týsdagur 12. apríl 1983síða 6

tíðindablaðið Utgevari: p/f sosialurin Postsmoga 76, 3800 Argir, telefon 11820 Fyritaksstjóri og blaðstjóri: Térfinn Smith (ábyrgd) Á Blaðfólk: Hegni Djurhuus. Dagny Joensen, Jóhann Mortensen og Jan Miller Lýsingar: Árni Joensen Uppseting: p/f sosialurin. Prent: p/f pressan 1981 Stór falitterklering oddagrein UMRØDAN av samtíðar- skattaskipanini í tinginum í síðstu viku avdúkaði enn einaferð evna- og ráðloysi landsstýrisins. Rúgvusmikla uppskotið hjá landsstýrinum varð lagt fram, men hóast stóra síðutalið væntaðu enn nógvir upplýsingar í hesum máli — samtíðarskattamál- inum. Ja sjáldan hava so nógvar blaðsíður sagt so lítið. Og sjáldan hava so nógvir ósvaraðir spurningar staðið eftir í so stórum málið, sum hesaferð eftir at fyrsta viðgerðin í tinginum er av. HÓAST VIT taka fult og heilt undir við eini kelduskatta- skipan meta vit tað vera skeivt, at skrumbla málið igjøgnum sum landsstýrið nú ætlar at gera. Og tað eru so ómetaliga nógv sum fær okkum at ivast í úrslitinum av hesi skattaskipan um hon skal fremjast eftir lands- styrisreceptini. FYRI AT nevna okkurt av vandamålunum kunnu vit nevna, tað løgna, óhugnaliga og grundleysa, at flyta skattauppkrevjing- ina frá tí almenna til tað privata. Í fyrsta lagi ein stór og greið »falitterklering« frá landsstýrinum. Hernæst tað óhugnaliga, at hvor skatta- borgari í landinum eftir landsstýrisuppskotinum ver- ður skrásettur í einum — ella fleiri — privatum arkivi, har eingin sum helst trygd er fyri, atuplysingarnir íkki vera misbrúktir. Haraftrat kostnaðurin. Tað er eingin sum veit hvat hesir privatu stovnar, sum landsstýrið nú vil hava at innkrevja skattin, skulu hava fyri tað. Tað verður dult sum mansmorð. Hví??? HETTA MÁL viðkemur hvørjum skattaborgara i Før- oyum, og meta vit ti, at tad hevur størri fyrireikingar- arbeidi fyri neydini. Somu- leidis, at allir ivaspurningar eiga at vera greiddir ådrenn málið kann endaliga sam- tykkjast og setast í verk. Sum er kann ikki sigast, at hesar fortreytir eru uppfylt- ar. Lívsfreðiligar kanningar Nú vit eru komin inn í eitt nýtt ár 1983, hvar veturin hevur veirð sera vánaligur jørdina, av tí at sólin er oftari frammi nú, og er farin at seta lív eitur. nekur av í blóð- Eggjahvítaevni er teimum mest samansettu evnum ið finn- líka frá heystinum av, við bæði stormi, regni og nógvum frosti og kava, so umsteðurnar við veður- lagnum hava verið sera vánaligar. Tað er nógvur seyðir, sum er farin fyri bakka av stormi og ermeri. Nú er fyrsti árs- fjóringur av árinum farin, vend tykist at vera komin veðurlagið, kavin og frostið er við at fara burtur, og veðurlagið er av tí besta. Gróður er komin í aftur renslið, teirri veldugu kraft, sum er í jørdini. Sólin er ein orkukelda fyri plantuveksturin og tær livandi organismunar í jørdini, hon fær tað at gronka aftur av nýggjum. Tá í loftið verður ljósari, tá kunnu planturnar aftur hála kevievni niður úr loft- inum. Pianturnar hava verðinspatent uppá at gera nitrar og ammoniumionir um til proteinstoffir ella eggja- hvítaevni, ið tað eisini ast. Tey eru samansett av kolstof, súrevni, brint og kevievni. Nekur innihalda eitt sindur av svovul og fosfor. Tað er stødugt eitt loyndarmál, hvussu plant- urnar bera seg at við at uppbyggja eitt eggja- hvitaevni. Nakað veit man, men ikki nokk til at gera teimum kunstin eftir nokk, at tey neyðugt hava brúk fyri køvievni. Ti hava vit um- sorgan, at tað finnast passandi mongdir av Tad er rætt Nr. 41 12. april 1983 KLEE EPE EEN Eee ed jørdini, sum tey kunnu búgva seg ut við. Men yvir helmingurin av einum eggjahvítaevni er saman- settur, sum fyrr nevnt av kolstof. Um planturnar ikki eru forar fyri at skaffa sær nógmiklar mongdir av tí frá loftinum, av tí at tað kanska hevur verið for tjúkt í veðrinum, ja so gongur eggjahvítaner- ingin í steðg. Ístaðin vil tað kunna hópast upp nitrar og ammonium- samband í kyknisaftini. So skjótt ljósið vendur aftur, byrja planturnar at upptaka kolstof úr loft- inum og tey samanstúgv- aðu kevievnssambandi vilja so kunna uppbyggj- ast til lívsneyðug eggja- hvítaevni. Aminosyrinar eru eggja- hvítaevninar grundele- mentir. Tey hava í teimum seinastu árum verið ein lutir fyri nágreiniligum rannsóknum. Av teimum cirka 20 ymisku sleg- unum, sum finnast kann djór go menniskju nera aðrar flokkar, men tað eru nakrar, ið ikki kunna nerast av eðrum. Tað eru tær sonevndu týdningar- miklu aminosyrir. Tær mugu djór og menniskju hava tilflutt beinleiðis frá plantunum. Tað er av av- gerandi týdningi fyri djór og menniskju, at tey eru væl upplegd, og at feðin inniheldur eina ávísa mongd, og serliga av teimum týdningarmiklu aminosyrinum. Tá ið feði serfreðingar áður hava verið ofta ósamdir um, hvussu nógvan eggja- hvíta ein skal hava um dagin fyri at kunna fela seg væl, er skuldin tann, at ein ikki áður var kendur við tær týdningarmiklu aminosyrir. Vit mugu minnast til, at planturnar hava tveir munnar til at eta vid, annar er blødini, hin munnurin er róthárini, hvar id planturnar eru i samarbeiði vid tær eyr- småu, i jørdini. Planturnar tær liva av ionin og molo- kylin. Frá jerðini fáa planturnar vatn, miniralir og kálk. Men fáa nú plant- urnar fóðurevni sum tildomis kunsttød, kemikaliur og kanska dálking av umhvervinum, hvat hendir tá. Planturnar fara tá yvir í ein annan javnvág, hvar ið plant- urnar ikki eru ferar fyri at nera tær týdningarmiklu aminosyrir. Vit fáa tá ov lítið av aminosyrin, tí sum tað áður hevur verið nevnt, er tað vanliga skeivt, bert at kunna síggja uppá matvanar hjá plantunum. Plantur, djór og menn- iskju eru ein feði-keta. Tað er ikki nógmikið, at plant- urnar trívast væl. Trivni hjá plantunum skuldi rjarna kunna funnist aftur í djórum og menn- iskjum. Vit kunnu tí stilla hesum ell ik Hvat hendir um vit við tí dagliga kostinum fáa ov lítið av teimum týdningar- miklu aminosyrin? Vit fáa ein meira sjónskan eggja- hvítamangul, sjálvt um vit eisiniav veru tilboðum kunnu rokna út, at vit fáa nógmikið av eggjahvíta. Eggjahvítamangul kann geva seg út uppá ymiskar mátar: Vanlig meði og mangul uppá lívsmegi, og økta viðkvæmu fyri ígerð- 1 SPUI t arsjúku, húðarsjúku, moldartrot, musklapína, vánaligt = hár, nagla- vøkstur, erkymlan og friðleysur, niðursetta styrki, og husunarháttur somuleiðis í stríð við at tonkja greitt. Rættiliga sjúkur er ein verunliga ikki, og ein roynir kanska at økja um blóðkyknugerðina við kaffi, te, tubbak, spiritus ella heilivági. Tað er neyvan nakar ivi um, at um ein vildi kanna tær lógskyldigu frásagnir um eggjahvíta eitt sindur eftir í seyminum, so er tað ov lítið av teimum týdn- ingarmiklu aminosyr- inum. Alt hetta vit alæknar okkara fullvæl, um vit skulu fáa eina stóra skurðviðgerð, kann tað henda, at læknarnir frammanundan geva eina sjúkraviðgerð av teimum týdningarmiklu aminosyr- um, fyri at sjúklingurin beturkann klára skurðvið- gerðina, og skjótast meguligt fáa grett sár og skurð. Imillum tær mongu ymisku planturnar, ið finnast, er tað nakrar, sum eru serfrødingar í at fram- leiða heilt stórar mongdir av teimum týdningar- miklu aminosyrinum. Soybenin er ein av teim- um. Tað hevur ein vita leingi. Vit kunnu seta ein spurning fram til teir, ið hava heilsumál í hendi? Hví hevur soyabenin tað so trupult við at vinna sær atgongd til tey føroysku heimini. Sjálvandi tí at teir snokrsova. Gud gávi teir kundu vakna so at heilsulag okkara batna, og sjúkraviðgerðirnar minka. Vit vera tíverri alt meira og meira vanabundin, sum er ein nívandi sóttur, ið er ógvuliga skaðiligur, sum herjar á í landi okkara í dag, at tað kann ikki sigast við orðum. Rektarin á Keypmanna- havns Universitet sigur í sjónvarpinum soleiðis, hvussu kunnu vit bróta niður tað, sum vit hava bygt upp, hvussu kunnu vit blíva vð til at brúka tann stóra dárskap, at taka tey góðu belendini til luksusvillair, hver er tann, ið kann liva av luksus. Diogenes frá Sinope var ein griskur heimspek- ingur. Ein skuldi havt tað. sum Diogenes og bara búð í eini Diogenes bleiv yvir hundrað ár Hvussu kunnu vit kalla tunnu. rørovar fyn €ina menn ingartjóð, tá vit jarðleggja teirri mentan,sum teir gomlu hava bygt upp, er tað rætt at snikmyrða eina mentan, sum vit búgva á sjålvi, sum igjøgnum øldir hava alt og balt kvinnur og menn upp å hesum landi, til frisk og heilsugóð fólk. Tað ið spaniólar á fyrsta sinni komu til Suðuramerika, tá fóru teir at oyðileggja eina mentan,sum Ínkafólkið hevði bygt upp og havt igjøgnum geldir, eina mentan, ið var so framma- liga og so sjáldsom, at tað var ikki til at skilja at teir kundu vera komnir so langt. Spaniólar herjaðu á eitt friðar fólk, drupu og revaðu og stjólu alt tað gullið, ið teir kundu fáa fatur á og fluttu heim til Spanialand. Tá ið teir fyrstu hvítu niðrusetu- menninir komu til Norður- amerika, tá varð tað ikki bara indianara fólkið, teir beindu fyri, men so hvert, sum teir tóku seg vestur yvir inn í landið, so týdu teir búffla-flokkarnar, so teir blivu næstan avoyddir. Gorfuglurin gekk tað verri, hann bleiv avoyddur. Hetta var oyð- ingarhugurin, sum var komin í tey hvítu menn- iskjuni. Til tykkum sum starv- ast innan fyri landbún- aðin, og tykkum ið hava haft búnaðarskeið og hildu fyrilestrar og upp- lýsingar fyri næmingum, hvis undirsteði innan landbúnað ikki verður bygt á livfrødi og økologi, ja so stendur illa til hjá tykkum. Tí so er alt lygn hjá tykkum. Nei fá tit bara virka fyri, at fáa kunsttød og kemikaliur, og dålking av umhvørv- inum burtur úr land okkara, so at vit sum búgva í hesum landi aftur kunnu fáa tær týdningar- miklu aminosyrirnar aftur til at trívast í okkara elski- liga foðilandi. Tá fyrstani fáa vit sunnheit og heilsu. Oliver Berg, Heiðatreðin, Hvalba Javnaðar- kvinnur fundast I annað kveld kl. 20 hitt- ast kvinnur í Suður- streymoyar Javnaðarfelag í hølum felagsins í Dr. Jacobsensgetu 5. Fylg við, hvat hendir — les Sosialin