hósdagur 1. mars 1984síða 2

: Spyr Skriva til Sosialin« Sosialin Sosialurin, postsmoga 76, 3800 Í letuni er Marjun Sigurðsdóttir burturstedd. Í hennara stað hava vit fingið Minnu Jacobsen, sosialrådgevara, at taka sær av hesum spurning- um. Sosiah ådgev- arin: Argir. Merk brævbjålvan »Spyr Endurgjald fyri mista arbeidsløn | Nógv børn i Føroyum eru i viðgerð á rikishospital- inum i Keypmannahavn. Tey verða opererað, fara til eftirlit og kanningar. Tá talan er um smá bern, sigur seg sjálvt, at annað av foreldrunum fer við. Spurningurin er: ber til at - fáa endurgjald fyri mista arbeiðslen (dag- pengar) ta tíð tað tekur at gera hesar ferðir í lækna- erindum? Ber tað til bæði hjá tímalentum arbeiðs- fólki og fastlentum í al- mennum starvi? Um svarið er ja, er neyðugt at svara umleið hundrað spurningum, um sjúkur, góðs og gull hjá foreldrunum, tá tað er barnið, sum er sjúkt? Ella: hvussu eigur ein at sekja? ein, ið aftrar seg við at biðja um olmussu og hevur fingið eina heila bók frá al- mannastovuni at fylla út. I hlít." Tað ber ikki til at fáa sjúkradagpening eftir sjúkradagpeningalógini, tá ein fer við barni í lækna- erindum til Danmarkar. Sjúkradagpeningur kann bert veitast, tá ein sjálvur er sjúkur, og ikki fær len undir sjúku. Ein hevur tó møguleika, í hesum føri, at søkja Al- mannastovuna um hjálp eftir forsorgarlógini fyri endurgjald av innteku- missi. Henda møguleika hava bæði tíma- og fast- lont. A egsialurin ulleika, sum tu kundi ynskt tær á Eyðun Joensen, sál arfreðingur Marjun Sigurdsdótt ir, sosialráðgevi lækni Marner [| så Frida Patursson, løg frødingur Tað er tó ikki soleiðis, Orðið sålarfrødi at ein beinleidis fær endur- goldid inntøkumissin. Al- mannastovan skal í hvørj- um einstokum feri gera eitt trongsteðumet, t.U.s. eina meting um, hvussu figgjarvidurskiftini hjå umsøkjaranum eru. Eftir upplysingum frå umsøkjaranum um útreiðslur og innteku verður ein útrokning gjord. Ein kann ikki fáa meiri í hjálp enn inntekumissur- in er, tó er tað soleiðis, at hjálpin íroknað arbeiðs- inntøku, ialt fyri ein mánaða ikki kann fara upp um hægsta sjúkra- dagpening, sum í løtuni er uml. kr. 8250 um mánaðin. Eru tað hjún, ið sekja hjálp, og bæði hava inntoku, so er markið 2 ferðir kr. 8250,-, tilsamans kr. 16.500.-. Í serligum fori kann gerast frávik hesum marki, t.d. tá ein hevur stórar »forsyrgjara- byrdur« Ein skal eisini upplysa um ognarviðurskifti, og eigur ein stórvegis inni- standandi er ikki møgu- ligt at fáa hjálp. Trongstoðumetið og markið fyri, hvussu nógt kann veitast í hjálp um mánaðin er ein broyting í forsorgarlógini, sum kom i gildi 1. juli 1983 saman við ødrum broytingum í for sorgarlógini Tygum spyrja, hvussu ein skal sekja? Ein kann ringja til Almannastov- una og søkja um hjálp, og vil ein tá í flestu forum fáa tað umsóknarblaðið send- andi, ið tygum nevna eina heila bók. Ynskiligt heuði um hetta umsóknarblaðið varð gjort meira nútíðar- hóskandi, men her skrivar ein undir trúnaðartreyt uppá figgjar- og ognar- viðurskifti. Ein kann eisini skriva eina vanliga umsókn til Almannastovuna, har tygum leggja váttan við um inntøkur og útreiðslur. Almannastovan kann síðani seta seg í samband við tygum og biðja um fleiri | upplýsingar, um hetta er neyðugt. verið, Minna Í Sosialinum nr. 24 hevur ein -kp spurning til Eyðun Joensen sålarfrøding um føroyska orðið sálarfreði. Hann ivast í, um tað er bein týðing av altjóða- heitinum »psykologi« (annað er, at" hetta er danska sniðið av ordinum; var -kp av sonnum altjóð- ligur, nevndi hann tad heldur psychologia!). Eyðun gevur honum greitt svar, men hann biður mál- stovnin greiða frá, hvussu foroyska orðið er íkomið. Tað er eyðvitað åvøkst- ur av teirri stevnu, sum føroysk málrekt hevur havt frá fyrsta degi, at skapa altjóðligum hugtøk- um foroysk heiti, so langt sum til ber. Í hesum hava vit átt samleið við ís- lendskari málrekt, sum í mongum førum hevur ver- ið til fyrimyndar í orða- gerð, og heldur ikki er at ivast í, at hetta orðið er komið í feroyskt úr is- lendskum. Her er vanligi formurin kortini sálfræði, men sálarfræði er eldri snið. Elsta demi í savni- num til foroyska orðabók er úr reðu eftir Símun av Skarði, ið er prentað í År- bók Feroya Fólkaháskúla 1924, bls. 20 (> flestir sálarfreðingar á okkara døgum ...«) Orðið sålarfrødi er ein falt myndað við at tyde fremmanda orðið hvenn liðin sær: gr. psykhé »livs- andi, sål« og gr. logia „læra, frødi«. Hetta er vanlig atferð, nevnd tøku- týðing. Rætt er, at sál er eitt hevuðsorð í trúarmál- um, men ikki er tað óvan- ligt fyribrigdi, at orð kann hava fleiri enn eina merk- ing. Í føroyskum verður orðið sál — eins og sam- svarandi orð í eðrum skyldum málum — eisini tíðum nýtt um ta innaru mest um ræður er, at semja er um, at orðið hev- ur somu merking sum fremmanda --freðiheitið. Eyðun sigur seg ikki hava royndir av, at orðið veldur fólki hevuðbrýggj. Iva- leyst bar til at funnið ann- að orð til fyrra lið, men spurningurin er, um tað loysir seg at skifta nú, ið hetta orð hevur so mong ár á baki og hevur fest seg í málinum. Upprunafreðiligar orða- bøkur vilja vera við, at Philip Melancton smíðaði orðið psychologia í 16. old, tá ivaleyst við trú- frødiligari merking; nútíð- armerkingina fekk orðið væl seinni. Tað er einki nýtt, at orð skifta um merking við broyttum kringumstødum. Orðið bók merkti i upphavi fjøl av bókarviði, sum rúnir vóru ristar á; tað hugsa fá um nú, og einki legið er í, at ljóðbekur eru til láns á bókasevnum, t.e. ljóð- bond við álisnum teksti Og hóast grýtur, sum orð ið sigur frá, vóru av fyrstu tíð úr gróti, helst fiti- steini, varð orðið fyri tað ikki burturlagt, tá ið tær fóru at verða gjerdar úr jarni og eðrum tilfari. Og nú er ikki sjáldsamt at síggja ølgløs og akslatrø úr plasti, og fáur man halda tað loysa seg at skifta um orð fyri tað. Orðið sålarfrødi hevur tað fram um psychologia, at tað liggur betur á før- oyskari tungu og er snoti- ligari á at líta á pappiri- num Málstovnur Feroya Fróðskaparfelags E.s. til -kp og Eyðun Tað er einki, sum eitur „vísinda ella »visund«, men vísindi, hverkikyns- menniskju« — tilvit, sinni orð í fleirtali, bent sum lund. Orðið sálarlív hevur t.d. tíðindi. soleiðis helst ongar trúar- ligar eykatónar. Tað sum r sone | Ringir tú til Sosialin, spyr vinarliga eftir Dagny, sum tekur sær av spurningum undir hesum teiginum