hósdagur 26. januar 1984síða 7

Nr. 12 — 26. januar 1984 Eisini henda dýrabara perlan skal neyðtakast Fríggjadagin 30. desemb- ar 1983 man uttan iva fara at standa sum størsti sorgardagur í Feroya segu í nýggjari tíð, tá ið yvir- friðingarnevndin kunn- gjørdi deyðsdómin yvir vetn og áir norðuri í Eyst- uroy. So snildisliga er hetta gjørt, og fyri at tað ikki skal síggjast so sjónskt út, eru nakrar treytir við- lagdar, sum SEV skal uppfylla áðrenn jarnkýrn- ar hjá Højgaard & Schultz fara til verka, og tær eta bæði skjótt og nógv. Um ikki SEV góðtekur treytir- nar, skal ein kunna kæra til somu menn, sum hava givið hevuðsloyvið — skiljið tað hver sum vil. Stjórin á SEV duldi ikki, tá ið hann sigurssæl- ur í Útvarpi Feroya í sam- reðu segði fyri Feroya fólki, at nú var loyvið giv- ið, og treytirnar vóru smá- ting, byrjast kundi í morg- in, sum ein annan dag. VIT, sum liva og virka í einum so framkomnum samfelagi sum tí fer- oyska, geva okkum í tí dagliga lítið far um alla ta orku, vit brúka. Tað er bara ein sjálvfylgja. Samstundis sum ídnaðarvirkini vaksa í tali, og samstundis sum hentleikarnir í húsum okkara fjølgast, økist tørvurin å m.a. el-orku. Hesin vaksandi tørvur setir ti stør krøv til tad el-felagið, ið er ogn hjá ollum kommunum okk- ara. LANDIÐ soleiðis háttað frá skaparans hond, at í náttúruni eiga vit fossamegina. Einki er tí nátúrligari enn at vinna el-orku úr hesum nátúrutilfeinginum. Fel- ags-kommunala el-felag- ið hevur tí eisini arbeitt er Fíggjarpeningurin er fyri fleiri árum síðan fingin til vega, tá ið SEV undir- honds gjørdi sáttmála við Højgaard & Schultz í 1978. Tað eru eingir trupulleikar, EEC hevur pening, og nokk av ar- beiðsleysum fólki at senda norð í Eysturoy at útinna verkið. So einfalt er tað. Ímeðan standa feroy- ingar undrandi við foldað- um hondum og hyggja at, meðan menn skuldbinda tað komandi ættarliðið fyri nakrar milliardir, tað eru smáting, stakkals tey. Allar tær kanningar, sum danir hava gjert fyri SEV upp á kvamsvís, eru einkisigandi — ein slutur fyri ein slatur. Í teimum verður einki sagt um vandan av at leggja hvert kelduvað turt. Hver eigur áir og vetn í Føroyum — er eingin ogn- arrættur til? Aftur til fridingarmenni- nar, sum einki hava vid við útbyggingarætlan- um í fleiri ár við tí fyri eygað at økja um tann partin, vit fáa úr fossa- megini. MEN striltið hevur ging- ist, hóast tað nú tykist sum um glid av álvara er komið á málið. Nú kunnu vit sjálvandi spyrja, hví tað hevur gingið so seint. Uttan at fara at greina spurningin út í æsir, so er lítið at ivast í, at SEV hevur sín bróður- part av skyldini. Einki kom út um ætlanirnar, og einki orðaskifti var um veruligu ætlanirnar hjá SEV, fyrr enn knappliga ein „bumba brast«, tá umboðsráðs- fundurin á heysti í 78 skuldi taka steðu til eina umfevnandi vatnorkuút- bygging bæði vesturi í Vágum og norðuri í tíðindablaðið frið at gera, heldur tað evugta. At sorinskrivarin fór í Stórapott, somuleiðis hestmaðurin og Kamban, var hugsandi. Men hver skuldi trúð, at sonur til há- skúlamannin mikla, Ras- mus sála, sum hevur givið okkum Føroya Floru, skuldi vera við til at týna alt lív rundan um Eiðis- vatn, har sum faðirin mang eitt summarskveld lá á knæ og leitaði og kannaði veksturin har um leið, og tað fyri einki — ikki sum nú við mettum búkum, um nakar tímir at kanna nakað. Tví ólukkan. Tá stundin... ligur lesnaður. Og so fornfreðingurin, um ein vil kalla hann so, hann skuldi í ellum forum ikki verið við at givið Eiðisvatni og Hagavatni banasár. Hann leyp frá ábyrgd síni, og fór í Stóra- pott eins og hinir. Slíkum fornfrødingum hava Før- fyri, men skadin er størri og bøtist bruk eitt, oyar íkki skommin er ikki aftur. Sig mær um ikki einans tvey óspilt vetn og keldu- vad, vígd eins og hini, ikki eru forn? Hvat fáa so øll aftur fyri? Jú einans 5% meira el-orku, sum nakrar vind- myllur eins væl kunnu oyðulandsvættini Komið fram við Veðranes- projektinum Latið ein uttanveltaðan stoun lýsa tað, so fleiri moguleikar eru at taka stoðu til Eysturoynni. Og tað, hægsta valdið hjá SEV skuldi taka steðu til, var eitt skitsuprojekt hjá Højgaard og Schultz, niðurfelt á nøkrum fáum A4 síðum. EIN og hver kann siga sær sjálvum, at neyvan var hetta eitt haldgott ella nóg fullfíggjað grundarlag hjá umboðs- rådsfundi at taka stødu á. Og tá vit hugsa um, at tað eru vit ell — el-orku- brúkarar í Føroyum — ið eiga hetta el-felagið, so var hetta ikki nakað at bjóða Feroya fólki. Men leiðslan í SEV — stýri og stjórn — fekk ein meiri- luta av umboðsráðsfund- inum í prinsippinum at taka undir við ætlanini. ORÐASKIFTIÐ, ið tók seg upp í kjalarverrinum for ið næsta segubókin >Nú er tann .« verður skriv- að, verður hon ikki tespi- FÅ, 27039 framleida, og tær kosta ikki so nógv at seta upp. Vinnararnir í hesum mikla máli hava sagt, at hesin dómur ikki kann av hesi samtyktini, vísir, at tað var nógv, SEV ikki hevði tikið við ella lýst, m.a. umhvervis- $purningurin. Orðaskift- ið vísti, at SEV var ikki serliga sterkt mótvegis øllum atfinningunum. Eins og nógv legið tykist at verafarið fram í hesum álvarsmáli. Nogv er heldur ikki komið fram, og eru leysa- tíðindini tí nógv, og ill- gitingar fleiri. M.a. um leiklutin hjá danska byggifelagnum. Hesin leiklutur hevur fingið nógvar atfinningar. Tað kemst ikki uttan um, at nógv hevur verið aftur- latið í hesum máli. Hetta eru eisini stóru orsakir- nar til, at ein loysn á málinum er seinkað. Tað kann tí tykjast legið, at umboðsmenn hjá SEV nærmast eru firtnir, tá teir bera fram viðmerkingar um málið í fjølmidlunum, um at naggatódn kom í. MEN tíbetur siga mong. Bæði náttúruvin- ir og eisini fólk við skili fyri — orkuspurningum. Tad kemst ikki uttan um, at stór náttúruvirðir fara fyri skeyti. Allar- hest tvey av vakrastu og stórbærastu vetnum okkara. Og hugsa vit um ta el-orku, vit fáa burtur úr, í mun til hvat fer fyri skeyti, og hvat henda kærast — er tað nú so? Vit fara í hvussu so víkir og vendur, at grundlógin royna heldur, risa-stóra ætlanin kost- ar, so er tað bert lítil partur av samlaðu elbrúkinum. Hetta skuldi í sjálvum sær fingið menn at hveppa seg við. Frá útlendskum serfreðingum vita vit, at slíkar ætlanir hevdu slettis ikki verið framd- ar, tí tær kosta ov nógv i mun til hvat fæst burturúr. TÁ málið fór at draga út, kundi hugsast, at SEV fór at umhugsa aðrar meguleikar, soleiðis at Feroya fólk — t.e. um- boðsráðið — kundi taka steðu til fleiri ymiskar meguleikar. Men so tykist ikki vera. Líkt er til, at SEV hevur start seg blint at hesum vetn- unum, sum ein vísti á í blaðgrein herfyri. EINKI er so ringt, at tað ikki er gott fyri okkurt. Í hesum tíðarbilinum hevur eitt kjak um orku tikið seg upp. Men hevur Sosialurin roynt at lýsa spurningin gjelliga og frá ellum síðum. Líkt er til, at feroyingar eru eisini í dag meira tilvit- andi um spurningin sum so og tað er at fegnast um í sjálvum sær. Og í næstsíðstu viku dagaði knappliga ein annar meguleiki undan kavi — nevniliga eitt uppskot um at gera eitt vatn- um um ikki, so verður pínan út- sett ímeðan rætturin tal- ar, og hansara geta er long og strong at ganga. orkuverk omanvert á Veðranesi norðan fyri Selatrað. Higartil hevur bert formaðurin í SEV- stýrinum havt ta við- merking, at SEV við- gjørdi hetta uppskotið í 78, men slepti tí aftur, tí tað var ov kostnaðar- mikið, og at tað annars var ein gamal tanki. Men teir upplýsingar, ið fram eru komnir, benda á, at eitt verk á hesum stað- num kann útvega meira orku enn tey byggistig- ini i SEV-ætlanini, ið SEV hevur fingid heim- ild at fara undir. Har- afturat er náttúru- oyðingin ikki so umfevn- andi og liggur ikki á so árendum plássi, hóast tey, ið har búgva, kanska ikki hugsa tað sama. Í EINI samreðu í Sosial- inum seinasta leygardag varð víst á eitt afri- kanskt orðafelli:i >Vit hava ikki fingið jørdina í arv frá okkara forfedr- um, men hava náttúruna til láns frá okkara eftir- komarum«. Hesi orðini eiga vit at leggja okkum í geyma! Eitt krav má vera, at Veðranes-ætlan- in, ið kanska kann gera, at Eiðisvatn fer at liggja órert, verður lýst í æsir. IKki bara av SEV og Orkuráðnum, men av uttanveltaðum stovni. Jóhann Mortensen Theodor Dahl