leygardagur 26. november 1983síða 11

Viggo Dalsgaard skrivar Fyrsti maður, ið bygdi á Hamri i Skálavík, tað gomlu menn vistu um at siga, æt Tróndur, hann rúnarbant húsið, bæði móti fjalli og fjeru við steinum, hann setti. Hetta hevur verið í miðjum 1500 talinum. Hann finst ikki arðabókunum, men sonur hansara, Nils Tróndarson er at finna har í 1584-1590. Hesin Niils Iróndarson átti tveir synir, Demmus og Dánial Demmus arð sitandi á Hamri, hann finst í arðabókunum frá 1600 til 1653, tað mundi vera hann, ið fekk sær kópa gentuna til konu Um henda tilburðin við kópakon- uni, hevur Jóanes Dalsgaard, skrivað í bók síni síðu 62, eftir frá- søgn av Williami á Hamri, ið hevur hetta frá gomlu Onnu á Hamri, ommu síni Tann yngri bróðurin, Dánial Niil- son, giftist við Katrini Eyðunsdótt- ir, dóttir Sandoyar prest Eyðun Andrasson, ið seinri varð próstur í Eysturoy og Cesiliu, dóttur Gutorm Åsbjørnson í Húsavík. Dánial Niil- son var sýslumaður í Sandoy frá 1584 til 1590, hetta var um somu tíð sum Gutorms-Jógvan sat sum Dals- garðsbóndi. Dánial Niilson var jarð- adróttur mikil. Hann átti óðalsjerð í Treðum og í Skálavík. Hann hevði fleiri kongsgarðar í festi. Stovu- festið í Skálavík frá 1601 til 1603 og Klæmintsstovu í Dali um somu tíð og hálvatíggjundu merk sat hann við í Skúvoy og mundi hava Begarð í Húsavík eisini. Mikkjal á Ryggi hevur hesa frá- segn um Dánial Niilson í Miðvinga- segu, hesa segu hevur hann fyri ein part fingið frá Hans Dalsgaard, bróður mínum. Mikkjal sigur: „Um hesa tíð búðu á Hamri í Skálavík breðurnir Demmus og Dánial synir Niils. Teir vóru múgv- andi menn, og helst Dánial var stór- látin og harðligur av sinnalag og sat ikki altíð um sátt við grannar sínar. Ross teirra gingu inn í haga hans- ara. Hann sendi teimum boð, at teir skuldu halda tey á sínum, og tá ið teir ikki góvu hesum gætur, fór hann í hagan ein vetrardag, tá skalv- ur lá í eggini, og rak rossini útav. Leygardagur 26. november 1983 Skálavík Hetta lovaðu grannarnir at muna honum aftur Einaferð hevdu Dánial og Demmus verið á útróðri. Tá teir komu inn fyri steðna, stóðu Unga- jógvanssynir fyri og forðaðu teimum at lenda og steinaðu eftir báti teirra. Niilssynir bóðu um guds- frið, landsfrið, kongsfrið. Unga- jógvaanssynir svaradu, at teir skuldu fáa fanans frið. Dánial tekur tá mastrina í hond og biður bróðurin rógva at. Hann so ger; Dánial hevur mastina fyri sær og rennir hana fyri bringuna á eðrum Ungajógvans- soni. Tá flýddu teir í Dalsgarð. Dánial leyp á land, í somu eðini niðan á Hamar og gyrðir seg við sverð. Demmus bindur bátin og skundar sær aftaná, so hann kann taka vegin av bróðrinum. Hann metir honum í trøppunum undir Korngarði — har liggja gróttrappur oman av hamrinum og niður á slætt — go spyr, hvar hann fer. »I Dals- garð i kriggj«, svarar Dánial. Demmus bað hann sissa seg og heldur vinna teimum tað aftur við rættargongd. Mest tí at bróðurin var tann sterkari, mátti Dánial lata seg tala til at venda við, og teir fóru so báðir aftur á Hamar. Niilssynir bóru so fram seksmál. og báðir partar komu fyri á tingi. Ein maður heiman av Sandi hevði verið hjá- staddur, tá Ungajógvanssynir stein- aðu Niilssynir, og hann varð nú tikin fram sum vitni. Tá hann kemur HAMARSHÚSIÐ Í SKÁLAVÍK útaftur, sigur Ungi-Jógvan: >Hart vitnaði tú uppá synir mínar“. Hin svarar aftur: »Havi eg vitnað nógv, eg havi ikki vitnað alt kann eg fara innaftur og siga meir« Ungi-Jógvan beyð honum tá fulla mansbót fyri at tiga. 60 gyllin mátti Ungi-Jógvan beta fyri synir sínar Vilt tú so Dánial Niilsson hevði ein uppsitara í Dali (summir siga í Húsavík). Upp- sitarin átti at lata leigu á hverjum ári; men nú vóru trý ár gingin, og eingin leiga komin. Tá sigur Danial við hann, at fjórða árið skal hann ikki bera hoyggið inn, fyrr enn hann letur seg vita av. Men so ein dagin frættir hann, at uppsitarin ber hoyggj. Hann gyrðir seg við sverð og ríður so av stað til at heimta leig- una. Uppsitarin sær Dánial koma; nú er ilt á ferð, hugsar hann og biður hoybaramenninar tyrva seg í desini. Teir so gera. Dánial ríður í hoygarð- in go spyr, hvar uppsitarin er. Elngin letst at vita. Tá gerst Dánial illur; hann stígur av baki og gongur upp á desina við korðu í hendi. Hann fer aftur og fram og prikar sverðið niður her og har, men einki hann verður varur við. So heldur hann leið sína aftur til Skálavíkar. So skjótt hann er farin úr eygsjón, skava teir oman av uppsitaranum. Tá er hann særdur og so meint, at hann fekk deyðasvíkin av tí. Eftir hetta flýddi Dánial av landi og gav seg í kríggj við danskinum. Tá ið hann hevði verið burtur í nekur ár, kom hann heim aftur. Men ikki man hann hava kent sær trygt undir fótum á Sandoynni tá ið Rygsgarður varð útboðin á fjórða tingi, og enn eingin vil taka av svarar hann til og sigur: >So skal eg royna tann skarpa Rygg«! Hann festi so og flutti vestur á Rygg Dugandi bóndi var hann og ágrýtin, so skjótt fekk hann garðin upp aftur á fót. Dánial var sýslumaður í Vágum frá 1618 til 1622 Henda sega man vera rættuliga álítandi, og hetta man vera hent um 1603, tí tá verður Dánial Niilson av við mestur alla kongsjerðina, hann sat við í Sandoy og Skúvoy, men ikki man nakað vera at finna í ting- bókunum um hetta manndrápið. Hasar segnirnar um kópakonur, ið fyri nú tíðar menniskjum er tað bara ævintýr, er ikki vist at tað kann ikki vera eitt vet av sannleika aftanfyri. Ikki er tað vist at orsekin ikki kann hava verið, at hetta eru kvinnur, ið eru rændar aðrastaðis frá, og tiknar í eið, um at tiga við hvaðan tær vóru komnar, og so var tað eyðvitað, at tær vóru komnar av kópi. Henda sama segnin er í Hebridunum eisini. 23.11.83. Viggo Dalsgarð