivin tey tvey hev- uðstilmælini, ið Idnaðar- nevndin legði fram í sam- band við skipanunum av Ídnaðarstovuni' Menning- arstovuni: Mælt verður til at virkisøki hjá Idnadarstov- uni verður avmarkað so, at arbeiðsorkan hjá stov- uni bert skal umfata at tæna ti verandi idnadinum — ella sagt eitt sindur ødr- VISI: Idnadarstovan skal vera eitt »sekretariat« fyri lim- ir Føroya Idnadarfelags. Arbeiðseki stovunnar verdur sostatt fyrst og fremst mål sum: eftirút- bugving, keypsstevnur, PR fyri føroyskan idnad, metan um tann almenna studul vinnan fær, toll- og skattamál o.s.fr 2. Til at veita føroyska vinnulívinum í síni heild hjálp á økjum sum td. projektkannan -metan, nýggjar framtaksleiðir, verumenning, umsóknir um lán og studning o.s.fr. verður mælt til, at sett verður a Stovn ein serskilt »Menningarstova«. Henda stova skal samstundis hava um hendi skráseting- ina av ellum umsóknum um lán og studning úr al- mennu grunnunum og kunna veita serkena hjálp til rakstur av nýstovn- aðum virkjum, um tervur er á tí. Uppskotið um býti av verandi Ídnaðarstovu i eina Ídnaðarstovu og eina Menningarstovu er eyð- sæð mirni gott umtókt millum okkara politikk- arar — í hvussu so er millum teirra, ið ráða fyri borgum í dag. Felagið/stovan hevur tí seinasta árið miðvíst arbeitt fram ímóti einari skipan av stovuni, sum ber í sær, at Ídnaðarstov- an í síni heild verður fíggj- að yvir lógásetta »promillugjaldid« Skotið er upp, at nevnd stovunnar skal telja 7 limir. Teir 5 limirnir verða somu sum nevndar- Idnadarfelagsins, teir limir meðan 2 limir verða valdir av og millum tinglimirnar Toll-/avgjaldsmálið Í mars í fjor legði felagið stovan fyri Legting og landsstýri eitt konkret uppskot um broyting av galdandi skipan um av- gjøld á råvørum v.m. til tað framleiðandi vinnulív- ið. Í álitinum verður sagt, at vit meta tað vera í tokum tíma, at ídnaðar- framleiðslurnar nú verða flokkaðar eftir ávísum hugsjónum um, hvat, ið gagnar okkara samfelagi sum heild mest. Tað einasta, sum er hent innan ekið, er sum kunn- ugt, at 7% eykagjaldið á ráveru til ídnað er minkað niður í 5%. Men áframt er tað so, at stórur partur av okkara útflutningsídnaði má gjalda innflutnings- avgjald á tí ráveru, sum fer útaftur av landinum, og áframt hevur tað ikki eydnast okkum at fáa okk- ara myndugleikar at skilja, at t.d. ein boyu- stong av aluminium er líka nógv fiskireiðskapur, sum ein boyustong av bambus, ella at alifóður og alibrunnar er ein partur av okkara hevuðsútflutn- ingsvinnu: fiskivinnuni — fyri bert at nevna tvey små dømi. Heimamarknadurin — »Føroya-vika« Onkur av limum felagsins vil helst fýlast á, at lítið hevur verið gjert seinastu tíðina við lýsingum og á annan hátt at fáa feroy- ingar at keypa feroyska framleiðslu framum. Hetta hevur fremst sína orsek í okkara heldur vánaligu fíggjarviður- skiftum, men lutvíst eisini tí at vit hava ivast í, um tílíkar lýsingar í roynd og veru eru ómakin verdar. Líkt er tó til, at >Fer- oya-Vikan« '82 verður seint gloymd. Hon var tann uttan sammetingar nógv mest vitjaða vika nakrantíð. Hugskotskappingin ver- ður helst at fáa æruna av tí ovurstóru vitjanini, men eftir okkara metan høvdu eisini framsýnararnir hesa ferð yvirhøvur »spent seg út< meira enn áður, so teirra partur av einari væl- evdnadari Førova Viku lá ikki eftir. Onkur framsýnari var eitt sindur ónegdur við teirra placering í framsýn- ingarhelunum, og onkur yvir at teimum ikki varð givið loyvi at halda >móta- show« etc. Henda kritikk hava vit tikið til eftirtekt- ar, men yvirhevur vóru teir flestu sera væl negdir. Einki er at ivast í, at tílíkar framsýningar hava stórar ringvirkningar, og tað frødir okkum at upp- liva tann týdning sum t.d. Lista- og Handverkaskúl- in á Sandi longu hevur havt á dygdina á foroyska klædnaframleidslu (des- ing, verugóðsku etc.). Hugskotið við at seta ein landslut serstakliga í fokus — hesiferð Vág- oynna — á hverjari fram- sýning, varð ikki so væl- eydnað sum vit vónaðu. Vit ætla tó at halda áfram við hesum, og næstu ferð verður tað Sandoyggin, og eru sandoyingar longu so smátt byrjaðir at fyrireika seg til uppgávuna. Tað vit ynskja at fáa fram í hesum sambandi er, at íbúgvarnir í landslut- inum sjálvir skulu (t.v.s. uttan hjálp frá Idnaðar- stovuni ella lay-out ser- froðingum) lýsa teirra uppfatan av tí framleið- andi vinnulívinum í lands- lutinum, hvenn týdning tað hevur, og hverjar ván- irnar eru fyri framhald- andi menning av vinnulív- inum. A henda hátt verða íbúgvarnir í landslutinum noyddir at samstarvast, noyddir at nýta sítt hug- flog, og noyddir sjálvir at viga fyri og ímóti hverji tiltok, ið skulu setast í verk her ella har. Endalig avgerð er ikki tikin í málinum, men um alt gongur sum vit vóna, verður næsta Feroya Vika skipað í Norrena Hus- inum. Nú verður Norrena Hús- ið ikki tikið í nýtslu fyrr- enn í mai mánaða, so Feroya Vikan '83 verður neyvan fyrrenn í juni. Havbúnaður A hesum eki eru leikarnir fyri vinnu bæði góðir og megu- lenandi yvirhevur fjølbroyttir. Størstu trupulleikar verða her helst at standast av at finna fram á, hverji sløg av fiski- og skeljafiski, vit Guttormur Djurhuus, formaður í Føroya Idnadarfelag og Tormóður Dahl, skrivari í felagnum og idnaðarráð- gevi skulu ala júst tí møgu leikarnir eru so nógvir At byrja á økjum t.d. grannatjóðir okkara har hava vunnið sær royndir gjøgnum nógv ár er i flestu forum bert rætt, um vit hava ávísar fyrimunir á ekjunum — sum t.d. við kræklingaaling. Aling av m.a. scallops (eitt slag av jåkupsskel), ostru, hummara, toski, tungu, kalva og álli er har- afturímóti ekir í stórari menning, og har vit enn hava meguleikar at inn- heinta undandragið. Innan laksaaling er »havbit« ein alihåttur, ið hevur havt stóra fram- gongd tey seinastu árini, kanska serstakliga Í USSR, Japan og Canada. Sami aliháttur verður í dag eisini við góðum úrsliti nýttur fyri humm- ara, og somuleiðis fyri m.a. tosk (noreg) og rækj- ur (Japan). Um úrslitini fyri hesi bæði seinast nevndu fiskaslegini, er tað tó ov tíðliga at siga nakað við vissu enn. — Men eisini vit eiga at fremja royndir á hesum eki — líka nógv fyri at vaksa um og stabilisera toskastovnin, sum t.d. fyri at vaksa um laksastovnin. Ahugin fyri at byrja laksa- og sílaaling er mest sum vaksin út um alt mark. Ut við 100 umsóknir um loyvisbræv eru innkomnar og sigur tað seg sjálvt, at bert ein brotpartur av hesum kann verða gingin á meti — um ikki annað tí smoltfram- leiðslan er alt ov lítil. Ein glotti er tó í hesari vinnugrein, og tað er, at vit kanska longu í 1983 verða sjálvbjargnir við ali- fóður. Tað er Havsbrún sum er farið undir at fram- leiða mjøli. turrfóður úr fiska- Stór framstig eru hend á Bakkafrost Fiskiidnaðurin Nógv bendir í dag á, at tað neyvan verða bygd fleiri »vanlig« flakavirki í Før oyum í næstum tá íroknað tey, sum nú eru í gerð. Hinvegin er líkt til, at vit sum frá líður koma at fáa fleiri svartkjaftavirkir, og oll freðast vit yvir, at undangonguvirkið >Bakk- afrost« nú tykist at nærk- ast rættuligari = fram- leiðslu. Enn er tó langt á mál — tvs. at framleiðslan hvílir í sær sjálvum uttan almennan studning. Trupulleikarnir her eru nógvir at loysa. Eina týdningarmest er eðru- megin dygdin á tí svart- kjafti, ið skipini landa til virkini og hinumegin úr- tekan á sjálvum virkinum Er nóg mikið til av svartkjafti hevur fars/fil- et-urtøkan — tvs. um ein fær 20 ella 30% fars úr fiskinum — umborð á verksmiðjutrolarunum minni at siga. Dygdin er hin besta ja, so góð, at fars frá verk- smiðjutrolarunum átti at verið selt undir einum heilt eðrum heiti enn fars frá virkjum á landi. Fyri virkini, ið mugu gjalda fyri hvert einasta kilo av fiski, er úrtekan harafturímóti = altavgerð- andi. Hvussu stóran týdn- ing hetta hevur skilja vit kanska betur, tá upplýst verður, at vit við at vaksa um úrtekuna við t.d. 8% (úr 33% til 41%) meira enn 6-falda skiftisavlopið. Tað vit í dag eru í ferð við at gera — við tí fram- leiðsluhátti, ið verður nýttur (30—35% úrteka) er at marknaðarfera eina veru, (svartkjafta- fars) ið neyvan nakrantíð kemur at lena seg. Vit