leygardagur 11. februar 1984síða 13

Leygardagur 11. februar 1984 Orð og myndir: Jan Miiller maskinunum, so er tað ein spurningur um, hvussu tær eru fíggjaðar. Eru tær figgjadar við langfreist- aðum láni úr jarðargrunn- inum, so kann tú ikki av- skriva tær skjótari enn uppá 40 ár. Men hevur tú fíggjað tær sjálvur ella við bankláni ella láni úr jarð- argrunninum yvir stutta tíð, so kunnu vit brúka vanligu avskrivingina við 35%, men er tað við lang- freistaðum láni úr jarðar- grunninum, so er eingin meguleiki at avskriva skjótari. — Klárar tú sjálvur at seta henda roknskapin upp? — Eg eri bangin fyri, at fleiri av okkum bóndrum eru noyddir til at fara til ein revisor fyri at fáa hann at hjálpa okkum. Tað kostar okkum so 2000 til 3000 kr. 18 kríatúr Fjósið hjá Jákupi liggur norðan fyri Eiðis, á Búmúla. Nýggja fjósið varð tikið í brúk fyri umleið sjey árum síðani. Í dag hevur hann 9 mjólki- kýr umframt 9 ungneyt. Jákup hevur velt fleiri leigutrædir, sum hava givið nógv gras, soleiðis at hann í dag hevur ríkiligt at grasi. Haraftrat hevur hann umieid 3 ha., ker slåast Pjo i summar. I løtuni eru lp i ferð við at byggja fjósið út til 21 mjólkikýr. Jákup vísir her á, at fyri at nera um talið á mjólki- neytum úr 9 upp í 21, fer hann at fáa eina eyka skattabyrðu uppá umleið 24.000 kr. sum tekk fyri, at hann økir um fram- leiðsiuna. — Eg eigi eisini eitt stykki uppá 15.000 kvm., sum kann veltast. Geri eg so tað, so kann eg vænta at fáa eina rokning frá myndugleikunum, sum svarar til studningin, ið er 3 kr. fyri kvm., tá velt verður. — Men til at fáa mjólk skulu vit ikki klaga, sigur Jákup víðari. — Vit hava ligið tey seinastu árini uppá umleið 7000 litrar uppá kúnna. Men prísirnir bæði á út- reiðslu- og inntekusíðu eru farnir tann skeiva vegin — frá tí át vit byrjaðu. Sein- asta heyst hækkaði kraft- fóðurprísurin við umleið 30 oyrum pr. litur av mjólk, sum tú framleiddi. Vit fingu 20 oyru í kom- pensatión, tvs. kortini 10 oyru tann skeiva vegin. Og fyri ein, sum hevur umleið 10 til 12 kýr verður tað ein minking av ársinn- tøkuni uppá einar 6000 til 7000 kr. — Samstundis sum aðrir stættir í samfel- agnum fingu umleið somu upphædd í lenarhækkan, sum prísveksturin, fingu vit tað í lenarlækkan. Soleiðis hevur gingið alla tíðina. Bygdamenning og útlit Vit hava hoyrt orðið bygdamenning brúkt mángan — ikki minst av politikarunum, men nú vit skulu til at fera nágreini- ligan roknskap yvir alt, so hava teir lagt bygdamenn- ingina stilla. Bygda- menning eigur fyrst og fremst at verja um jarðar- brúkið. — Hvussu metir tú út- litið hjá mjólkaframleið- arunum? — Taka vit sum dømi, so kundi ein mjólkafram- leiðari fyri 30 árum síðani fáa eina arbeiðsmannalen fyri at framleiða umleið 4 litrar av mjólk um tíman. Í dag skal hann fram- leiða umleið 10 litrar. Og taka vit so seyðin, so kundi ein maður fyrr fara Jákup hevur 9 mjólkikýr, men ætlar at byggja út til 21 á sjall fýra ferðir um árið og fáa eitt lamb afturfyri. Í dag er ikki meira enn eitt lamb klárar útreiðslurnar hjá einum fjallmanni. Orsekin til at mjólka- framleiðslan ikki hevur klárað at hildið »tørn« kemst av tí, at legtingið hevur misrekt bæði lógar- og royndararbeiði. Sjálvur haldi eg, at tað er so mangt, sum kundi verið gjert fyri at bett um steðuna hjá landbúnaðin- um. Fiskur — te T.d. vita vit, at tað í dag renna umleið 2% av inn- vigaðu fiskanegdini á flakavirkjum út í kloakk- ina. Her er talan um eini 2000 til 2400 tons, sum kundu verið brúkt til teð. Tá hevdu vit so eisini fingið eitt reinari um- hvervi. Í dag noyðast vit at keypa dýr kunstteð sum serliga tyngja tey nýggju brúkini, sum hava velt nógv úr nýggjum. Tey mugu nevniliga taða meira enn teir, sum hava gamlan be. Var hetta fiskaslógvið heldur rotað og gjert til teð, tá hevði tað munað nógv í búskapinum um- framt at tað hevði sloppið okkum av við nakað væl av kunsteðum. Jkaup vísir her til, at teir gomlu plagdu at koyra garnar, livur og annað av fiski í eina tunnu og tá tað so hevði staðið í eina tíð stoyttu teir vatnið út á bein. Tað var tá frálíkt teð. — Men er tað so galið, at allir bóndirnir í Feroyum hava trupulleikar. — Tey einastu fjósini, sum hava eina hampuliga úrteku, eru tey gomlu fjósini, sum hava be, ið tey kunnu sláa við maskinum. Og tey fjósini, sum hava nert um neyta- Fjósið liggur úti á Búmúla norðan fyri Eiði talið í 50- og 60-árunum við at útbyggja fjósini. Men kemur ikki broyting í skjótt viðvíkjandi jarðar- brúkinum her á landi, so verður skjótt eisini torfert hjá teimum fjósunum at klára seg. — Men er eingin bati í eyg- sjón? — Verður lógin um kongsjerð samtykt, so kann henda broyting til tað betra. Ætlanin við hesi lóg er, at teir garðar, sum liggja í órekt, skulu takst frá bóndrunum og latast eðrum. Tá eru so meguleikar fyri, at fleiri garðar verða tekir hjá monnum, sum hava áhuga fyri jarðar- brúki og lærdóm og ynskja at arbeiða innan jarðarbrúkið. Ætlanin er so eisini, at tað skal verða fram- leiðsluskylda á gørbunum. — Hvussu stendur tú sjálvur í tí fíggjarliga? — Seinasta ár var um- setningurin umleið eina kvart millión kr. Men við eini lánibyrðu uppá umleið 700.000 kr., kann ein skilja, at tað er ikki lætt at fáa endarnar at rekka saman. — Men er tað ikki so, at fólk framvegis í dag hald, at bóndirnir eru væl fyri? — Tað er helst fólka- tankin í dag framvegis. Men tað er ikki so. Bóndin er tann, sum hevur minst pengar í umsetningi tó við undantaki av teimum gerðum, sum eru væl rikn- ir og eiga nóg mikið av gomlum be. Teir smærri garðarnir og teir, sum liggja meira óhegliga fyri, teir hava vánaligan umsetning. Jakup hevur velt upp úr nýggjum uppi undir Slættaratindi. Hann hevur í dag umleið 90.000 kvm. av veltaðari jerð. Tað mesta er undir Slætt- aratindi. Jákup fór sjalvur undir at velta so hegt uppi, hóast tað ikki hevur verið roynt fyrr, og hóast onkur ráddi honum frá hesum. Vit spurdu Jkaup, hvussu hesar royndirnar hava gingist. — Tær hava eydnast væl, men vit byrjaðu at velta við maskinum hóast vit høvdu ov lítlan kunn- leika til at velta hesi ókendu lendini við maskinum. Nú vísir tað seg, at tað var ikki rætt at brúka tær maskinurnar, tí bøurin gevur ikki ta úrteku, sum ein kundi ynskt. Vit vóru helst ov bráir at sáa gras í moldina. Vit skuldu havt latið sól og frost arbeitt hana meira fyrst. Men tá eingin royndar- steð er og einki royndar- arbeiði hevur verið, so hava vit sum byrjaðu av velta tá og byggja fjós, verið eitt slag av royndar- steð. Men vit hava so megnað at fingið so mikið av gras- ið, at vit hava havt ríkiligt til tey 18 kríatúrini, vit hava í fjósinum. — Hvat er títt stersta ynski nú vit skriva 1984. — Tað er, at royndar- arbeiði verður byrjað beinanvegin. Somuleidis kanningar av stráfóðuri og plantum, sum geva meira fóðurvirði enn tað føroyska grasið. Og ti kraftfóðurrokningin er vorðin ein so tung byrða. Herfyri fekk eg at vita, at nú hevur Havsbrún gjert fiskamjøl, sum skal vera eins gott og ein kraft- fóðurblanding, ið vit keypa uttaneftir. Men nú er so prísurin á henni vaksin við 50 oyrum kilo go er prisurin á kraftfóður- blandingini við fiskamjøli so hegur, at tað er ein spurningur, um vit skulu venda aftur til tað út- lendska kraftfóðuri. — Hvat heldur tú vit kunnu gera fyri at minka um kraftfóðurnegdina? — Har eru nógvir megu- leikar. Eg nevndi hatta við fiskaslógvinum. Men vit vita eisini um retur og slíkt, sum kann plantast í Feroyum. Men trupul- leikin er m.a., hvussu vit skulu fáa hetta upp úr aftur teirri vátu moldini um heystið. Hverjar maskinur skulu vit brúka til tað. Tað er tí spurn- ingurin at finna fram til plantur, sum hava sterri fóðurvirði enn tað føroyska grasið — og síðani brúka til fóður fyri at spara kraftfóður. Ein annar meguleiki at spara kraftfóður er hjá teimum, sum bert hava seyð. Seyðurin! Vit vóru fleiri, sum sein- asta vetur tóku súr- hoyggjaroyndir og tað vísti seg, at har var ein fjórðingur størri fóður- virði í grasi, sum varð sligið um jóanseku, enn grasið, sum var sligið í august. So um seyðabónd- urnir hugsaðu um, tá teir høvdu gingið fjall um heystið, at teir stongdu bein av, so eingin seyður slapp inn á hann, og so legdu seg eftir at sligið grasið á jóanseku til fóður til seyðin, so kundu teir helst sloppið undan at givið seyðinum kraft- fóður. Tá kundu teir so sligið aftur í august og tá havt eina stóra rúgvu av grasstráfóðuri at givið seyðinum ístaðin fyri kraftfóður. Tá teir so vóru lidnir at sláa í august, so at slept seyðinum inn á bein og vita, hvussu tað hevði riggað. Í september er sum er ov lítið gras í hag- anum. Her er so aftur eitt royndararbeiði. So mítt ynski er, at vit kunnu byrja royndir bein- anvegin. Tí skulu vit bíða við ellum royndarbeiði, til royndarsteðin er liðug, so koma vit, sum eru til- komin onga gleði at fáa av henni. Latið okkum tí nú fáa ein royndarstjóra, sum kann fáa gongd á royndirnar undir verandi umsteðum, til steðin byrjar av álvara. Tá so steðin er liðug, kann fuli orka setast á, endar Jákup Eidesgaard.