leygardagur 28. januar 1984síða 8

Síða 8 tíðindablaðið Var keypið av Reynsatindi eitt spæl i lottarinum fyri almennan pening? summar varð trolarin Reynsatindur keyptur. Bleðini gjerdu nógv burturúr. Báturin var stersta fiskiskip Vesturheiminum. Hetta var nakað, feroyingar kundu vera stoltir av. Fleiri ivaðust tó í fram- tíðarmeguleikunum hjá hesum skipi. Áðrenn hevdu vit átt Giljanes í 2-3 ár. Hann var ein spennandi nýskapan. Fekk rættiliga nógvan al- mennan stuðul, og var tað eisini alt í lagi. Her var nakað nýtt, og fekst hann at bera seg, fór hann at geva stórar inntekur til tað føroyska samfelagið. Tað vísti seg tó at verða torført at fáa båtin at mala figgjarliga. Neydugt varð við stórum serlånum hvert ár. Serlán upp á nógvar miljónir hvert. Nú kundi tað verðið spennandi at kanna, hver keypti Reynsatind. Mill- um hevuðseigararnar er felagið, sum eigur Gilja- nes og selufelagið hjá Giljanes — Atlantic Exports. Eitt skip upp á 100 miljónir kr. krevur at hava ein eginpening uppá 10% ella 10 miljónir kr. Hetta er neyðugt, um tað ynskir landskassaveðhald og landskassalán. So kann Tíðliga í man spyrja, hvussu eitt felag, sum hvert ár fær fleiri miljónir í serláni, kann hava nakran tekan eginpening at seta í eitt nýtt skip(??). Sannleikin er, at landskassin hevur pumpað millum 10 og 20 miljónir í serlánum í Gilja- nes. Man ikki ein partur av hesumm pengum vera nýttur sum partapeningur til at keypa Reynsatind? Men nú gongur galið. Svartkjafturin svíkur. At grundarlagið undir hesum projekti hevði verið iva- samt, gjørdist nú veruleiki fyri ellum;, men nú krevja hesir menn, at báðir bátar- nir hjá teimum skulu hava loyvi at fiska rækjur við Svalbard. Antin skulu aðrir rækjubátar burtur, ella skulu feroyingar gevast við toskaveiðuni í føroyskum sjógvi. At teir krevja rækju- loyvi til sínar bátar, er eftir teirra meting ikki annað enn eitt natúrligt og rímiligt krav (D.P. Niel- sen og Jens E. Ellefsen í Sos. 21. jan.). Tað hevði verðið stuttligt, um blað- maðurin, Jan Miller, eina ferð var eitt sindur kritisk- ur í sínum tíðindaflutningi um vinnumál. Vinnan skal stuðlasts, men tað má tó vera við skili. Giljanes var ein spenn- tjak og meiningar Vit gera lesarar okkara varugar við. at treytin fyri at fáa lesarabrev upptikin undir hesum teiginum er, at blað- stjórnin veit, hver hev- ur skrivað brevini. andi roynd. Hon varð stuðlað og eigur at verða stuðla enn. Keypið av Reynsatind var haraftur- ímóti eitt spæl í lottarí- num. Eitt lottarí, hvar innskotið var í 100 miljóna klassanum við Feroya Landskassa sum millum inngjaldara. Fyri at bjarga hesum projekti, skulu nú aðrir rækjubátar troðkasts burtur av Svalbardleiðini, ella skal toskaveiðan í norskum sjógvi ofrast. At hesir menn koma sær at fara í bleðini við hesum krøvum og enntá kalla tey »naturlig og rimilig«, er tó toppurin av ellum frek- leika! M. Viðmerking til M. Undirritaði blaðmaður erður í lesarabrævinum »manfyri skrírdur at vera lítið kritiskur í sínum tíð- indaflutningi um vinnu- mál. Tað skal eg so lata esararnar dema um. M.a. M, sum skrivar hetta les- arabrævið. Tað er tó okkurt, sum eg haldi eigur at verða við- merkt til júst hetta bræv- ið. M. heldur tað vera toppurin av øllum frek- leika, at reiðararnir av Giljanesi og Reynsatindi ynskja ella krevja at sleppa at fiska rækjur við Svablard, nú svartkjaft- urin kann svíkja. Og hann skrivar! Cit: Skulu nú aðrir rækju- átar troðkast burtur av ;valbardleiðini ella skal sskaveiðan i norskum 'ågvi ofrast«. citat slutt. Spurningurin um valbard er meira eitt rinsippmål, enn tad er purningur um, hvør skal frast fyri hvønn. Hesa út- Ægingina meti eg vera ns ókritiska sum ta M. xuldsetir meg fyri. Tí spurningurin um Svalbard er eisini ein spurningur um politik og jura. Um rættindi hjá tjóðum — ikki bert Noregi — men hjá ellum teimum tjóðum, sum í síni tíð skrivaðu undir Svalbardtraktatina. Hevur tú fylgt við í skrivingini í Sosialinum, so hevur tú kanska lagt til merkis, at norski flotin, ið fiskar tosk, hevur trupul- leikar. Tí — júst tí — geva norðmenn hesum skipum rækjuloyvi. Hvat var meira náttúr- ligt, at vit kravdu tað sama, tá okkara skip — í hesum feri Giljanes og Reynsatindur eru í trupul- leikum. Ég veit væl, at hetta eru stór skip, men í prinsippinum er tað tað sama. Og hvat er meira náttúr- ligt, enn tað at brúka skip í eini aðrari veiðu ein part av árinum, t.v.s. svart- kjaftabátarnar, tá hesi skip ikki nýtast stórar íletur til at leggja um til rækjur, og tey hava trupulleikar!! Eg haldi tað vera rætt av føroyingum eitt nú reiðarunum á Giljanesi og Reynsatindi at gera vart við seg, tá norðmenn brúka júst henda fram- gongsmáta — at geva skipum, sum eru í aðrari veðiu og eru í trupulleik- um loyvi at fiska rækjur. Tá tú M. skrivar, at tað er toppurin av ellum frek- leika, at hesir bátar troðka aðrar rækjubátar burtur og vilja ofra toskaskipini, so er tað eisini ósatt. Tú argumenterar út frá skeivum grundarlagi. Í tíni argumentasjón hevur tú longu góðtikið, at norð- menn einsamallur skulu bestemma yvir Svalbard- økinum, og tað er nettup her vit eru við kjarnan í málinum. Teir hava sambært Svalbardtraktat- ina ikki loyvi at diskrimi- nera aðrar tjóðir. Teir hava annars eftirlitsrætt á økinum. Dømini tala jú fyri, at teir geva sær sjálvum veiðuloyvi av einum fiska- stovni í altjóða sjógvi, meðan teir nokta feroy- ingum hesi loyvi. E+g haldi, at blaðið, við at hava samreður við nettup reiðararnar á teim- um báðum svart- kjaftaskipunum, hevur tikið nøkur åhugaverd og neyðug ting vid inn i kjak- ið um rætt okkara til fiski- veiðu við Svalbard á jevn- um feti við norðmenn. Eg haldi tað hevði verið skeivt av mær at drigið eigaraviðurskiftini hjá hesum skipum uppí pro- blematikkin »Svalbard«. At hetta so átti at verið gjørt í annan máta, skal eg taka so fult undir við. Men tíanverri strekkir tíðin ikki altíð til hjá okk- um blaðmonnum, sum arbeiða undir stórum tíðartrýsti hvenn dag. Tá er lættari hjá fólki, sum arbeiða við peningamálum og slíktum tú nevnir her, at seta eina letu av og festa nekur orð á blað. Eg havi mangan tosað við út- búgvin fólk, og fakfólk, um slíkar spurningar, og tey spyrja, hví vit einki gera við hetta og hatta. Eg plagi at svara teimum: Hvussu skal tað vera, tá tey, sum hava gott arbeiði og útbúgving og eru for fyri at úttala seg um ym- isk áhugaverd viðurskifti, ikki tora at leggja navn til. Hetta er tíanverri alt ov oftani steðan, og tí mugu vit blaðmenn mangan »trilva okkum fram í myrkrinum«. Eg fari her at vísa á, at fólk, mong, eru í so felsk, tá tað snýr seg um at úttala seg til blødini. Tey eru bangin fyri at missa arbeiði, bang- in fyri sínum arbeids- gevara o.s.fr. Men her liggur avgjert ein uppgáva hjá blaðmonn- um. Og eg trúgvi eisini, at við tíðini, um vit fáa fleiri blaðfólk á blødunum og í útvaprinum, gerast meguleikarnir at arbeiða við »borandi« journal- istikki betri.) Aftur til rækjurnar. M hevur altso tikið tað sum givið, at hesir stóru svart- kjaftabåtar = nú — vilja trodka adrar rækjubåtar og toskabåtar burt. M., tú veit kanska, at Giljanes longu fyri einum ári síðani sekti um rækju- loyvi við Svalbard, tá mangt bendi á, at vit fóru ikki at troyta allar megu- leikarnar vit hevdu har, sambært avtaluna við norðmenn. Hann fekk nei frá landsstýrinum og helt landsstýrið seg til úttalilsi frá felagnum Rækjuskip. Fleiri vóru bangnir fyri, at svartkjaftabátarnir nú skuldu »stjala« frå teim- um. Her sært tú sjálvur, hvussu veiðuhættirnir innanhýsis eru farnir upp at toppast. Og hvussu lít- ið teir í veruleikanum hugsa um, hvat gagnar samfelagnum og málinum annars. Hver sigur, at bert ver- andi rækjufloti til ævigar tíðir eigur at fiska rækjur og at eingin annar bátur eigur tað. Hvat nú, tá tað vísir seg at svartkjaftur rækjur er ein sera góð samanseting. Og hví heldur tú okkara leiðandi rækjumenn sjálvir byggja nýtt skip, sum teir kalla kombinerað rækju- og svartkjaftaskip. Var tað tí ikki eitt sindur meira náttúrligt at brúkt ver- andi svartkjaftaskip til at fiska rækjur enn at byggja enn eitt nýtt og dýrt svartkjaftaskip til at fiska rækjur við. Tað er jú tað eitt felag í Vágum ger. Ella! Men landsstýrið segði nei til Giljanes, eftir ráðum frá felagnum Rækjuskip. Kortini vóru ongantíð meira enn 2-3 skip við Svalbard. Hetta gjørdi, at samlada veidan kom uppá 5000 tons, meðan hon við fullum skipatali kundi ligið uppi á 7000 til 8000 tons. Við eðrum orðum misbrúktu vit okkara møguleika fyri ein part. Og tú veit M., hvat tað hevur at siga, at hava fiskað nógv eitt ár, áðrenn meguligar kvotur skulu setast. Og tað er tað norðmenn nú arbeiða við á skriviborðinum. — Og ver vísur í, hetta verða krevini til næstu samrådingarnar í 1985. Hevði so Giljanes fiskað rækjur í 1983, so sá úrslitið betri út fyri Gilja- nes, fyri samfelagið og fyri vánirnar at fáa sterri kvotur, tá tær verða ásett- ar til tess at verja stovnin. Og vit síggja longu nú at norðmenn brúka tað í sam- ráðingunum, at vit brúktu ikki møguleikan í 1983. Nei, her hava rækju- menn og landsstýri verið ov stuttskygdir, so kunnu eigararnir á Giljanesi = Nr. 13 — 28. januar 1984 er EEE vera, hver tað skal vera. Eg royni bert við hesum at vísa á princippið og hvat samfelagsliga og politiskt hevði verið best at gjørt. Tú sært, at her tervar stýring frá al- mennari síðu, so tað for- slær. Alt koyrir uppá besta »beskubb« og norðmenn hava fingið síni »ynski« uppfylt, nevniliga, at vit eru farnir at stríðast innanhýsis um tær rækjur, teir hava »givid« okkum, og soleiðis gloyma okkara náttúrliga rætt til Svalbard ekið. Vit stríðast innanhýsis og góðtaka norsk krev, meðan vit heldur áttu at staðið saman og víst á føroysk krev viðvíkjandi fiskiskapi við Svalbard. At enda M. Eg haldi, at tú átti at sett teg eitt sindur meira inn í sjálvan problematikkin og íkki eygleiða hetta sum eitt mál um, hverji feroysk skip skulu ofrast til fyri- mun fyri hverji. Tí tað kjakið er als ikki relevant. Tað er spurn- ingur at duga at brúka teir meguleikar sum eru og krevja okkara sjálvsagdu rættindi. Hvat viðvíkur keyp- inum av Reynsatindi og fyri tað Giljanesi, so vóru hesi stuðlað av landsins myndugleikum. Tað er rætt at havast at, har tað ikki hevur givið rætt fyri seg. Men skipini eru kom- in til landið. Tey eru og skulu í vinnu. Og at hesi skip eru vælegnað til at fiska svartkjaft part av árinum og rækjur annan part av árinum uttan stórar umleggingariløgur, er so ikki teirra feilur. Tverturímóti áttu vit at sæð ein stóran fyrimun í hesum. Tað hava so reiðararnir í Vágum, sum nú byggja ein kombi- neraðan svartkjafta- og rækjubát gjort. Hví skulu so ikki Giljanesmenninir og Reynsatindsmenninir hugsað um tann meguleik- an eisini, nú tað ero so óvist við svartkjaftinum! Jan Miiller blaðmaður P.S. Eg havi fyri so vítt einki ímóti at svara fólki, sum skriva undir dul- nevni. Men eg haldi tað hevði semt seg betri, at tú setti títt fulla navn undir.