leygardagur 30. apríl 1983síða 15

Nr. 49 — 30. apríl 1983 Hjalmar Hvítklett úr Vágunum Fíggjarviðurskifti Tað verða gjørdar alt meira og meira aktivitetsfremj- andi og lenandi iløgur bæði á landi og sjógvi fyri at sleppa fiskivinnuni burturúr tilskotshaftinum, sum alt meira og meira ger um seg, ikki bert her hjá okkum, men tíverri í enn sterri mun hjá teimum, vit skulu kappast við. Vegna tær avmarkingar í fiskivinnuni, vit hava verið raktir av tey seinastu árini, eru farnar fram og fara framvegis fram umleggingar bæði í veiðu, framleiðslu og selu. Hetta kostar pening og verður stuðlað av tí al- menna. Málsetningurin, sum er at sleppa av við øll til- skot, eiga vit ikki at gloyma. Fíggjarviðurskiftini verða eina best lyst við nøkrum tølum frá »Det rådgivende udvalg for Færøerne« fyri årid 1982. Handilsjavnvågin visir eitt hall uppå um 425 mill. kr. Verður umframt tikið við a) rentur av uttanlanda skuld (140 mill. kr.) og b) nýtsla av peningi uttanlanda (175 mill. kr.) (útreiðslur —inntekur), so verður hallið á gjaldsjavnvágini um 740 mill. kr. Útreiðslurnar hjá danska statinum uppá 560 mill. kr. og tann føroyski parturin av yvirskotinum frá Danmarks Nationalbank uppá 24 mill. kr. minka gjalds- javnvágina til 156 mill. kr. (hall). Hetta verður so fíggjað við uttanlanda lånitøku. Umframt hava galdandi lán givið stór kurstap, so tann samlaða uttanlandaskuldin pr. dec. 1982 er meir enn 1,6 milliard kr. svarandi til ein vekstur uppá 250 mill. kr. Av hesum sæst, at langt er á mál. Ein vekstur í út- flutninginum kann neyvan koma til at loysa gjaldsjavn- vágs trupulleikarnar, uttan so at innflutningurin verður minkaður samstundis. Við væl av nýggjum alternativum eigur tí dentur at Frá aðalfundinum hjá Fiskaseluni verða lagdur á teir møguleikar, sum krevja minst møgu- ligan innflutning samstundis sum rentabiliteturin eigur at vera havdur fremstur í huganum Framtíðin Innan tann traditionella fiskiskapin eftir botnfiski eru neyvan sterri meguleikar at vinna sterri aegdir úr sjónum sum er. Stovnarnir eru troyttir — ja í vissum førum ov nógv. Tann fíggjarliga og tekniska konsolideringin av virkj- unum bæði á sjógvi og landi heldur áfram og hevur í 1982 givið úrslit. Verumenningararbeiðið heldur áfram. Verur okkara eru nú at finna í nógvum handlum í Danmark og Ong- landi og væntandi eydnast tað okkum at síggja Faroe Seafood merkið í enn fleiri handlum í framtíðini Nýggjar verur hava sæð ella eru við at síggja dagsins ljós, t.d. rogn í blikkum, ymisk sleg av paté í blikkum, fiskakøkur, roykt síl og royktur laksur, ymsir lidnir døg- verðarættir i aluminiumsfati og i kókiposa, ymisk sløg av pylsum, bæði til kókingar og steikingar og sum pálegg (salami). Dentur verður lagdur á at finna útvegir fyri at útnytta ta biligu råvøruna (t.d. fars) betur, eins og dentur verður lagdur á at gera verur, har góðskan av fiskinum er avgerandi. Gott demi um hetta seinasta er M á S verurnar, fløk úr toski og hýsu til USA v.m. Pylsur og fiskakekur eru demir um betur útnyttan av farsi. Nú tá tað traditionella ráverugrundarlagið er við at ganga undan, er tað náttúrligt, at roynt verður at finna útvegir fyri øktum aktiviteti við góðsking. Sterri út- flutningsvirði krevur meir tilvirking og gevur sostatt arbeiði til fleiri hendur. Hetta er ein málsetningur, vit hava sett okkum, men samstundis mugu vit ansa okkum bert at velja sovorðin alternativir, har meiravrokningarvirðið er nóg stórt til at gjalda eyka arbeiðslenir, aðrar verur neyðugar til framleiðsluna — t.d. pakkitilfar, mjel, kryddaríir v.m. og uttan at ráveruprísurin fer niður. Hetta kann í nógv- um førum verða torfert vegna tess, at arbeiðslenir okkara eru høgar, fjarsteðu okkara frá marknaðarlond- unum, sum ger tað neyðugt at innflyta ávísar verur neyðugar í framleiðsluni, eins og flutningskostnaðurin kann verða ein meinbogi. Besta og skjótasta úrslit fæst óivað burtur úr teimum verum, sum er reinur fiskur og har dentur verður lagdur á góðskuna av fiskinum. Hetta hevur tann sjálvsagda fyrimun, at óneyðugt er at innflyta verur til at blanda uppí. Hesi seinastu árini hava vit nýtt umleið 25.000 tons av toskaráfiski til saltingar uppi á landi. Orsekirnar til, at henda nøgd hevur verið saltað, eru: — fiskurin partvís ov gamal tá landaður — ov lítil frystikapacitetur á landi. Tað er eingin loyna, at nógv av hesum fiski hevur verið vánaligur sum saltfiskur og hevur tí skapt markn- aðartrupulleikar. Virkini hava sjálvsagt heldur ikki fingið tað burtur úr, sum tey áttu at fingið. Við betri hagreiðing av veruni um borð (styttri túrar), sterri móttekukapaciteti á landi (kelirúm) og sterri fram- leiðslukapaciteti (bæði til skering og frysting), so vildi fyrsta floks flak fingist burtur úr einum stórum parti av nevndu ráverunegd. Hetta hevði bett munandi um trupulleikarnar á saltfiskamarknaðinum og givið okkum ein stabilan marknað fyri tann góða saltfiskin eins og vit vildu fingið eitt meirvirði fyri tey 25.000 tonsini í góðum flaki í staðin fyri sum nú, at framleiða vánaligan saltfisk burtur úr hesum Okkara meguleikar fyri ídnaðarfiskiskapi verða ikk útnyttaðir. Vit hava samlaðar tillutaðar kvotur uppá til 148.300 tons umframt meguleikar á okkar: Tær uppfiskaðu negdirnar hava Tað skuldi sostatt verið meguleiki samans egna haveki verið 62.935 tons fyri lenandi vinnu hjá ídnaðartrolarum, um vit rokna við at varðveita áðurnevndu kvotu. Í løgur áttu at verið gjerdar i vælegnaðar ídnaðartrol- arar. Kapciteturin uppi á landi er tekur. Áhugin fyri laksa- og sílaaling hevur í seinastuni verið stórur bæði frá almennari og privatari síðu Tann stóra framleiðslan er ikki byrjað enn, men tað er nógv, sum týður uppá, at vitkunnu vænta okkum nakað av hesi vinnu í framtíðini. Landsmyndugleikarnir (Fiskirannsóknarstovan) gera eitt stórt og gott arbeiði fyri at framleiða meira smolt og her eigur serliga at verða víst á alisteðina við Air, sum í 1983 vil hava ein kapacitet uppá 1.200.000 laksa- og sílasmolt. Umframt so finnast aðrar smoltsteðir, soleiðis at tann samlaða framleiðslan meguliga verður tað dupulta, ella um 2.500.000 smolt. Endamálið við smoltframleiðsluni er partvís at lata smolt til aliframleiðslu (1,0—1,5 mill.), men ikki minst at sleppa i havið (um 1 mill.), fyri at tann laksastovnur, sum vit hava norðanfyri Feroyar, kann nerast og verða grundralagið undir eini laksaveiðu á opnum havi. Tað, sum higartil hevur verið slept út, hevur givið góð úrslit, einamest orsakað av, at laksurin veksur upp stutt frá, har smoltið verður slept út og sostatt doyr relativt lítil partur av tí, sum slept verður út Vit hava alla grund til at rokna við góðum úrsliti av okkara laksavieðu í árunum, sum koma. 198 Chaldur Frozen Fish Co. Ltd. Chaldur hevur í 1982 havt eitt torfert ár. Selan hevur verið eini 10—15% minni enn roknað var við. Hetta hevur tí givið eitt hall uppá £ 300,315. Fíggjarviðurskiftini og keypiorkan er orsek til hetta. Betri tamarhald er nú fingið á innflutningin og um so er, at enska pundið kemur at batna í mun til dollaran og europæiska gjaldoyra annars, hava vit góðar vónir um, at viðurskiftini koma at batna munandi. Feda-Fisk a/s Virksemi hjá Feda-Fisk er vaksandi. Í 1982, sum var fyrsta árið, hevur tað mest verið tunga, sum varð arbeid dog tíverri hevur úrslitið verið heldur vánaligt. Men við tí vaksandi virksemi sum nú er, skuldu meguleikar veirð at betra um úrslitið í 1983 og framyvir«. Framhald á síðu 16