leygardagur 7. januar 1984síða 4

tíðindablaðið Nr. 3 — 7. januar 1984 Barnaárini farin aftur um bak Jens Pauli Heinesen: Markleys breiðist nú fyri tær fold. For- lagið Gestur. Tórshavn 1983. 192 s. kr. 100,— Perma: Ingi Joensen Yrkingin »Reikar tú úti um kavalond« hjá Christiani Matras hevur latið tilfar til trý seinastu bindini í skaldsøgurødini „Á ferð inn í eina óendaliga søgu« hjá Paula Heinesen. Abendingar til føroyskar bókmentir eru ikki bert at finna í titlunum, men eisini ymsastaðni í skaldsegunum. Í tí undanfarna bind- inum, »Leikur tin er sum hin ljósi dagur«, var serliga Hans Andrias Djur- huus frammarlaga, og hevuðspersón- urin Hugin livdi seg eisini inn i lagnuna hjå Høgna i »Lognbrå«. Her i »Markleys breiðist nú fyri tær fold« eru ábend- ingarnar stundum meira sniðfundigar og goyma seg sum ein partur av tekst- inum, sum ein partur av lýsingini. Til dømis har Hugin hugsar, at »tad var hvert sitt at standa og hyggja at grøs- unum fyri feturnar og so at leggja seg fram eftir grúgvu og hyggja inn millum stråini«. Fyrsta erindi av »Gras« hjá Tom Kristensen í týðing Karsten Hoydals sigur nett tað sama: T Jens Legið sum grasið er høgt fyri mær, ið liggi á grúgvu á be, nígi eg meg so djúpt, sum eg kann, mín verð veksur stór og heg r i Ser S ( x Á , nakran hátt uppgjert, ti hægsta ynsk hjá ti 13-14 ára gamla Hugini er at gerast yrkjari, og hann lesur alt, hann fær hendur å. Tad at vera skald metir hann sum tað størsta av øllum, men lysingin av hansara fatan hevur ein farra av ironi, einamest tí hendan er so naiv: Av ti at eg var skald og vildi — um- framt at geva ævinleikanum mål eisini bjarga mannaættini úr neyð og vanda, gekk eg ofta og royndi at seta saman rámandi og myndandi setningar. Hesum sjálvupplivda naiviteti hevur Jens Pauli Heinesen greitt frá í >Trún- aðarjáttan á kyrrindum« (Varðin 47), og ætlanin við tí ironiska skrivingarlagn- um er ikki at gera gjøldur við hålovanini hjá Hugini av skaldskapi og list yvir- hevur, men at gera vart við tað láturvert bláoygda í at halda, at onnur hava somu virðing fyri hesum partinum av til veruni sum tú aðarmerki millum hevundan, an hesin seinni speirekur kortini Granskingarferðirnar inn í heimin fevna um ikki óvanligar bekur í einum feroyskum Carit Etlar Richard B. Thomsen, „Heimur og heima« hjá Christiani Matras hann ikki reiðiliga >kundi ara rúnur „Ferð Gullivers til Pinkulingaland« „David Copperfield< hjá Charles Dic- kens hugtekur drongin, men har eru so Uttan at eg seti javn- frásegumannin og so er tað greidliga seg sjálv bókmenta- heimi hóast týða henn „Robinson Crusoe< og nógv ónd menniskju, sum ikki eru lætt at fáa bilbugt við, tó at hetta eydnast í endanum. So falla bøkurnar hjá svenska høvundanum Strømberg honum lættari at lesa Tæ r voru ikki bara spennandi, men so nu fyri ær fold | Jens Pauli Heinesen | | Markleys breidist skaldsøga vælsignað syrgiligar í fyrstani, at tað var ein fragd. Tær vóru heilt oðrvísi enn Copperfields. Tey óndu vóru vissiliga ónd, men tað neit ikki so fast, sorgin var líka syrgilig, men ikki so ótolandi, hesar bokurnar vóru líkasum ikki so eirinda- leysar, ikki so hjartanívandi, sjålvt tá ið tær vóru um sorg og óndskap, og tað var so eyðsæð, at tá ið komið var út í eina helut, so fóru tær at enda væl, búrhund- arnir vórðu riknir út í myrkrið, fast taki teimum, ljótir vóru teir eisini sum ber ólukkan, meðan tey vokru og góðu komu heil heim og ríkaðust upp. Her var einki it ivast i, hvat var hvítt og hvat svart Tað varar tó ikki Hugin menn iskjuni hjá Strømberg ikki eru livandi verur, men »bleik spøkilsi«, har tú »såst leingi, fyrr enn gerst greiður yvir, at hverki andlit, kropp ella sål«. Tað er sum at vakna við kaldan dreym Eg heuði lisið tær ill Ir og ve rid sann førdur um, at tær } millum be høkur í Nu 1 eg og h uga eimur t leing ;g hugdi at im g eir } g aðra efti Í r ré sp gini ð eimum, t tt Få ) r kår g hugdi ikki á mun ] ildi ikki kennast } tær Drongurin, sum Í ar lis fær ein skelk. Hann varnast. at beku skaldsegur, kunnu vera óærligar, at tær kunnu lúgva fyri lesaranum og einki lat honum aftur fyri tíð og áhuga. Utkovr ingin av Strømbergi er lýst i tråd við syndafallsmytuna; hann hoyrir ikki heima í aldingarðinum. Sum fleiri høvundar undan Jens Paula Heinesen hava sagt frá — Heðin Brú teirra millum — so var tað fyrr ikki væl sæð, at tú sat við bók gerandisdagar. Hugin sigur frá hesum sama: Tað var ikki væl umtókt, at eg ein strálandi hásummardag sat og skrivaði ella lá og las. Tað var ikki beinleiðis sagt, at tað var skomm, men at tað var nakað tvætl og til púrt onga nyttu, hevdi eg mangan fingið at vita. At eg las onkra kvøldarstund, kundi ganga, men dagliga g mitt um dagin! Slíkt gjørdu bert kventlingar og letingar Á hesum eki var altso ikki stórvegis broyting hend frá aldarskiftinum til árini eftir 2. Veraldarbardaga. Oyðing Hóast »Markleys breiðist nú fyri tær £ } x Id< er gjøgnumsurgad ar áhuganum ini fyri skaldskapi, so er hevuðstátturin hesin SKaidsegun!, men bert altíð til staðar. Tað er so nóg 120 sum trodkar seg fram og krevur it verða lýst, m.a. hevur óttin fy ri kjarr Tk sett s Í hugan, og Ót víkur ir f okkur Vakin ella sovandi ( 1uril ann a tíðina í dulvitim n Tann undanfarna kini i rødini endar vid, at Hildibrand ur, sum gongur á læraraskúla, sigur frå Hiroshimabumbuni, og at hon fer at fáa avgerandi leiklut í okkara framtíð „Markleys breiðist nú fyri tær fold« byrjar við, at oll bygdin tíðliga ein morgun stekkur upp úr svevni av einum omanlopi: »Medan eg syvjandi leyp úr seingini, snarlýsti tað øtandi gjøgnum meg: Teir hava tveitt eina atombumbu niður yvir okkum, nú fara vit øll at brenna upp“. Tankarnir hjá Hugini visa, hvussu skjótt henda nýggja ræðslan hevur vunnið fótafesti, og hvussu stórur leikluturin hjá henni er. Vit liva í eini tíð, har tað fyri fyrstu ferð í seguni hjá mannaættini er møguleiki at týna alt li á iold. Áður eru einstek menniskju drip- in ella bygdir og býir oyddir, men aldrin alt lív; tað var óhugsandi. Vitanin um egnan deyða kann vera tung at bera — hetta er annars eitt sum skilir okkum frá dýrunum — men at bera kunnleikan um vandan fyri endaligari týning í dulvit- inum er ein byrða, sum við menningini er álegd nútímans menniskjuni. Drongurin hevur ilt við at greiða um- heiminum frá ellum tí sum bylgist innan í honum, og tá kjarnorkubumba skal spreingjast á Bikini, skilir hann ikki, at bygdarfólkið ikki letur vid seg koma, men bert livir víðari sum áður. Sjálvur verður hann hendan dagin — sum hann væntar fer at verða evsti dagur sendur eftir neytum. Hann metir einari eldri konu, sum reitar hann, tí hon ikki tykist at sansa lagnustundina, men bert sigur honum, hvar hon heldur, neytini nja teimum eru A 7 3 båsin um aldur og allar ævir. Ikki eitt orð um Bikini og tann mikla brest. Neyt- ini liggja kanska úti í Dysjum. Úti í Dysjum. Var tað har, eg skuldi vera staddur á degi Harmageddons ? Omanfyri standandi tankar mynda fatanina hjá dronginum av viður- skiftinum millum seg og umheimin. Hann heldur ikki, at hini sansa teir trupulleikar og spurningar sum finnast, tey lata seg ikki orkymla, men liva bert. Hann er viðhvert tætt upp undir at samanbera tey við kýr, og tá hann eina- staðni lýsir neytini, eru aðrar verur sum standa honum nærri ikki fjarar: Lukkuligu kleyvar. Tykkara dolsku eygu. Rúmdarmyrkrið fjálgaðist í teimum. Ein brunnur av mettleika og tolinmødi sum í steininum. Eingin undir- góðu, gangshýrur órógvaði javnvågina har- inni. Fortíð og framtíð vóru teimum »k unn Í Hugins eygum hevur bygdarfólkið ikki sansirnar opnar, tey síggja ikki tað rikidømi og teir møguleikar, sum finnast í tilveruni, men ganga í stóran mun tær somu troddu getur sum forfedrarnir Kynslív og trúgv Kynslivid er høvudsåhugaevnid hjá ti fiúrtan i 1 ára gamla dronginum, men tal sleppur ikki fritt at gera um seg i hug ur Syndamedvitið er fyrstani rKarl en! girndin ella er i hvussu er ført fyri at basa hesari, og hann lovar ferð ferð fyltur av ringari sam tsku g ræðslusiigin fyri avleið nun serliga eftir at Johannes eringin er komin upp í spælið — at n skal synda Eg legði alla mína sál opna fyri Gudi