leygardagur 12. november 1983síða 13

| Leygardagur 12. november 1983 Í hevði farið, er óvist, tí hann hevði ongan hug at Hvussu leikur gevast, men í hesum sama vári hendi tað syndarliga, at bróðurin, ið bóndi skuldi vera, fall fyri bakka; hann fór út av í einum stað ið teir rópa í gilinum á Skjetum, sunn- anfyri Sevdal. Tá hetta var hent, var eingin annar at taka garðin, so tá kom hann aftur til Dals. Men ringur var nokk skjelurin teirra fedgana millum, tí fólk ið tæntu har í húsinum segdu, at tey hoyrdu teir aldri talast, hverki ónt ella gott, líka frá tí Oli kom aftur um 1860, til fadirin legði eyguni saman í 1873. På hann var aftur komin gekk hann stillisliga og arbeiddi Tað fyrsta hann fór í takfer við, var at gera ein stóran hava oman frá hús- unum. Havan gjerdi hann eftir pláni, so- leiðis at pílatre vóru í hornunum, og so hevði hann so skiftivís onnur træ- sløg allan garðin runt, og nakað av blómum, so hann var eitt prýði fyri bygdina. Tey nevndu hann kál- garðin. Hann var so stórur, at Óli veiti eplir og retur í honum eisini. Vakur tvílæðaður garður var laðað- ur um havan. Hann var fyrsti maður, ið velti eplir í Dali, og hann velti so mikið, at tey høvdu eplir at brúka árið runt. Retur velti hann til neytini, og var hetta nakað, sum eingin hevði vitað um fyrr har í bygdini. Óli giftist Gretu, dóttir Dímunar- bóndan Jógvan, ið var úr Dalsgarði og Gretu av Miðgerði. Hon var fyrst gift við Janusi úr Oldhúsi í Herj í Sumba. Óli og Greta giftust 7. september 1873 í Húsvíks kirkju. — Tá hendi honum tað, ið ofta kann vera fólki fyri, sum nógv lesa, at hann var farin undan brúðrini, inn á hálvt kirkjugólvið, áðrenn hann varnaðist hetta, so hann varð noyddur at bíða eftir henni. Hann festi garðin 12. desember sama árið. Dalbingar hildu hann mest at kalla vera eran, tí hann ar beiddi ikki sum teir og sum teir, ið undan hevdu farið. Í hagan kom hann einki, tað hevði hann seyðamenn til, og kom neyvan á seyðabýti heldur, tað skýggjaði hann. Einaferð kom onkur til hansara fyri at leggja ilt fyri seyðamenninar, teir skuldu vera bóndanum ótrúgvir. »Stjali so teir, eg fái nokk«, var svarid Oli gav Hann legåi fittan part av bønum i flett við heilum grótrennum, og so væl eru tær lagdar, at tað rennur gjegnum tær enn, fleiri av teimum, stórthundrað ár eftir at tær eru lagdar. Tað hevur neyvan verið mangur, ið legði heilar rennur í landinum tá, tað var jú alt teigalendi. Men sum sagt, hann var hildin at vera svakur, tí hann var ikki sum fólk flest, hann var »anderledes« sum H. C. Andersen sigur í seguni um Den grimme ælling. Fólk sóu hann ofta sita og lesa, og tað var sagt um hann, at meðan mest stóð á at raka, góðar terra- dagar í hoyna, kundi hann leggja rívuna frá sær, og fara til hús. Tá so konan ótolnaðist, og kanska sendi onkran at vita hvat leið honum at koma aftur í bein, sat hann niðri í kálgarðinum og læs. — Tá var trongdin til tapta Paradísið so stór, at hann mátti í bøkurnar. Tað var ofta sagt um henda mann, at hann skuldi duga fleiri mál. Eina- ferð vóru tveir franskir vísindamenn her í Føroyum og samlaðu kvadaløg, hetta var í 1894. Teir komu til DAls, Todnesprestur Jergen Falk Renne var við teimum. Teir komu inn í Klæmintsstovu. Bóndin var ikki við hús. Konan beyð teimum innan í glasstovuna. Meðan teir eru har innari, síggja teir at har var bókhyll, full av bókum. — Teir fara at hyggja hvat hetta munnu vera fyri bekur, og gerast bilsnir yvir, at her eru bekur á greskum, latíni, fronskum, týskum, eingilsk- um og donskum máli. Og hetta vóru ikki eiti av bókum, hetta var nakað tað besta úr verð- inslitteraturinum. So kemur bóndin til hús, skitin av velting í bønum, og kemur beint innar í stovuna til teirra, og tá hann fær at vita, hvaðan hesir fremm- andu vóru, tók hann at tala við teir á fronskum máli. Seinri skrivaði prestur bræv til Óla, og takkaði fyri móttekuna, og segði at hann kom við hesum monnu uuppá at vera tolkur, men úrslitið gjørdist tað, at Óli var tolkur hjá sær. Fransarnir høvdu sagt við prest, at Óli talaði mikið betri franskt, enn embætismenninir norð- uri í Havn. — Mangar eru segurnar um Óla. Einaferð tíðliga á vári, kom ein avbygdamaður, ið var trongur við hovggj, til Klæmintsstovubóndan, og bað hann vælsignaðan leska seg eitt sindur av hoyggj, tí hann var í neyð. Jú segði Óli, kúnna skal tú ikki missa, og gav manninum fýra stórar byrðar. Árið eftir kom sami maður aftur it biðja hoyggj, men tá segði Oli vert nei, tí, segði hann, eg átaki mær ikki at loypa ólag á teg, dett geri eg ikki. Tá grannastevna var í bygdini, og hann hevði onkra sak at leggja fram, so gjørdi hann hetta altíð skriftliga til sýslumannin. Tá so sakin kom fyri, fór hann altíð inn í eina stovu, tey kallaðu Bláustovu. Har sat hann so, og hoyrdi alla málanina til teirra. Tá hann helt og hoyrdi, at teir vóru móðir av at skeldast og kyrraðir, kom hann aftur í roykstovuna, og fekk tá í flestu ferum tað framt, sum hann vildi. Ein hending, ið gjerdi, at hann av bygdamonnunum var hildin at vera legin var, at ein dagin hann og ein húskallur vóru á veg í bein at velta eplir, bar húskallurin, ið undan gekk leyp við teum, bóndin bar seteplini í leypi. Tá teir komu á veltuna — bratt var — so hálvdi húskallurin teleypin á vellin. Tá Ói hoyrdi hetta, ger hann tað sama við sín leyp, og eplini fóru sjálvandi til stroks. Tá hevur hugur hansara sveimað aðra staðis enn við nekur seteplir. Trúgvin uppá huldufólk, gand og veittrar er sterk enn, tá var hon nokk líka sterk sum Gudstrúgvin. Hesa trúgv teirra var hann mangan spotskur við teir um, so tað gjerdi nokk ikki minst til, at hann var ikki altíð væl sæddur millum bygda- menninar. — Og hvat teir segdu ella hildu um hann, var hann púra kaldur fyri. Men bern, ið hann sá vildu læra, lærdi hann bæði at lesa, skriva og rokna. Síða 13 Bartalsmessudag, 24. august 1895 fór Óli út at skera sóljur til heimakýrnar. Hann setti leypir frá sær, og fór niðan frá í eitt rótakál, sum hann hevði, og gav einum óvita eina rót frá sær. Óli fór oman aftur, og var byrjaður at skera sóljur, tá kona hansara kom út og spurdi hann um hetta mundi fara at vera terra- dagur. Hann reisti seg upp yvir hevur, leit upp í luftina og fall deyðamerktur niður. Konan spurði hann forfærd, hvat honum bagdi. „Jesus komi til mín, tú sær hvat mær bagir«, segði Oli og var deyður i somu løtu. Tey vóru barnleys, so tey tóku Groth Nolsee úr Puntabyrgi til fost- urs, so hann gjørdist bóndi eftir Ola Groth var duguligur bóndi, hann bygdi stór og prydilig set hus. Hann gjørdist ikki langlivadur, hann før fyri bakka av skalvi i 1919, undir roynd at bjarga seyði, ið fastur stóð, stórkavi var. Hetta hendi, meðan bernini vóru smá. Tá hann kom so mikið til, tók sonurin Emil við garðinum. Hann er eisini farin, so nú er sonur Emil, Ólavur bóndi. 7 Medan Emil livdi gav hann mær loyvi at síggja bøkurnar, ið liggja eftir Óla. Har eru millum aðrar Odysein og lleadan á grikskum, bekur av Victor Hugo á fronskum, Goethe er har við onkrum á týskum Mattæus evangeliið, sum Schrether prestur týddi til feroyskt í 1823 og nógvar aðrar. Har eru 102 bind í alt, og tað sæst, at tær eru dúgliga lisnar, ikki minst tær griksku, har eru nógvar undirstrikingar, tær flestu bekurnar eru í góðum standi Annar av hesum fransunum, ið vóru í Dali og vitjaðu Ola árið fyri sum hann doyði, æt Pilet. Hann hevður skrivað bók um ferðina, ið gekk til Feroya og Íslands. Henda bók er á Landsbókasavninum á fronskum máli. Tað er ein æra fri tey, ið komu aftaná Óla, at tey hava varðveitt henda bókaskatt so væl. Bekurnar liggja væl, men sjálvandi ikki brunatryggar. Tað er so mikið mentunar virði í hesum bókaskatti, at hetta átti Landsbókasavnið ella Skjalasavnið at fingið i lag at fingið tær goymdar trygt, antin á Skjalasavninum ella í Dali. Hetta ivist eg ikki i, at tey, ið hava goymt hesar bekur so væl, einki vildu haft ímóti. Fyri nekrum árum síðani komu teir tríggir, Sverri Egholm, Mortan Nolsee og Ulvur Zachariassen til Dals at skráseta bekurnar. Tað var ógvuliga hent. Tað má mangan hava verið einsligt hjá slíkum manni úti á smá- bygd i Føroyum, so tað er ikki at undrast á, at hann einastaðni hevur skrivað: Hvor fer jeg livet fandt jeg nu kun deden ser. Men stórur uggi hava bekurnar verið honum. Viggo Dalsgaard