leygardagur 10. desember 1983síða 8

10. desember 1983 Tann totaliteri staturin J.P. Heinesen Vit halda fram við greinareðini >Tann to- taliteri staturin« eftir : Jens Paula Heinesen Undirritadi vil fegin gera vart vid, at henda greina- rød ikki eigur at verda dømd, fyrrenn hon er lisin at enda Tann totaliteri staturin er altid verri enn tu grunar Lesarin hevur sjálvsagt langt síðan sæð, at Mozart einki hevur við hesa grein at gera. Tað var orðið »mytan«, vit hevdu brúk fyri. Mytan, ið er so heilt eðrvísi enn veruleikin. Tað er, sum áður sagt, næstan ógjerligt at treingja igjøgnum ta mytu, tann brynjuserk »uniform« sum tann totaiiteri mgyrðir seg við. Fyri tann, ið £ greið på Bur x ” # í I på € x > v * € i! k x x x PInas 3 Få g ta I y £ ÆR x kur x 11 € ið I felag V S x øgulelk x I » karne ist eg t tt t a gr st eg veit I natt og gi r kann ET SIK - ne a i - I iga 2 eri st ger bein Han eg aftur og ge Ss S hansara 0Oav Kaða VAICI {lí at Krogva ranguna og a síðuna litføgrum leyv- g g blomsturkransum. Stórur ir ansara rK ter i hesa }r FT“ Hl r ond Á på 1848, la Bra uppgávu falsk: x A » kr KrTÓÐV a rnar við nyr fernis á krogva tær burtur. Ein dagin er so gV dir teppinum, at óhumskar prikir tundan g Sspreingir allar kulissur, og har liggur so tað stinkandi ræið í ljósinum Eysturtýskaland hevur ligið soleiðis ngarn, Tjekkoslavakiið og nú Pólland, og tað er so vist, at túrurin kemur aftur til hesi lond og lond av sama slag, og hann fer at koma „igen og igen og igen<, um hesi lond ikki taka sær annað skinn um bak, ti tað er ein náttúrulóg, at einki fólk i longdini vil liva undir eini skipan, har mytan er eitt og veruleikin nakað heilt annað. Aðalreglan um tann totalitera statin . er henda: hann er altíð verri enn tú grunar. Vilja vit felags sjálvmorð? Lat meg nú taka upp annan tátt og byrja við at sláa fast, at eg taki undir við „fólk fyri friði<, við friðarrerslunum í ellum demokratiskum londum. Tað er mær ein gáta, at hesar friðarrerslur ikki fáa sterri undirteku, enn tær fáa, ja, at tær nógvastaðni verða mettar við háð og spott og líkasælu, at tær hóast tver- politiskar verða skírdar fimta kolonna, og eg má spyrja meg sjálvan: Er heimurin vorðin sinnissjúkur? Er tað sjálvmorð, hann vil, líkasum tað ólukkuliga Libanon? Í Noregs fjøllum býr eitt lítið dyr, ið rópast lemmingur. Tað livir av mosa og fjallaurtum og skýggjar vatn sum pest- ina. Men við nekrum áramillumbilum hendir tað merkiliga, at hetta dýrið verður rakt av sannari sinnissjúku. I rum herum fer tað til stroks, og nu ræðist tað einki, hverki vatn, áir ella x A iman og druknar. Tað fremur bart út y * v x Fr gt i€lags s TY ro I StITr sur 25 he i ieiags Sjá Mið r 5 i vi t i í Uppgávur fridarrørslunar Samstundis sum eg taki undir við friðarrerslunum, eri eg bangin um tær nakað eg ikki eri einsamallur um Kenda týska skaldið, samfelagsrevsarin soleiðis skrivar hann seg var tað ejsini 1 eim hans magnus enzenberger viðtalu. Vert er at spyrja seg sjálvan fara tær at bronglast og missa jarðsam ndið? Fara tær at gerast til nýggjar At gerast ti ba ymantiskar krossferðir eina nýggja religión, sum sektum og undirsektum lusa sær i síni persónligu frelst enn i sannføringar held i stridi ynskja tað, men tað má ikki iðarrerslurnar hava fleiri uppgávur og ikki bara ta einu at demonstrera móti atomrakettum. Og nógvar av hesum uppgávum eru alt annað enn ein- faldar Vit seta henda spurningin fram: Hvat, um allar atombumbur verða fyri- beindar? Fara kriggini at halda uppat fyri tað? Verður friður á jerð fyri tað? Hesar spurningar fekk ein danskur friðargranskari í sjónvarpinum og kundi sum vera man einki annað gera enn svara nei. — Men hvat kunnu vit so gera? spurdi spyrjarin, og eg helt meg hoyra ein vissan argan trega í reddini. Svarið kom leitandi og ljóðaði nekur- Demokratiið vendir ranguna úteftir, vísir seg sum tað er í roynd og veru Tað er opið. Og tað er tað einasta beina. Vit eiga at síggja tær sjúkur, teir svullir, tær rivur, tær fellur, tað rot, sum er í tí samfelag, vit liva í. So hava vit meguleikan at rætta uppá skeivleikarnar ið a k i 5 ð se Ara elja te góðu ikara g st al hinar fyri a r r £ tstødu. Eg meini ti skilalevsu og gr É Tad er dy gc 1 politikara at vera aggressivur 1 natur er makim velst alt um, hvat hann er aggressivur fyri. Og til eru tvey sløg nolitik arum tann positiv aggressivil tan negativt aggressivi Politikkurin Reagan rekur i Midamerika er ikki mætari enn tann Sovjet rekur i Pólandi og Afghanistan . Vit skulu hugsa kkum um hett seinr slagið. Hvar k Ara 1ggres ir fr rær komi frå i ssaligari sálarútgerð, f meg g dirl slu talentloy 4 u 1 I i K ersó £ tíð iv ] ha tað eru or ið er k } maleri. Hann hevur av ti san tak avskeplað viðurskifti við umheimi: Hann hatar mikið og Iroymir um hevnd og soraðar granar og og Veruleikan minnir mest um eitt menniskja, ið slæst blindum. Ein politikari av hesum aggressiva slagnum kann meir enn so vera heilt raskur til at uppbyggja eitt land, at bDyggja havnir, brýr, vegir og slíkum. Men tå ið tað snýr eg um andslív, er hann púra kaldur og mangt av Og ofta endar lagna hansara við, at hann brýtur alt niður aftur, ið tverur hann hevur verið við til at bygt upp Slíkir politikarar fáa ofta eina ótr liga undirteku. Hitler var ein. Men 1ssu ber tað til? Tað ber soleiðis til Vit velja slíkan politikara ikki a kærleika til hansara, í roynd og veru honum. Nei, so merkiligt tað ljóðar, velja vit hann vegna hansara negativu aggressiónir Tað er nevniliga soleiðis statt við okkum, at eisini vit gjegnum lívið hava í viðferi fingið eitt vist mát av nega givum eins væl og positivum aggressi 'num, og tað hendir seg meir enn so, at tær negativu hava so mikið vald á okkum, at tær taka okkum av ræði Vit halda okkum vera alt ov illa við farin, ikki bara av lívinum, men eisini av okkara medmenniskjum, ómegdin pínir og plágar, og hver annar er tað, ið nívir okkum niður, enn hesi beistini, ið vit eru noydd at liva ímillum. Tí sita vit í loynirúmi okkara og hata og droyma “um hevnd og sorðaðar granar. Men tað verður bert til ein ET ATTTTTTTTTTT—T———T—T—— GR Eder meen seeren