týsdagur 12. juli 1983síða 4

síða 4 » tíðindablaðið Ynskiligt við sterri samskifti millum rik og fåtæk lond Einki er at ivast í, at luttøka av ídnaðar- londunum í sunnum projektum í menn- ingarlondunum ber á tað rætta borðið, sigur Guttormur Djurhuus m.a. í fyrilestri hann helt í Norðurlandahúsinum í band við ídnaðarvikuna. Ahugin fyri lutteku í pro- jektinum í menningar- londunum er seinastu árini vaksin í stórum her heima á landi Fleiri royndir eru higartil gjerdar innan fiskiveiðu, men hava flestu av hesum royndum verið heilt vildarligar og gjerdar ittan fyrireiking og hevur irslitið eisini verið har ftir. Mær vitandi eru feroyingar nú bert involv raðir í fyrireiking til tvey møgulig projektir í menn ngariond annað Ein-má gera sær heilt rojekKt Inu nningarlandi altíð v rerast r ivt kostnaðar ikil áðrenn fyrireikingar g iløguperiodan er av netta tíðarskeið strekkir seg yvir eina relativt anga periodu Hetta krevur kapital- og projekt- administrativar sum flestu feroyskar fyritøkur ikki hava. Her hava vit so møguleikan at fåa forkanningarlån frå Industrialiseringsfonden for Udviklingslandene IFU) i Keypmannahavn, sum skal afturgjaldast eftir 2 árum. Um projektið verður av ongum er vanlig mannagongd at IFU keyp- ir forkanningina fyri hálv- an prís so at misti kapi- talurin vanliga ikki verður sterri enn tað ein sjálvur hevur sett í projektið Hevði málið um menn- ingarhjálp ikki fallið á tingi høvdu vit havt heilt aðrar og breiðari sam- resursir arbeiðsmeguleikar úteftir enn vit í dag hava. Tá hevdu vit kunna sam- arbeitt á jøvnum feti við islendsku, norsku, svensku, finsku og donsku institutónirnar á økinum. Tað kunna vit ikki í dag tí realitetinum eru IFT og at vit heftir av DANIDA. Hetta er stør speli og mannminkandi fyri førovingin Tad hevur verið sagt at tað vit kundu latið er so lítið at tað kortini einki munað. Hetta er ti tað vit høvdu megnað at komið við kundi figgjað nógvar og hevði IKK] SO væl og virdiliga gjørdar forkanningar. Og aftanå at forkanningin er lokin ru nógvir aðrir figgjar- og samarbeidsmøguleikar tøkir hava vit koma vid sum ikki gerast upp i pengum. Nevniliga vitan um småbåtafiskiskap sum kanska ongin onnur tjóð situr inni við og eisini ser- vitan á eðrum økjum Harumframt annað at kann Um eitt projekt skal metast at vera til fyrimuns fyri eitt menningarland eiga nakr- ar generellar fyritreytir at vera uppfyltar. Tað hevur verið mett at vera nóg mikið at stjórnin í við- komandi landi sigur gott fyri einum projekti fyri at fáa tað klassificerað sum mennandi. Og treytin fyri at fáa IFU og DANIDA áhugaði fyri luttøku hevur verið at stjórnin í viðkom- andi landi hevur sagt gott fyri projektinum. Tíverri hevur tað víst seg at hetta er langt ífrá trygd nokk fyri at projektið er sunt og ikki til bága fyri landið í síni heild. Fyri tað um eitt projekt er fíggjarligt for- svarligt, er ikki harvið sagt at tað er sunt. Har- fyri kann tað ógvuliga væl hava negativt árin á sosi- ala umhvervið og gera nógv sterri skaða enn nyttu Orsekirnar til at íkki kann lítast á eina góð- kennisváttan frá viðkom andi landi eru fleiri, og skal eg nevna tvær Umsitingin er ofta óeft sktiv og ókvalificerað og hverki kvalifikatiónir at gera eina he resursir ella vur neildarmetan hóast kanska góðan vilja. Annað - tjornir ! menningar londun ftast eru alaðar av prestigupro jektum tað er stórt, dýrt og fínt projekt uttan at hugt verður at hvat ið fáast kann burturúr. Sum demi um sovorðið projekt kann eg nevna byggingina av vegnum millum flog- havnina og Bissan í Gui- nea Bissau. Menningar- hjálp hevur verið brúkt at gera henda ógvuliga breiða og stásiliga veg, Europeiskur entrepre- nerar hava bygt. Hópin av fólki er gjørt heimleyst tí vegur gongur gjøgnum bygt lendi. Og hvat verður so vegurin brúktur til? Jú til paradumarch tá útlend- skir statsmenn koma at vitja. Men at útlendsku entreprenørarnir hava tjent pengar man eingin ivi vera um. , sam- Eitt annað enn ålvars- ligari dømi er ætlaða norska trolara- og fiski- mjølsprojektid å Viktoria- vatninum. Funnið varð ut av at gjerligt var at hækka veiðuna á Victoria- vatninum frá 100.000 tons til 200.000 tons árliga uttari at nerva stovnarnar Skotið varð upp at brúka trolarar til henda fiski- skap og at gera fiskamjøl av veiðuni, sum so kundi útflytast og geva útlend- ska valuta.Tað er bara tað men við hesum, at á Vik- toriavatninum hava 50.000 fiskarar sitt dag- liga yrki at fiska vid små- vildi henda vid at taka resursu- båtun DE grundarlagið undan um, tikið úr munninum teimum breyðið Harafturat koma so tær o.u. 10.000 Kvinnurnar, sum faast vid fiskahandil og teir nógvu hundraðtúsund kundar- nir, hvers hevuðsprotein- kelda er fiskurin Vik- toriavatninum. FAO skeyt tí upp at ístaðin fyri trolarar og fiskamjel at menna verandi fiskiskap, men hetta vóru ríkir kany- anskir handilsmenn og staktænastumenn ikki negdir við. Teir fóru til norðmenninar og fingu teir at fáa áhuga fyri pro- jektinum. Fra kenyansk- ari síðu bleiv projektið klassificerað sum klárt mennandi, og ikki fyrr enn nú tá fiskarar frá Christi- an Michelsens institut hava gjørt vart vi fylgi- virkningarnar hava norå- menn fingu eyguni upp fyri at projektid kanska ikki er so heppið, hóast váttanir frá kenyanskari síðu. Tað er altíð vandi fyri at verða drigin inn í slík projektir og tað er ikki nóg haldgott alibi at krógva seg aftanfyri góð- kenning frá kommersiell- um fíggjarstovnum ella stjórn í viðkomandi landi Einhver forkanning av einum projekti í einum menningarlandi eigur eisini at fevna um tey sosi logisku fylgiárinini og ikk: bert um Økonomi og teknikk. Hetta hevur t.d SIDA, svenski stovnurin sur samsvarar við DANIDA klárt innsæð og hava nú altíð ein sosiolog knýttan at projektunum Tað er serliga og heilt náttúrliga á fiskivinnuøki- num at vit kunnu gera okkum galdandi og hava nakað at geva í sambandi við menningarlondspro- jekt. Í flestu av menn- ingarlondunum er kapi- talur og útbúgvið fólk ein trotavera og tað fellur tí heilt náttúrligt at útflyta okkara > kunnleika til heimafiskiskap vid snellu og línu. Veidan er lítið kapitalkrevjandi og á ein- um so hóskiligum tekn- iskum steði at skjótt er at læra frá sær. Sammett við steðið í nógvum av menn- ingarlondunum er okkara smábátafiskiskapur tó ógvuliga framkomin og vildi tað verið eitt risastig framá at introducera okk ara veiðuhættir. Og hetta kanng erast uttan at nerva verandi sosiala struktur. Á henda hátt kundu vit eisini skapt eir náttúrligan marknað fyr hesum reiðskapi, san stundis sum vit høvdu hjálpt til at ment fiski- skapin í viðkomandi landi Í løtuni arbeiðir P/f Marin- plast eftir áheitaan frá stjórnini í Tansil Nadu við uppskoti til útróðrarmið- stað hóskandi til eina mið- stóra fiskivinnubygd í statinum Onnur potentiell útflutningsvera í hesum sambandi er feroyski bát- urin. At feroyski báturin, tá hann er sum best, er & yvirtruffin sammett við aðrar bátar av somu stedd kunnu vit skjótt verða samd um og gevur hetta stórar møguleikar. Hvi hetta ikki hevur verið roynt fyrr, ella rættari sagt lítið roynt, kemst av ti einføldu orsøk at træ- bygdi føroyski båturin krevur extremt fugtigt Nr. 79 — 12. juli 1983 vedurlag fyri at halda og hongur hetta saman við serstaka byggiháttinum. Nú tá meguleiki er at gera teir úr ødrum tilfari, hevur hetta havt við sær at heilt nýggir og øktir megu- leikar eru fyri um ikki út- flutningi beinleiðis av bát- um so av designi og know- how, bátum viðvíkjandi Orsekin til at útflutningar av lidnum bátum helst er torferur kemst av fjar støduni til marknaðin og at móttakaralondini sjálv andi sjálvi vilja hava so nógv arbeiði sum gjerligt egna landi sinum Hvat kann so fåast burtur úr eini luttøku einum projekti í einum menningarlandi, umframt tað positiva í at rætta eina hjálpandi hond. Sum demi vil eg taka ætlaða báta- projektið hjá P/f Marin- plast í India. Onnur pro- jektmynstur eru eisini, men munnu flestu vera samlík hesum. Eigarar til framleiðslueindina sum ætlanin er at seta upp verða Staturin Tansil Nadu Privat indisk fyritøka Industrialiseringsfonden for udviklingslandene og Føroyskir partaeigarar Virkið verður eitt van- ligt partafelag við vanlig- um vidtøkum, men harum- framt verður serstek avtala við føroysku parta- eigararnar um eina leiðslu- avtalu eina tekniska hálparmannaavtalu og eina leiðsluloyvisavtalu Allar hesar avtalur røkka yvir åvist g geva eina ávísa afturrenning av eina ávísa tíð og áramál kaptitali er tað tann samlaða aftur renningin 1vgerð um projektið er kommersi elt áhugavert ella ikki Onkur hevur havt hug til at kalla hetta fyri eyð- ræning av londum, sum eru fátækari enn vit sjálvi Eisini hevur orðið ný- kolonialisma o.a. verið brúkt. Sjálvur dugi eg tó ikki at síggja at tað er eyð- ræning, tá báðir partar fáa nakað burturúr. Heldur vil eg kalla tað fyri sym- biosu og einki er at ivast í at ynskiligt og neyðugt er við sterri samskifti millum rík og fátek lond fyri at fáa eina útjavning í lag og onki er at ivast í at lutteka av ídnaðar londunum í sunnum pro- jektum í menningarlond unum ber á tað rætta borðið. sum so