leygardagur 18. februar 1984síða 9

Ein hósvíkingur spurdi meg eina- ferð, hvat fólk her suðuri í Sand- oynni hildu um Harra Klæmint; har um hansara leiðir var hann ikki petti hægri í meti, enn Kálvur lítli. Eg svaraði honum, at hann er vist ikki so lágt í metum, ið hvussu var, tey gomlu hildu mikið um at vera av prestfólki, tey kendu tað sum eina trygd fyri, ikki at fara tann skeiva vegin. Hann æt Clemen Laugesen Folle- rup. Hann var úr Jutlandi, helst um Vejle leiðina. Hann kom til Feroyar í 1538, sum hjálparprestur hjá Sand- oyar presti Jensen Skive. — Hann giftist fyrst við Ane Jensdatter Skive, og tá hon doyði, giftist hann aftur við konusystrini Ellen, tær vóru báðar detur til undanmannin í embætinum. Tað sigst, at hann átti 23 bern. Tá hann doyði, 30. januar 1688, vóru bernini 15 sum arvingar. Sum tey flestu hava hoyrt, skuldi hann vera so armur, at tá hann kom til Feroyar, átti hann bara tað hann hevði í klædsekkinum, men tá ið hann doyði var hann ein sannur jarðadróttur. Hann var ein sannur búravnur. Hann lænti fólki pengar, móti at tey settu jørå 1 veg, og tá tey so ikki orkaðu at gjalda aftur til dagstemta tíð, so tók hann jørdina undir seg. Hann tók fólk, ið illa megnaðu at klára seg sjálvi, men áttu jerð, til sín sum uppgávufólk, føddi tey, og lat tey gera ta nyttu tey megnaðu, og tá tey so doyðu, arvaði hann tey. Mangar eru seg- urnar, um hvussu hann bar seg at fyri at kradda undir seg, og seta bernini á bestu garðarnar í land- inum. Og finligir hava måtarnir hann brúkti ikki verið. Eitt veldugt húsarhald hevur tað verið í Todnesi, við teimum mongu - Harra Klæmint i Todnesi Leysliga eftir N. Anderse Viggo Dalsgaard skrivar: børnunum, húskellum og arbeiðs- konum og uppgåvufélki, so Harra Klæmint hevur haft nokk um oyrini, at ansa eftir øllum. Hann átti jerð um alla Sandoynna, Skúoy, og í Suðuroy, íalt 47 óðalsmerkur. Kongsgóðs hevði hann tað sama sum verfaðirin, og væl tað. Tá ið hann var deyður, var ágongan: 20 ross, 57 neyt og 2246 ærseyðir. Sammett við hetta velduga góðs, var bóksamlingin hjá honum ikki stór, 29 bekur, virði 2 gyllin; nógv tann minsta, ið nakar prestur lat eftir seg. At sita við ellum hesum jarða- góðsinum, ferdi sjálvandi við sær, at Harra Klæmint mangan metti á tingi, tí ikki dámdi honum, at nakar gekk honum ov nær, og varð hann oyddur at gjalda nakað, gjørdi hann hetta treyðugur, fyrr enn hann var dømdur til hetta. Pengar og jørå var fyri tað mesta tað, ið gjørdi, at hann metti á tingi. 1671 varð hann tó noyddur at meta fyri aðra orsek. Í Olavsøku-vikuni hetta árið var hann sum hann plagdi, stæddur í Havn, og var stæddur inni hjá fútanum, har hann hitti barðskeran Hans Balser. Harra Klæmint stóð fyri borðsendanum, og bíðaði eftir at setast til borðs; keypmaðurin, og ein av krambakellunum og fútin vóru inni stæddir. Tá kom Meistar Hans inn í stovuna, fylgjandi við fútakon- uni, og Harra Klæmint, ið hevði ringt eyga til hann, síðan teir hevdu metst á vártingi á Sandi, brá sær ímóti honum, og spurdi, hví hann hevði verið so óhevuskur móti sær á vártinginum. Meistar Hans svaraði, at tað var ikki hann, ið hevði verið óheviskur, men Harra Klæmint. Orð ókst nú av orði, og tá ið Meistar Hans hevði sagt, at Harra Klæmint skuldi haft latið »Hans Hundsvot« verið heima av tingi, segði Harra Klæmint: >Hvat fyri ein hundsvott- ur, tín drongur?<. Meistar Hans svaraði, at hann meinti við Hans, son Harra Klæmint, og nú skeldaðu teir hvenn annan út, skiftivís fyri Hundsvot og Dreng. Keypmann- inum dámdi einki at koma til at verða vitni til, hvat ið kundi koma at henda, tí vendi hann sær móti vindeyganum. Sum hann seinri greiddi frá í rættinum, helt hann seg hoyra, at tað fall eitt slag við eini flatari hond, og tá hann vendi sær við, reisti fútin Harra Klæmint upp á fetur; hann var fallin bakleiðis við hevdinum móti durunum. Tá ið hann var komin aftur á føtur, segði hann við Meistar Hans: >Tín skelm- Leygardagur 18. februar 1984 ur. Tú slóg meg sum ein annan skálk, og tú slóg Harrans Salvaða, hond tín skal ikki trivast«. Teir stevndu báðir hverjum eðrum, men legtingið sleyg sær frá dóminum, og avvísti sakini. Bernini arbeiddu hetta mikla jarðagóðsið; Harra Klæmint lat einki av børnunum, uttan teir 2 syn- irnar, ið gjerdust prestar, læra mikið til bókina; tá skift varð eftir foreldrini, dugdu teir so mikið lítið at skriva, at tað eru bara forbók- stavir skrivaðir. Allir hesir synirnir hava kent seg sum ein magt á Sand- oynni, tá so bar á, vóru teir ikki mjúkir at strúka. Í 1681, tá ið teir hevdu verið til bjargar við Traða- monnum, slog Cristian Klæmints- sonur, Bartal Mortanson á ryggin við einum áhalsi, reiv hann av hest- inum, hann reið á, og gav honum jarðfall. Hanus Nicodemusen kom Bartali til hjálpar, men Óli Klæminssonur slóg nú til við einum koyrli, og tað gjerdist slagsmál. Undir orrustini, bleiv Christian sligin i høvdid við einum steini, og hann rópti tå, at tað hevði Bartal gjørt, men hesin svaraði, at tað man vera „tín forbannaði bróður, Oli, sum hevur rakt teg«. Christian skjeyt hesi orð til prógs, men Bartal segði, at hann virdi lítið, hvat hasir grýnhundarnir = vitnaðu. Hetta meinti hann nokk við, at teir vóru útlendingar. Nakað friðar heim var prestagarð- urin ikki; synirnir kundu ikki semj- ast, hverki sín ámillum, ella við faðirin. Tað mest harmiliga, var tó klandrið millum gamla prestin og sonin Harra Per, sum frá 1681 var hjálparprestur hjá faðirinum. 1680 og tvær ferðir í 1681 hevði faðirin klagað sonin, men hinir prestarnir í landinum høvdu fingið slættað sjógvin millum teir. Men í 1683 klagaði gamli aftur sonin, og tá mól so groft, at próstarættur varð settur í Todnesi. Faðirin klagaði um, at sonurin hevði brotið skorsteinsstov- una niður, og var farin avstað við henni, og hevði snýtt hann fyri mangt, ið gamli átti at fáa. Tað allar ringasta var, at sonurin skuldi hava sagt, at hann skuldi vera ein pesti- lens fyri fedrana húsið. Sonurin klagaði um, at hansara kirkju- og húsfriður var vorðin órógvaður av einum ostindiafarara, tað var bróð- urin Dánial, sum hevði jagað hestin hjá honum út úr kirkjugarðinum, beint eftir at hann var byrjaður við Gudstænastuni, og at ein annar av breðrunum hevði gingið eftir honum p 8 Sands kirkja við knívi, og at tað var eitt ófor- skammað kvinnfólk, sum setti ilt ímillum seg og faðirin. — Prósta- rætturin helt, at Harra Per átti at verið avsettur, men at har var einki annað at gera, uttan at lata hann sita, tí gamli var so ússaligur, at hann mátti hava hjálp, og heldur lata sakina fara fyri verðsligan rætt, og lata Bispin tala. Sama árið kom bræv frá Bispinum Bagger, at sakin skuldi steðgast, og at sonurin skuldi biðja faðirin um tilgeving — tann av teim, ið ikki vildi hetta, skuldi strax setast av. Av brævinum sæst av prestarnir í landinum fyrr ofta hevdu klandrast, og at bispur ofta hevði formanað til at semjast, at teir ikki skuldu vera sum Levitar, ið ganga bróðurinum, frá í neyð. Henda Bispa formáningin hevur ikki hjálpt mikið uppá Harra Per, tí í 1689 mátti hann fyri kirkjurætt saman við móður síni, ið tá var vorðin einkja; próstarætturin fekk tey samd. 30. januar 1688 doyði Klæmint, um 86 ára gamal. Umframt 47 óalsmerkur, ið hann sum sagt hevði skavað saman, sat hann við Todnesgarði, Stóru Dímun, Skarðsgarði, Klettagarði og Aargarði, so væl hevur verið strítt hjá honum. Harra Sandagarður var harumframt einkjugarður. 10.2.84. Viggo Dalsgaard