hósdagur 10. mars 1983síða 14

tíðindablaðið Nr. 29 — 10. mars 1983 avnaðarflokkurin biður log- tingið um at útskriva nýval urin í tali at Viðmerkingar Javnaðar- floksins til uppskot eru hesar: Ad. 1. Tað kemur alsamt re og greidari undan kavi, at tær avtalur, sum sitandi landsstyri hevur samrådast um vid onnur lond, ikki bert hava borið minkandi veiðumeguleik- ar og kvotur í sær, men eisini goyma so mong lýti og avmarkingar, sum so hvert hesi verða avdúkað, minka munandi um megu- leikar okkara at troyta tey virði, sum skuldu ligið í sáttmálunum. Demi um sjálvbodnar avmarkingar, vit onga skyldu hevdu at sam- tykkja, eru: Laksaveiðan innan egið 200 fjórðinga- mark, rækjuveiðan við Svalbard, lodnuveiðan við Eysturgrenland, fyriskip- anin av botnfiskaveiðuni við Ísland, meskavídd- irnar við Feroyar og annað. Stóra talið av slíkum óneyðugum og skeivum avgerðum — sum hver sjálvum sær í eðrum landi hevdu borið stjórnarskifti ella val við sær — er meira en haldgóð grundgeving fyri at útskriva nýval við stytstu tíðarfrest. Tað er fleiri ferðir ávíst, at landsstýrið ikki hevur gjørt sær neyðugan ómak í samráðingum sínum og hevur latið seg trýsta óneyðuga langt í avmark- ingum av feroyskum meguleikum og víðkaðum ræsarúmi til útlendingar — eisini á føroyskum eki. Hastverk landsstýrisins — sum sjálvdan loyvdi neyðuga talið av samráð- ingarumferum til mýkjan av samráðingarsteðuni — hevur nú eisini vísi seg at goyma fyrr ókendum eykaavmarkingum, og hevur eisini borið í sær, at landsstýrið beinleiðis hevur latið seg lumpa, tí tað ikki kannaði legala grundarlagið nog gjølla. Prátið um laksaveiðu foroyinga á opnum havi og forhondsavtalan við EF forðaði okkum at veiða tey 1100—1200 tonsini árliga, sum samtykt okkara av laksakonventi- ónini helst hevði noytt aðrar at góðtikið sum okk- ara kvotu. Laksakonventiónin varð mest funnin uppá fyri at fáa feroyingar við, so vit kundu lagt prísin á tá, men í staðin seldu vit EF ein sjálvbodnan niður- skurð upp á 600 tons uttan at fáa eitt oyra í endurgjaldi. Hesi 1800 toskavirðistonsini hevur EF ongantíð goldið og ter væntandi heldur ikki at gjalda. EF-sáttmálin gevur okkum so nógv túsund . tons av pappírsfiski, at vit ongantíð veiða ein brots- part av teim, tí flotin er ikki til longur. Í atgerðar- loysi sínum hevur larids- stýrið flutt hann heim á grunnarnar og við høpis- leysa innflutningsbanni sínum latið hvert skipið bera eina uttanlandsskuld eyka upp á 4—5 mió. kr. við sær til spekulatións- vinningar uttan virdis- skapan liggur aftanfyri. Fyri hetta — sum er fíggjarligt tap — rinda vit ein prís afturat, sum loyv- ir útlendingum víðari ræsur á føroyskum eki enn føroyingum sjálvum. Talan er um smærri meskavíddir, snerdar posar oa. samstundis sum markini á friðaðum ekjum eru trýst nærri landi. Avmarkingin við skipa- talinum til 5 i rækjuveiðu 1. Ásannandi, at samráðingar landsstýrisins við tær tjóðir, foroyingar samvinna við á fiskivinnuøkinum, hava borið alt ov stutt, og í mongum føri hava álagt foroyskum veiðumonnum órímiligar treytir, og ásannandi, at sitandi landsstýri sum umsitingarmyndugleiki ikki megnar at greiða uppgávu sína, men eisini í | ósketnari handfaring av sáttmálunum letur størvirdi fara fyri skeyti, samtykkir logtingið at útskriva nýval, skjótast til ber. 2. Logtingið samtykkir missálit sítt á umsiting landsstýrisins á teim økjum, har landsstýrið ikki tekur avgerðir, tí áliggur skylda til at avgreida, so sum í renovati- ónsmálinum, málinum viðvíkjandi studentaskúla í Eysturoynni og oðrum. 3. Løgtingid samtykkir missálit sítt á evnir landsstýrisins at åvirka eina neyð- uga, skjóta og nøktandi vinnulívsútbygging, sum kann útvega neyduga vøkst arbeiðsplássum her á landi. x við Svalbard er so burtur- við og óneyðug, at mistakið illa betist aftur. Her var eina ferð »møguleikin« fyri vøkstri í føroyskari fjarfiskiveiðu. Her hevdu vit alheims- sjógvin — ella sjógv teirra 40 signatarlanda — sum kundi givið okkum hund- raðtals milliónir, kundi loyvt okkum at tikið rækjutrolarar heim aftur úr Grenlandi og Kanada, kundi nekta feroyskan íleguhug, so flotin varð út- bygdur av nýggjum. Alt hetta fór fyri skeyti, ti landsstýrið — (sam- gongan) ikki hevði hug- flog — fantasi — til at hugsa sær, at »vit nakran- tíð aftur fóru at byggja nýggj skip til slíka veiðu-. Eitt stýri, sum vid gongur, at tað ikki kann fyrigykla sær, at nýggir meguleikar finnast. og ikki kann hugsa sær, hvussu slíkir skulu troyt- as, ella at vit útbyggja til teirra, hevur demt og av- sagt seg sjálvt. Tí átti ikki at verið neyðugt at skotið upp fyri tinginum, at vit útskriva nýval. Hetta átti landsstýrið sjålvt at gjørt. Seinasta progvid um evnaloysi landsstýrisins er skeiva umsitingin av is- landsveiduni. Nu frættist, at 5—600 tons av håver- dugum botnfiski eru mist. Hesi hevdu eitt avreið- ingarvirði upp á 2,75 mió. arbeiðslenar- og skiftis- avlopið varð 1,5 mió. og útflutningsekingin 5 mió. kr. Men fryktandi er fyri, at tað ikki eru 500 tons, men 1100 tons, sum mist eru, og at missurin sostatt er dupult so stórur. Leggja vit so milliónahall trolaranna av at sigla túr um túr í heyst av Hal- anum við 60—70 tonsum, er niðurlag okkara full- Landsstýrið letur stórvirði fara fyri skeyti og | klárar ikki at útvega nóg nógv nýggj arbeidsplåss 4. Logtingið ásannar, harafturat, at búskaparliga gongdin seinastu tvey árini við vaksandi gjaldsjavnahalli, risavøkstri í låntøkuni uttanlands og versnandi gjalds- fori løntakaranna av reallonarlækkingum so greitt er í andsvari við tað, samgong- an segði seg vilja rokka at politikkur hennara má metast ikki bert nyttuleysur, men eisini skaðiligur, tí hann rekur okkum inn í eina alsamt vaksandi kreppu- stødu við uttanlandsskuld upp á 2,7 mia. kr. við árslok 1983, har bert fá arbeiðs- pláss eru skapt fyri vøksturin upp á 1,7 mia. kr. síðan árslok 1980. 5. Løgtingid åleggur flokksformonnunum beinan vegin — og áðrenn samtykt av 1. við aðru viðger — at gera avtalu um neyðturviliga loggåvu, id rokkur nakað inn í komandi valskeið viðvíkjandi fyribils figgjarlogtingslóg og ødrum, herundir samtykt av lækkan av valrættaraldrinum til 18 ár komið. Hesi viðurskifti. sýna týðiliga, at vinna okkara hevur ikki ráð til at lata hetta landsstýrið sita ein dag longri enn neyðugt. Ad. 2. Hóast klandur og steðuloysi hevur førðað sitandi samgongu at taka skilagóðar og neyðugar avgerðir í samfelags- og vinnulívsútbyggingarmál- um — ja í so stóran mun, at bæði Dimmalætting og Dagblaðið hava skýrt tvey ára politikkin >Visni- politikk«, so hevði føroyski borgarin rætt til at vænta, at vanligar um- sitingarligar avgerðir fór landsstýrið at kunna taka, men so hevur ikki verið. Tað er eingin loyna, at umsóknir um vinnulívsút- byggingar, umsóknir frá borgarum, felegum og kommunum hava hópað seg upp á skrivaraborðum landstýrismanna, og at menn so við og við hava mist mótið um at fáa mál síni viðgjerd. Men tá landsstýrið nú — tí tað ikki vil, megnar ella torir at fremja úr- skurð í málum, tað sum kærumyndugleiki ella vanligur umsitingarmynd- ugleiki hevur skyldu til at avgera, men í staðin ætlar at taka legtingið sum gísla fyri evnaloysi sítt, so eru vit komin so langt burtur frá, at hava eitt ábyrgdarstýri, at hetta má betast sum skjótast. Eitt landsstýri skal taka tær avgerðir, tað hevur skyldu til, ynskir løg- tingið tær broyttar, kann tað lóggeva á ekinum, men tað hoyrir ikki heima, at landsstýrið biður log- tingið umsita sína vegna, tað er landsstýrið, sum umsitur løgtingsins vegna. Er tað ikki ført fyri hesum, leggur tað frá sær. Ad. 3. Leitandi fjáltur- kenda og tíðarkrevjandi toganin um útbyggingar- mál og um stýring av vinnulívi = okkara, sum samgongan hevur fingist við í tvey ár, hevur m.a. tarnað útbyggingini av svartkjaftaveiðu- og við- gerð óneyðuga leingi, somuleiðis troytanini av dýpunum. Siglingarmeguleikarnar hevur samgongan seinkað óneyðugt í tvey ár, alt meðan tann útbygging, sum kortini fer fram, leggur óneyðugar byrðar á skattaborgaran. Hetta er ein sannroynd, borgarin kennir seg hava ídag, og tað er tó rímuligt, at hann fær hevi til at siga hugsan sína og ger hann frægast hetta við valborðið. Ad. 4. Tað stendur longu greitt, at politikkur sam- gongunnar, tær avgerðir, tiknar eru, tey veðhald bundið er at, og tey gjald- javnahail, verið hava, og hallið vit í 1983 merkja, at vit fáa eina uttanlands- skuld við árslok 1983 upp á 2,7—3 mia. kr. Hetta hendir, hóast stýrið hevur skert for- brúksmeguleikar vanliga løntakarans meira enn nakað stýrið fyrr hevur gjert. Toll- og avgjalds- skrúvan er snarað so hart sum ongantíð fyrr, og ongantíð er tikið so nógv inn í kassan sum nú. Kort- ini eru forbrúks- meguleikar teirra, sum samfelagsorkan verður flutt til, sterri enn nakrantíð. M.a. tí veksur gjalds- javnahallið stoðugt. Ein 5% vekstur í út- flutningsvirði er ikki nær til nóg mikið at uppvega innfluttningsveksturin, og má hetta merkja, at tað er skeivur politikkur, rikin veråur. Hesin må broytast ongantíð ov skjótt, skulu ikki komandi ættarlið verða so skerd í megu- leikum sínum, at tey fáa ikki livað her á landi. Ad. 5. Tað er neyðugt, at ein fíggjarlóg, sum rekkur nakað inn í fíggjárárið við heimild til neyðugu nýtslu, er samtykt, áðren tingiå upploysir seg sjálvt. Eitt nýtt landsstýri kann so leggja endur- skoðað uppskot fyri tingið, tá tað hevur mett um steðuna. Helst verður eisini neyðugt at fremja aðrar átrokandi fyribilslóg- gávur, sum ma. viðvíkja samskifti okkara við út- heimin. Valrættaraldurin er semja um at lækka, og skal hann samtykkjast av tveimum ymsum legting- um. Hetta mugu flokksfor- menninir avtala soleiðis, at tingsetan gerst so stutt sum gjerligt. Helst bert í 1—2 vikur afturat. Harumframt hevði verið skilagott at flokksleið- ararnir = og legtingið gjørdu greitt, at ein av orsøkunum til, at val verður er, at endursamráð- ing má roynast av nýggj- um landsstýri, fyri at beta um verstu brekini í ymsum veiðusáttmálum. A Feroya mars 1983. Vilhelm Johannesen, Tór- álvur Mohr Olsen, Jergen Thomsen, Jóannes Dals- gaard, Hilmar Bech, Jona Henriksen. Atli P. Dam. Løgtingi, 8.