hósdagur 1. desember 1983síða 16

Fem eee Kina kring år 1520. Í dag verða 20% (uml. 2,1 mill. tons) av totalveið- uni (uml. 10,5 mill. tons nýtt til framleiðslu av surimi). Men fortreytirnar fyri hesa stórframleiðslu vóru tó ikki skaptar fyrr enn í 1930'unum, tá Japanarum eydnaðist at finna fram á ein serligan framleiðslu- hátt, ið gjørdi, at surimiið toldi at verða djúpfryst uttan at tað nervaði toyggið — p»ashid« í tí lidnu kamabokaveruni ov nógv Surimi verður í dag flokkað í eina negd av dygdarstigum: — eftir hvussu gamal fisk- urin er áðrenn viðgerðina, — eftir fiskaslaggi og fremst av øllum: eftir »ashi« (toyggi). Surimi framleitt úr fiski við stórum »ashi« er sera stnaðarmikið. Sum flokks framleitt pollock-surimi umborð á verksmiðjutrol- ara) einans er uml. kr. 18 pr. kg. Ódýrasta surimiið ligg- ur um kr. 8-10 pr. kg. Henda vera verður fyri ein stóran part nýtt til fram- leiðslu av pylsum og frika- dellum. Umli. 1,6% (170.000 tons) av samladu japansku veiðini fer til hesa framleiðslu. Tað er við surimi og kamaboka sum við so nógvum í Japan: Jú meira tú roynir at treingja inn í viðurskiftini, jú meira skilur tú, hvussu lítið tú veitst um tað, sum veru- liga viðurferst í hesum hegtmentaða samfelag. Men hinvegin verður tú samstundis meira og meira sannferdur um at av Japanarum hava vit ómetaliga nógv at læra. Spurningurin er tó: Hvussu skulu vit »um- skapa< teirra know-how, teirra teknologi og kanska ikki minst: teirra arbeiðs- siðalag og lívsáskoðan (har eru allar hesar dygðir neyvt samanknýttar), so alt hetta verður til gagns fyri okkara samfelag? Toggið Sum áður nevnt hevur hesin serligi framleiðslu- háttur sum fremsta enda- mál: sum mest at varð- veita toggið — »ashid« — í fiskakjetinum. (Sagt »heilsufrødiligastarvsstov- iskt< at varðveita flest møgulig myofibrillar pro- teinmoleky]). »Men hevur nå hesin »elastisitetur« so nógv at siga fyri tey lond, ið keypa okkara fiskafars?< — vil helst onkur spyrja. Her má svarið verða: »nei — ikki í dag«. Hin vegin er tað tó rætt her at skoyta uppí, at júst í »kjøtlondunum« (USA, Vestur-Tysklandi, Dan- mark, Onglandi o.s.fr.) er tað skjótt einki minsta mark fyri hvussu lítið kjøt, ið veruliga verður nýtt í teimum sera væl umtóktu »hot-dogs«, »hamburgers« o.s.fr. Men »elastiskir« skulu »dogg- arnir« og »burgarnir« vera og ti må »toggiå« gerast kunstigt vid at seta til eina nøgd av stivilsi. (I pylsum er oftast ikki meira enn 10% kjøt. Rest- in, 90%, er stivilsi, soya- bønir, feitt og kryddurtir). Men eisini okkum dåma betri seig knettir — og kanska vita vit okkurt um hvussu fiskafars kann ger- ast »elastiskt« sum jap- anarar ikki vita. Vatnid Aðrenn vit nú sleppa suri- miframleiðsluni skulu vit venda eitt sindur aftur til feskvatnsnýtsluna. Av ti ið sagt er framm- anundan skilja vit at øgdin av feskum vatni, ið verður nýtt í framleiðsluni hongur neyvt saman við 1. Fiskaslagi — t.d. um tað er pollockur ella croa- ker. 2. Hvussu gamal fiskurin er roknað frá veiðidegi til framleiðsludag. 3. Hvussu fiskurin er hag- reiddur, áðrenn hann fer í farsmaskinuna — t.d. um hann bert er avhevdaður og kruvdur ella um hann er flakaskorin ít.v.s. um ryggurin er úrtikin). Minst ferskt vatn verður nýtt um fiskurin er feskur ikki eldri enn td. 12 timar) og samstundis flakaskorin, áðrenn hann verður farsaður. Nýtslan er tá um 3-4 tons av vatni pr. tons av surimi. Umborð á teimum stóru japansku verksmiðjutrol- arunum verður t.d. poll- ockurin altíð flakaskorin. Hetta hongur sjálvandi saman við at vatngerð- arnir eru bæði kostnaðar- miklir og hartil sera orku- krevjandi. Hesin framleidsluhåttur hevur tó við sær at úr- tekan verður lág: bert uml. 17% (14% nr. 1 surimi og 3% nr. 2 surimi). A virkjunum å landi, har nóg mikið av feskum vatni er tókt, verður fisk- urin bert avhevdaður og kruvdur, áðrenn hann verður farsaður. Tí eins og hjá okkum má virkið gjalda fyri fiskin rundan, og tá er tað av stersta týdningi at úrteskan verður so stór sum gjer- ligt. — Surimiúrtskan verður eisini munandi tíðindablaðið Japanskur verksmiðjutrolari størri — o.u. 30% fyri pollock. Men so er eisini vatnnýtslan stór: umleið 15 tons av feskum vatni pr. tons av surimi, tá fisk- urin er í vánaligum standi. Hesi viðurskifti (poll- ock/surimi) kunnu bein- leiðis sammetast við fram- leiðslu av farsi úr svart- kjafti. Umborð á verksmiðju- trolarunum vil tað — so leingi úrtekan hevur minni at siga, og nokk av fiski er til — vera rætt at flakaskera fiskin, áðrenn hann verður farsaður. Úrtekan verður tá sum kunnugt uml. 30%. Á landi harafturímóti eiga vit fyrst og fremst at stremba ímóti at fáa við tey uml. 13% av fars sum í dag verða »beind burtur< saman við rygginum. Nú er tað í fyrsta umfari ikki surimi, vit skulu fram- leiða, men fars, og tá tað ikki ber til at vaska blóðið úr blóðgeiðslunum bein- leiðis úr farsinum (eins og gjørt verður í surimi-fram- leiðsluni), so má tað gerast áðrenn fiskurin verður farsaður — tvs. hann má klúgvast eftir longdini (miðjuni). Royndir gjerdar á Baca- lao fyri 1 1/2 ári síðani hava prógvað, at hetta letur seg væl gera maskin- elt (blóð, royggj, innvelir v.m. verður spulað/bustað burtur). Úrtekan verður tá uml. 43% tvs. 13% hægri enn umborð á verksmiðju- trolarunum. Ur 1.000 tonsum av svartkjafti vilja vit tå fåa uml. 430 tons av farsi, meðan úrtekan á landi í dag sum kunnugt bert er uml. 300 t. av farsi (30% úrteka) úr somu negd. Tvs.: vit kunnu — alt annað líka — um neyðugt selja »landfarsidå« 40% ódýrari enn vit gera í dag, og alíkavæl fáa sama bú- skaparliga úrslit. Væl kann tað vera at hetta farsið í útsjónd ikki er heilt 100% sum »land- farsid« i dag, men sjålvt vid 20% lægri prisi, vildi tad lønt seg stak væl (og dygdin annars vil jú altid vera hin sama). Tad kann heldur ikki vera rætt at >landfarsið<É í allari framtíð skal kappast beinleiðis við >havfarsið<, sum í dygd í meðal altíð vil liggja á einum hægri steði. Surimiframleiðsla = av svartkjafti á landi eigur sjálvandi hjá okkum at verða framd eins og við pollockinum í Japan — tvs. bert kruvdur (ella helst klovin), áðrenn hann fer í farsmaskinuna. Men nú byrjar hetta at líkjast heldur nógv »Dyllu-kjakinum«, so best ér at taka upp ein nýggjan tátt. »Crab-Stick« Sum ådur nevnt er »crab- stick« ein kamaboko-vøra. Á síðu 37, 38 og 39 hava vit endurgivið eina stutta frágreiðing um fram- leiðslu av crab-stick, ið Idnadarstovan hevur fingið frå NISSUI og verður her vist til hana. Vit leggja til merkis, at bert umleið 50% av liðug- veruni er surimi og at 30% er vatn. Henda heldur stóra negdin av vatni hevur sína hevuðsorsek í at suri- miið í sjálvum sær er ein »av-vatnad« farsvera (sjá part 6.02 pkt. 7), og tá crab-stick jú skal líkjast veruligum krabbakjeti mest meguligt má vatn- innihaldið í crab-stick sjálvandi vera tað sama sum í veruliga krabba- kjøtinum. Bert 1'sta flokks surimi við góðum v»ashi« kann nytast til framleidslu av crab-stick og líknandi eftirgjørdum skeljafiski — eitt nå eftirgjørdar rækj- ur, hummarahaldar, scall- opsvøddar o.s.fr.1 Av týdningi er tað eisini at vita at somu crab-stick maskinur — frá einum degi til annan — kunnu »innstillast« til at fram- leiða nærum hvat tað skal vera av eftirgjordum skeljafiski, umframt fiska- budingar, fiskapylsur o.a.m. Eykaútgerðin til hesar framleiðslur er mini- mal. Sambært Fishing News (apríl 1983) var totalfram- leiðslan av crabstick í Japan í 1982 um 35-50.000 tons og av hesari nøgd vóru 9.300 tons útflutt til: tons USA 6.700 ( fm] Australien i. EEC-londini £ 5 5 Onnur lond 3 G on SO Umleid helmingurin (250 t.) av útflutninginum til EEC-londini før til Ong- lands. Í USA varð i 1982 fram- leitt uml. 4.600 t. (japansk licens), og USSR hevur júst keypt eina verk- smiðju úr Japan, ið verður at framleiða o.u. 2.000 t. av crab-stick pr. ár (suri- miið framleitt úr svart- kjafti umborð á russiskum verksmiðjutrolara í okk- ara sjoøki?) Utflutningurin (japan) av crab-stick seinastu 3 árini hevur verið: tons 1979: 422 1980: 1.427 1981: 4.040 1982: 9.330 Utflutningurin fyri 1983 verður mettur at koma uppum 20.000 tons. Tað er einans tey 2 sein- astu árini at crab-stick'ur hevur verið seldur í Europa, so samanumtikið skuldu vánirnar fyri einum crab-stick virki í Feroyum verið stak góðar um vit bert koma í gongd beinan vegin. (Proj- ektið) Reynsatindur (surimi) Dyllan (erab- stick). Prísurin fyri crab-stick á europeiska marknaðinum (Ongland) er í dag uml. kr. 60-65 pr. kg. 4 | é