hósdagur 21. apríl 1983síða 8

RN cgSialurin Skúlin á Fontinfjallinum — Norðurlendski Fólkaháskúlin í Kungálv | stórbýin | Hann liggur í einum eki, | har = nógvar Í hendingar . eru | fram. Her mettust í | forum landamerkini hjá i Sveríki, Noreg | Danmark. | ; Byurin hevur ikki altíð ligið, har hann liggur í dag. Tað Kungálv, sum verður umrett í fornorður- lendskum segnum ár 650, og sum tá bar navnið Kongahella, lá umleið tveir og ein hálvan km. vestan fyri Kungálv anno 1983. Hann lá eisini við Gøtaánna. Byurin var norskur og hevði um hetta mundið sína stórtíð. Hetta var handilsmiðdepul, og kongarnir hevdu ofta setur her. Í víkingatíðini var Kongahella fundarstaður. Fundurin millum Ólav Tryggvason og Sigrid Stórráðu í býnum ár 997 endaði við ósemju, og stutt eftir læt Olavur liv í bardaganum við Svoldern. Nakað seinni, í 1101, hittust teir tríggir norður- lendsku kongarnir, Ingi tann eldri, Magnus Barfot og Erik Ejegod í býnum ] friðarfund. Enda- sum tað stendur ritað á minnis- varðanum undir Bohus- borgini, vatt slita tvister och frámja fred< Fleiri Kongahella lagdur tu ein málið var, bleiv x 1 oval ferdir Eg bygdur uppattur Undir Norðurlendska »vårakrignun brendu 1563 1 Fi DiIZ. I eldin! Hverja ferð Bohus- skansin varð kringsettur, varð Kongahella lagdur í ØSKUNI Kungålv er ein lítil Di við Gøtaánna uttan fy Gøteborg. nordurlendskur håskul søguligdr farnar og oyði. Byurin bleiv ti flutt- ur å eitt tridja stad, frå hólminum inn á »fast- landið<, har hann liggur í dag. Fram til 1658 var Kongahella dansk-norskur býur. Hetta árið vóru frið- arsamráðingar í Roskilde, eftir at Danmark hevði tapt so dyggiliga ímóti Sveríki. Danskarar máttu m.a. ava við Bohuslán, og soleiðis kom Kongahella undir svenska krónu. Í dag er Kungálv ein lítil býur úti á landinum. Býurin er tó tann týdn- ingarmesti í kommununi, sum tí eitur Kungálvs kommuna. Her eru t.d. al- mennar skrivstovur, sjúkrahús, skúlar, ítrótt- arhell og svimjihell. Kommunan hevur 30.000 íbúgvar. Nakað av smá- ídnaði er í býnum; men annars hava nógv fólk arbeiði í Gøteborg. Kungálv hevur havt sína stórtíð. Býurin livir nú í minnunum og letur seg ikki órógva av nútíð- ini. Ikki av tilvild Undir krígnum stungu r ro um at tanka seg ram ein felags- 1 1SKan askui: tiltak, vóru Sture Altvall, Carin Cederblad og Carl Guldager-Hansen, øll hå- (Annar partur) Gamli skúlin, eisini kallaður »Gula húsið<. Her helt háskúlin til í tíðarskeiðinum 1947—68 skúlalærarar. Av hesum er bert Carin Cederblad á lívi í dag. Hon er næstan sjeyti, men er „still going strong< og undirvísir framvegis á skúlanum. Tað er ikki av tilvild, at skúlin kom at liggja á hesum staði. Carin Ceder- blad sigur: — Segan hevur víst á hetta staðið, bæði tann eldra segan, t.v.s. víkinga- tíðin, tá ið Kungálv ella Kongahella var fundar- staður og segan frá nítj- andu eld. Í 1845 kom Grundtvig við tí uppskoti at stovnseta eitt norður- lendskt universitet: mið- skeiðis í norðurlondum. Hann skjeyt upp at leggja hendan stovnin í Gøte- borg. Tann sokallaða „Gøteborgshugsanin< hjá Grundtvig gjerdist tó ongantíð veruleiki. Aftrat hesum ellum kemur, at fólkið í Kungálv var sera áhugað fyri, at skúlin skuldi vera her. Carin Cederblad heldur eisini, at skúlin liggur lagaliga fyri. — Tað er stutt til Noregs og Danmarkar, og ferðasambandið til tye londini, sum liggja longst burtur, Finnland, Feroyar og Ísland, er gott, sigur hon. Heimsbardagin Heimsbardagin gjerdi sítt til, at skúlin varð veruleiki longu í november 1947, Carin Cederblad fortelur: — Vit høvdu jú øll upp- liva hetta ræðuliga kríggið, sum avbyrgdi norðurlond frá hverjum eðrum. Eftir kríggið, tá ið meguleikar fyri sam- arbeiði aftur vóru til stðar, vildu vit fegin koma í gongd so skjótt sum gjørligt. Eisini vildu vit nyta skúlan sum eitt amboð fyri at greiða teir mótsetn- ingar og tann mishýr, sum kríggið hevði skapt. Norðurlond høvdu ymiskar lagnur undir krígnum. Tað valdaði ill- gruni til tað neutrala Sveríki, sum kanska hevði vunnið sær fyrimunir av krígnum. Finnland hevði verið í parti við tí tjóð, sum var hersetingarvald í Danmark og Noreg. Feroyar vóru hersettar av Onglandi, og Ísland hevði tikið sjálvstýri. Vit vildu samla ungfólk úr ellum hesum londum fyri at greiða tílíkar mótsetn- ingar og saman arbeiða fyri tí endamåli, at vit ongantíð aftur lata okkum misnýta móti hverjum eðrum av nekrum stór- veldi. Hetta var ein friðar- tanki! Her vildu vit byrja Vestursíðan av Bohus-skansanum. Teir veldigu grótmúrarnir bera prógv um tað orð, sum hendan borgin hevði á sær í forum. Hon varð hildin at vera sterkasti skansi í norðurlondum. Segan sigur frá fjúrtan kri i veit ikki um, at borgin nakrantíð er fallin , ed