týsdagur 26. apríl 1983síða 12

Síða 12 Framvegis 47 andveikir føroyingar i Danmark: Eingin feroyingur eigur at verða sendur á stovn i Danmark - ti ikki er pláss fyri honum í Føroyum — Aðalsjónarmiðið í allari útbygging fyri andveik er, at tey skulu kunna liva so líkt eini vanligari tilveru sum gjørligt. Tað inniber. at børn og ung skulu kunna búgva heima og ganga í veggustovu, barnagarði og fólkaskúla sum onnur bern. Hjálpi- tiltøkini skulu veitast í heiminum og á teimum stovnum, har bernini koma Hetta sigur ein nevnd, sum hevur kannað viðurskiftini hjá teimum andveiku i Føroyum Í hesum degum hevur landsstýrið latið almanna- kunngera eitt »ålit um út bygging fyri andveik í smærri vistar-, uppven)- ingar- og umlættingar- he:mum kring landið<. Longu í 1976 gjørdi løg- tingiå av at seta eina nevnd at kanna tørvin å útbygging av forsorgini fyri andveik i Føroyum og geva landsstyrinum eitt tilmæli. I nevndini, sum varð vald i 1978, hava verið 10 fólk. Árni Olsen, yvir- lækni hevur sitið sum for- maður. Í desember mán- aða í fjør varð nevndin liðug við sítt álit. Tíðindablaðið Sosi- alurin, sum rættiliga oftani hevur skrivað um hesi mál, skal her gera ein samandrátt av álitinum. Fyrst í álitinum er segu- ligt yvirlit, har greitt verður frá støduni hjá and- veikum feroyingum síðani seinna heimsbardaga. Tað er ikki fyrr enn í 60-unum, at broyting kemur í við- gerðarmeguleikarnar í Feroyum av sansabrek- aðum. Skúlaskapur til deyv og meira og minni dul verður stovnsettur. So við og við koma onnur sansabrekað aftrat og seinni eisini tey rerslu- brekaði. Felagið Javni ger eitt stórt arbeiði í sek teirra andveiku. Arbeitt verður fram ímóti at skapa um- steður í Feroyum. soleiðis at andveikir teroyingar, ið eru sendir til Danmarkar, kunnu koma heimaftur. I 1980 verða sostatt tveir bygningar — Eirargarður 14—16 tiknir í brúk. Men nú stinga nýggir tankar seg fram um, at tey andveiku eiga ikki at hús- ast á stórum stovnum, men eiga at fáa meiri heimligar umsteður eins og ell onnur. Royndir aðrastaðni vísa, at stovnar við færri fólkum eru tað best hósk- andi og ódýrast. Tí kemur nevndin eisini til ta niður- stødu, at smærri eindir fíggjarliga svara seg best. Síðani verður greitt fra teimum ymsu stovnunum sum eru í dag. Hóast nógv hevur verið gjørt fyri at beta um umsteðurnar hjá teimum andveiku í Feroyum, so eru framvegis 47 and- veikir feroyingar í Dan- mark. Tá talið varð hægst vóru tað 90. Nevndin sigur tí, at tað í letuni er ein bráðneyðugur tervur á serligum tiltøk- um í Feroyum fyri and- veik. Nevndin vísir á, at hesin tervur er sterstur í Suður- oy, Norðoyggjum og við Streymin (samskipa Eysturoynna og norðaru helvt av Streymoynni) og í Suðurstreymoy. Vit skulu nú prenta tann partin av álitinum, har nevndin nemur við spurningin: hverjum tiltøkum tervur er á: Hevuðssónarmið nevndar- innar eru: 1) At andveik skulu hava hevi til at fáa somu semdir sum aðrir borgarar. Her verður t.d. hugsað um at kunna koma í vanligar veggustovur og barnagarðar, har serliga tervinum hjá and- veikum verður gingið á meti við t.d. fleiri starvsfólkum. 2) Bern skulu kunna búgva heima hjá foreldrunum og ganga í skúla í heimbygdini ella ið hvussu so er kunna koma heim eftir loknan skúla- dag 3) Vaksin skulu kunna flyta heimaifrå i egnan bústað eila búfelagsskap, undir um- støåum, sum eru líkar teimum, sum aðrir borgarar hava. 1 Vaksin skulu hava høvi til at koma til arbeiðis og hava eina innteku, tey kunnu liva av Við hesum sjónarmiðum í huga, skjýtur nevndin upp, at niðanfyri nevndu tiltøk verða sett í verk. Viðv. bernum undir skúla- aldri og veggustovum, barna- gerðum og tiltøkum í heim- inum: Har sum slíkir stovnar, so sum veggustovur, garðar og frítíðarheim eru ella eru við at koma, so sum á Tvøroyri og á Skålafjørå- inum, skulu andveik bern fáa pláss á verandi stovnum, so- leiðis at neyðturviligar ser- skipanir verða gjerdar har, tað er neyðugt, bæði hvat viðvíkur starvsfólkum, inn- barna rættan og amboðum. Nevndin metir, at hetta er gjørligt vid jåttanum gjøgnum barnaforsorgarlóg- ina. Í Norðoyggjum er mett at vera 5 bern undir skúlaaldri. Í Eysturoynni 5, Norður- streymoynni 4, Vágoynni 1 og í Suðuroynni 1. Tað er nóg mikið av plássum til bern undir skúlaaldri í Suður- streymoy á verandi stovnum, men her ger trotið á fysio- terapeutum seg serliga gald- andi. Sum nevnt metir nevndin, at omanfyri standandi tal á bernum millum 0—7 år, er ov lágt. Helst er veruliga talið tað dupulta. Nevndin metir so statt, at verandi veggustovur og barnagarðar, saman. við barnagarðinum á Skúlanum á Treðni og teimum, ið eru í gerð, kunnu nekta tervin hjá serskipanum, alt eftir terv- inum hjá tí einstaka brekaða barninum. s2Á ; - Bygningarnir á Eirargarði liggja á Nevndin metir to, at neyð- ugt er við serstøkum upp- venjingarplássum. Hugsað verður um fysiurgiska við- gerð saman við venjing í rein- feri og annars dagligum fyri- brigdum, so sum at eta, í- og úrlating og sum heild at stimbra hin brekaða at gerast so sjálvbjargin sum gjerligt. Nevndin kundi hugsað sær at nevnda uppvenjing fór fram í samband við umlætt- ingarpláss á stovnum fyri andveik. Um Skúlin á Treðni og Eirargarður 14—16 hava teir neyðugu fysioterapeutar, so kom tervurin í Suðurstreym- oy at verða nektaður á ver- andi stovnum. Í Klaksvík er neyðugt við 2 uppvenjingarplássum, í Suðuroy 1—2, við Streymin 3—4. Samanumtikið kann sigast viðvíkjandi tiltekum fyri bern undir skúlaaldri, so er neyðugt við 1—4 uppvenj- ingarplássum sum part av hverjum av teimum stovn- um, sum nevndin skjýtur upp (vera settir í verk) í Norður- oyggjum, við Streymin og í Suðuroynni. Hesir stovnar saman við verandi veggu- stovum og barnagerðum, umframt teir, sum eru í gerð, eiga at fáa regluliga fakliga hjálp og vegleiðing. Her verð- ur - serliga hugsað um Lagt til rættis: Jan Miiller fysiurgiska viðgerð og annars vegleiðing frá serken- um Nevndin metir somuleiðis, at verandi stovnar skulu gerast førir fyri at taka ímóti brekaðum bernum, soleiðis at starvsfólkatalið, innrætting og amboð verður lagað eftir serliga tervinum hjá brekaðu bernunum. Víðari metir nevndin, at heim, ið hava brekað bern, og sum ikki kunnu gera nýtslu av verandi stovnum, skulu hava meguleika at fáa somu semdir í egnum heimi. Her verður hugsað um, at serken fólk kunnu koma í heimini í fleiri kommunum. Bæði í Sviaríki og í eðrum norðurlondum eru starvsfólk sett centralt (undir lán, amt ella fylke), men virka lokalt (í kommunum). Her kundu vit hugsað okkum, at fakfólk, so sum pædagogar, sosialráð- gevarar, fysioterapeutar og fleiri verða sett soleiðis, at tey arbeiddu í fleiri komm- unum. (Skjal 11, s. 48—52. Frágreiðing frá symposium í Feroyum 5.—7. aug. 1981). (Fæst hjá felagnum Javna). Nevndin metir, at tað ikki skulu byggjast fleiri sam- degursstovnar ætlaðir bern- um. Viðv. bernum og ungum í ald- rinum 7—21 ár Á BP ur sjúkrahúseskinum. Nevndin heldur, at andveik ikki hoyra heima á sjúkrahús ekinum, uttan so tey eru sjúk, og at tað tí er rímuligt at arbeiða fram ímóti at skipa stovnarnar í smærri eindir Nr. 47 26. apríl 1983 Sambært lógini um almenna- forsorg $ 14 eru $8 9—13 í lóg nr. 192 frá 5.6.1959 galdandi í Feroyum. Nevndi aldurs- bólkur hevur eftir hesi lóg rætt til undirvísing til tey eru 21 ár. Út frá hevuðssjónar- miðinum, at bern skulu kunna búgva heima hjá for- eldrunum, metir nevndin, at heimini eiga at verða stuðlað við ellum tí, tey hava fyri neyðini bæði á pædagogiska, fysiurgiska og praktiska ek- inum. Undirvísingin eigur at fara fram í fólkaskúlanum, soleiðis at andveik bern eins og onnur kunnu ganga í skúla í heimbygdini ella ið hvussu so er, kunnu koma heim eftir loknan skúladag. Nevndin metir ikki, at fólkaskúlin sum heild er fyri- reikaður at taka ímóti and- veikum. Tað er tí innan fólka- skúlan útbyggingin skal fara fram. Til tess krevst,, at stór- broyting fer fram bæði í h ugsunarhátti, skipanarliga og viðvíkjandi innrætting, amboðum og undirvísingar- tilfari. . Aðalsjónarmiðið má vera, at andveik bern ganga í skúla saman við javnaldrum sínum í so nógvum lærugreinum sum meguligt, soleiðis at undirvísingin verður lagað eftir teirra serliga tervi. Bert har tað er avgjert neyðugt, eigur serflokkur at verða skipaur. Nevndin metir ikki, at tað skal byggjast fleiri serskúlar. Niðursteðan verður so statt, at fólkaskúlin skal útbyggj- ast soleiðis, at hann megnar at taka ímóti andveikum bernum. Talan er helst um eini 40 børn í ellum Førovum. Heimini eiga at fáa alla ta hjálp, tey hava fyri neyðini, so sum heimahjålp, heima- vegleiðing, fysiurgiska við- gerð og vegleiding, endur- gjald fyri eyka útreiðslur, sum standast av at hava eitt brekað barn í heiminum, umlætting á stovni, tá ið tað er neyðugt og annars tað, sum er fyri neyðini, fyri at bern kunnu vera búgvandi heima. Nevndin metir ikki, at tað skal byggjast fleiri samdøg- ursstovnar til bern og ung. Heldur ikki fleiri serskúlar, um so er at omanfyri nevndu tiltek verða sett í verk. Har- afturímóti metir nevndin, at sum partur av teimum stovn-