hósdagur 20. oktober 1983síða 11

Nr, 121 — 20. oktober 1983 - - Myndirnar eru endurgivnar við loyvi úr: Shetland's living Landscape. D. Spence, og Orkney and Shetland. E. Linklater ur av píli, stórryski og eðrum plantum. Aftanfyri á myndini sæst lendið rundan um vatnið, har seyður vanliga gongur. Um seyður knappliga sleppur fram at slíkum plássum, gongur oyðingin skjótt fyri seg. Myndirnar 2 og 3 eru frá einum hólmi í Hamari vatninum norðan fyri Murraster. Fyrra myndin er tikin í 1958: ríkur runna- og urta- vekstur. Í 1972 slapp seyður út á hólmin, og mynd 3 vísir steðuna í 1978. Meðan kjarrið hóast alt hevur kunnað hildið sær á fleiri steðum eina tíð, eftir at seyðurin kom, so meti eg, at jóanseku getubráin er komin so at siga beinan- vegin við teimum fyrstu innflytarunum. Eg valdi tí at aldursmáta fyrsta fundin av plantusáði av hesi plantu. Aldurin var 3410 +- 130 f.Kr. Hesin aldurin á fyrstu búseting er væl hægri, enn menn áður høvdu hildið. Frammanundan hevði ein kolevni-14 aldursmáting verið gjørd úr Hetlandi. Tað var ein bygggoymsla, ið sýndi aldurin 1600 f.Kr. Henda aldursmeting sigur sjálvandi einki um fyrstu búseting i oyggjunum, men vanliga var hildið, at oyggjarnar vórðu bygdar móti enda av steineld. Trý ár aftaná, at eg hevði lokið kanningar mínar í Hetlandi, kannaði bretin G. Whittington eitt sermerkt garðalag nærhendis Lerwick. Hann fann, at aldurin á mónum beint undir steinsetingini var 3470 *- 50 f.Kr. Betri samsvar millum tvær kol- evni-14 mátingar frá hesi tíð kann ein ikki vænta at fáa. Hetland er sostatt vorðið bygt í tí tíðarskeiði, vit nevna steineldin yngra (Neolithikum), sum vardi frá umleið 400 til umleið 1800 f.Kr., tá bronzueldin byrjar. Hvussu víða um, bygt hevur verið í Hetlandi í steineld, sæst á mynd 4, ið sýnir toftir, Scalloway í Hetlandi bretskir fornfreðingar siga vera frá teirri tíðini. Tá tað nú er vorðið greitt, at í Hetlandi hava fólk búð í meira enn 5000 ár, er nærliggjandi at spyrja, sum menn eisini ofta hava gjert, um ikki fólk eisini munnu hava búð í Føroyum i frumøld. Hertil er bert at siga, at einki er funnið, sum bendir á steinaldar ella bronzualdar búseting her hjá okkum — hverki forn- freðiliga ella plantufreði- liga. Fyrstu tekin um fólk (og seyð) í Feroyum eru frá 650 e.Kr. (Tjernuvík og Mykines). Hetta er kanska heldur ikki so legið. Tað er so vorðið, at av skotska meginlandinum sæst væl yvir á Orkneyoyggjarnar (5,4 fjórðingar). Ur norð- astu oyggj í Orkney, North Ronaldsay, til Fair Ísle eru umleið 23 fjórð- ingar. Fair Isle er rætti- liga heg (umleið 220 m) og sæst hon tí væl frá North Ronaldsey. Frá Fair Isle sæst eisini land í Hetlandi, nevniliga Fitful Head (20,5 fjórðingar), sum er umleið 300 m hegt. Hetta hevur heilt natúrliga ført við sær, at fólk hava forkað seg norðureftir. Men komin til Hetlands verður steðan ein onnur, tí tað eru umleið 170 fjórð- ingar úr Hetlandi til Akra- byrgi í Førovum. Tað skal sum kunnugt leingi úr Hetlandi, áðrenn Feroyar koma til sjóndar. Hetta hevur eftir ellum at døma steðgað víðari fólka- siglast 0 1234 5678 miles Te Mynd 4 flyting tann vegin, og vit hava, sum nevnt, ikki funnið nekur tekin til bú- seting í Feroyum fyrr enn umleið 650 e.Kr Ritgerðir V. G. Childe: The earliest inhabitants. The Northern Ísles, (F. T. Wainwright) London 1964 J. Jóhansen: Pollen dia grams from Shetland and New Phytologist, Oxford 197: Faroe Islands J. Johansen: The introduc tion of Plantago lanceo- lata to the Shetland Islands. Danmarks geolo- giske Undersøgelse Årbog 1977. København 1978 D. H. N land's living Sandwick 1979 Spence: Shet- landscape G. Whittington: A sub peat dyke on Shurton Hill Mainland Shetland Proceedings of the Society of Antiquaries of Scotland 1979 Framhald av síðu 7 penisofring, d.v.s. kastraktion af manden, som betragtede det som en ære for den store gudinde. Senere nøjedes kvinderne med at ofre forhuden i stedet for, både for at rydde op i templerne og for at standse den altfor omfattende kastraktion af mændene, der jo ikke kom kvinderne til heller gode. I de matriarkalske tider, da mændene endelig havde fået adgang til præsteskabet, var det øjensynlig disse kastrater, der blev udvalgt til at være medvog- tere af templet, sammen med gudindens langkjolede præstin- tæller, der, og selv den dag i dag går præsterne med kvindelig klæde- dragt, skønt det er mange år- hundreder siden gudindekulten lige lære. ophørte. Således blev omskæring indført som en forbedring af kastraktionen. sex. Omskæringen er fra Moses og Abrahams tid. Herodot skriver, at >Syrerne í Palæstina (Jederne) selv vedgár, at de har lært skik- ken af ægypterne«. Selv pá Hero- dots egen tid (ca. -484-424) var Ægypten, som han også selv for- et kvindeland. Kvinde- kønnet var helligt og dets symb ol kunne ikke rumme andet end et velgørende og gavnligt ind- hold. Yonien selv er halvmåne- formet, ligesom nymånen og i Indien betyder ordet »alter« — et helligt sted. Arken er et kvindeligt symbol og myten om Noah er ikke en jødist, men en sumerisk myte, der bygger på åbenlys kvindelig inspiration findes i digtet Gilgamesh, hvor- fra det også blev lånt således som det Kildehenvisninger: Madame Blavatsky: Den hemme- Elizabeth Gould Davis: The first Jan Ehlers Norémenn gera stort arbeiði fyri at selja tær mongu fiskaverurnar Selan av norskum rækjum fær steðugt sterri týdning fyri norska búskapin. Longu í ár hevur Noreg út- flutt fyri millum eina hálva og eina milliard krónur — bert í rækjum. Tilsamans 650 skip í ymsum steddum fiska rækjur framvið norsku strondini, í Barentshav- inum og við Grenland. Ein partur av veiðuni verður vidgjørdur umborð á teimum sterru rækju- skipunum, meðan tann stóri parturin verður ísað- ur í kassar og avreiddur til norska virki, har rækj- urnar verða pilkaðar. Í blaðnum >Fine Food 83<, sum júst er útkomið og sum í hesum numm- arinum bert viðger fisk og matveru úr fiski, eru rækj- urnar eisini við Her verður nevnt, at talið á rækjuskipum í Noregi í dag er 650, og at tað eru umleið 200 eldri og nýggjari virki á landi, sum taka ímóti rækjunum og viðgera tær víðari til marknaðin í Noregi og í útlandinum. Í hesum blaðnum, sum norska útflutningsmið- steðin gevur út, eru upp- lýsingar og vakrar myndir av fleiri av teimum fiska- verum, sum norðmenn í dag hava at bjóða kundum sínum um allan heimin. Og tað er ikki lítið. Umframt rækjurnar eru laksur og síl, hummari, høgguslokkur, fiskafla, turrur fiskur, og mangt annað. Blaðið »Fine Food 83« gevur okkum feroyingum eina mynd av, hvussu nógv norðmenn í veruleik- anum gera fyri at selja sínar fiskavørur — og samstundis sigur tað einum vanligum feroyingi, hvussu lítið vit gera fyri at selja okkara verur. Tað er einki dulsmál, at hvat viðvíkur marknaðarfering av fiskaverum, so liggja vit sum eftirbátar, so tað forslær. Legið, tí í Noregi telist fiskivinnan ikki sum tann stersta vinnan. Men hjá okkum — ja, her hava vit mest sum bara fiski- vinnuna at líta á, tá talan er um útflutning. So hetta blað og annars tað sum vit dagliga kunnu lesa um marknaðarfering í útlendskum bleðum, átti at fingið okkara fiskaselj- arar at vakna. jan