leygardagur 3. mars 1984síða 14

Leygardagur 3. mars 1984 | er ingen rár med tida Eg er god ven med ein prest. Han er naboen min, og han er færing. Lagna- den har ført oss begge til Kjøbenhavn, der vi tek hand om kvart vårt ar- bejde. Vi møtest jamt på vegen, han i fuldt ordnat, trufast dampende på pipa si, til og frå gamleheim, kyrkje eller andre oppgå- ver. Vi har oppdaga hjå kvarandre sams interesser m.a. Petter Dass, — og no er det Færøyane Ein gong vi nemde eg at til sommaren tok eg turen til Færøyane. Han greip ideen med det same, og på ein blunk var det avgjort at eg skulle bu i barndomsheimen åt kona hans i Tjørnuvik. For dei som ikkje har gjesta dette merkelege eysamfunnet ute i storhavet, seier namnet lite. På eit Færøy- kart finn ein Tjørnavik nordst på Straumøy med Norskehavet rullande inn i bukta. Det er ikkje mange fastbuande liv i denne bygda, kring 30 når ein reknar hundane med, og dei er bort imot halvpar- ten. Eg fekk veninna mi med på ideen. »Ei vellukka reise krev grundig førebu- ing« sa presten, og kom over til meg med stablar av litteratur; om færøysk folkeliv og fugleliv, om næringsliv og tradisjonar, målarkunst og diktning. Det vart eit heilt studium og aldri har eg vore so førebudd pá ei reise, trudde eg. For at alle skulle vera sikker pá at vi var dei personar vi gav oss ut for á vera, kom presten, dagen fer vi drog avstad, men ein stakk smá, opne brev. Det var helsinger til presten pá Nes, Eysturey, til visebiskoppen i Thors- havn, til forstanderparet på sjemannsheimen i tunevikur, til presten på Hvalba, Suderøy, dessuten ei mengd helsin- gar til slekt og vener. Det tyktest mest som vi skulle vera sendebod fra sjøl- vaste paven. Midtsommars flaug vi avsatd frá ein varm, dansk sommar, og to timar seinare steig vi av flyet på Vågøy — i bitande møttest kald nordanvind og pis- kande regn. Men det var ikkje lenge før vi gløymde både kulden og regnet, for landskapet, med si form og sine fargar, tok tan- kane. Vi hadde nok sett ymse bilete av Færøyane, men å stå der og ha det rett framfor seg var noko heilt anna. Og då vi høyrde tjelden, (tjaldur) nasjonalfuglen deira, som flokka seg langs stren- dene, kjende vi oss varmt mottekne Om kvelden inn i ljorestova i Tjørnu- vik. Det vesle steinhuset frå omkring 1750, i dagleg tale kalla »I køkinum«, skulle vera heimen vår i fjorten dagar. Vi sette skorne frå oss i framhuset, som skikk og bruk er i bygda, og skjøna godt ideen då vi såg dei tre- kvite golva. Vi var på det reine med at det var ikkje kvar mann som fekk bu i ljorestova, difor galdt å fylgja skikken skulle vi hava von om å verta god- kjende — ikkje som turis- tar — men, som vener av låste vi oss bygdefolket. Langt ute i havgapet, i skoddedisen, augna vi Risin og Kellingen (trollet og trollkona), fantastiske skulpturar, skapt av natu- ren sjølv, og som genera- sjonar har vore inspira- sjon til segner og eventyr. Nyfikne var både folk og fe — søm vi sjølve var. Den første kom vitja oss tidleg neste morgon. Ein staut, gamal mann, ein av dei eldste i bygda. Natur- leg stiltrande kom han inn, sette seg attmed kjøkenoirdet og utan oppmoding gav han seg til å fortelja om daglegliv og bragder på sjø og land. Han forma ord og vendin- gar til ei interessann blanding av færøysk og »gøtudansk« (det gamle, danske skriftspråk) og slutta jamt sogene sine med: »således gik det til — og sandt var det«. Med eit lunt smil, fortalde han om vikinge- gravene aust i bakkane. Dei vart først registrerte og granska i 1956, graver ein meiner er frå 900 talet. Før 1956 hadde ingen tort røra desse steinhaugane, for alle hadde age for gravene og var overtydd om at ånda til dei ned- gravne var det enno, ingen tvil om det, og slik hadde det vore i generasjonar. I dag er gravhaugen freda med fint steingjerde om- kring, og bygdefolket vernar om han som ein heilag stad. Sá kom en med to, store, sprellevande torskar, ei makelaus gáve. Eg spurde kva han skulle ha for fisken. Dá stilte fåmældte Eli seg i breidstilling oppmed døra og sa på gøtudansk: »Du ejer fisken!<. Aldri har eg átt sá mykje fin fisk pá ein gong. Tida var det ingen som rádde med. Dag og natt gjekk i hop. Kvar tid på døgeret var det radling mellem husa, eller hundar som gøydde i glad leik saman med borna, meðan konene trippa att og fram til kvarandre med bindin- gen (spøtet) og kaffikanna. Ei nordisk livsglede så naturleg bunden til ein sommar — berre så altfor kort og hektist. I dei fleste husa møtte vi tre generasjonar; den minste i vogga, dei elste i gong med å vøla eit eller anna med barnaflokken kring seg. Dei fortalde soger, song og treysta etter som det trongst. Fjernsynet er framleies ein ukjend ting í Tjernu- vik. Skulen deira var ei heil soge for seg. Ei lita, koseleg stove, med bustad for lærarlyden i andre høgda. Det var 6 elevar, ein på kvart steg. For omlag 30 år sida fekk borna undervisning av dei vaksne. Konene ordna seg imellem kven som skulle høyra ungane i lesing og bibelsoge. Borna gjekk på omgang i grenda frå kone til kone. Det færøyske landstyret likte ikkje denne ordninga. Jamt kom det folk frá skule- styret i Thorshavn og skulle røkja etter om kunnskanmene var i orden Det viste seg at borna i Tjørnuvik fullt ut kunne måla seg med dei som gjekk i den offentlege skulen Vegen til denne bygda kom i 1977. Folket der var nokre av dei beste skatte- ytarane på øyane, og no krov dei sin eigen skule og fast lærar. Fekk dei ikkje det, så kom det ikkje eit einaste øyre i skatt frå Tjørnuvik. Då fekk dei både skule og lærar. Ein morgon var det uvanleg mykje ståk ute i garden. Vi reiv opp døra og mødte ungar, koner og menn som ropa i munnen på kvarandre: grind! grind! Ryggsekken vart pakka i ei handevending med kleplagg, niste og lommelerke — og sá i fir- sprang til bátsteda. Vi spurde varsamt om skyss til streymoy. Dei ság pá kvarandre — og vi skjøna grunne. Kvinnfolk í bát pá veg til grind, nei, det var ikkje vanleg. Dei vart likevel modige og tok oss med. Det varde i timar før grindekvalen var samla og alle båts.ne gjorde seg klar til åtak. Dei sette oss i land først og det var vi sers takksame for. Vit setta oss i bakken og let sola verma, såg med eit halvt euga dei store, melankolske dyra køyrde i redsle på land, og der var deira visse daude. Så gjekk dei i gand med på partera kvalen, med eit reiskap av ein kniv som berre færingar kan hand- tera. Midnatt var dei fær- dige og vi vart bedne opp til formannen i bygda til kaffi. Der kom dei alle — og skvaldra om fangsten og mykje anna vi ikkje skjøna. Men, etter som varm kaffi og brød gleid ned, vakna glede over vel- lukka fangst og godt sam- arbeid, og det enda med ei songglede vi aldri hadde opplevd maken til. Grindakvadet vart sunge med taktfaste rytmer og hand i hand dansa vi ute pá bakkane etter dei gamle táttur (folkeviser), og ingen gádde tida i den ljose sommarnatta. Ut pá morgonen sigla vi utetter fjorden, med kval i båten. Motoren gjekk stilt og roleg medan mennene frá Tjernevik song sine gamle kvede. Vi tukka oss saman, veninna mi og eg, og mátte sanna at presten vár var det beste reisebureua i verda. Vi vandra treytte, men glade heim frá bátsteda og ság at sylgjene (soleine) nett hadde opna kruna si í mete med morgonsola, medan nye skybanker kom sigande inn frá vest; ein ny dag kom oss í mete. Sá til Sudereyane med helsing frá Paul prestur. Det hevde seg á vera midtsommarkvelden, Jo- ansøka. Båten, ei stor, moderne færge, »Smyril« sigla oss over om kvelden. Ombord mødte vi ein folkehop ifrå alle øyar, og enno ein gong fekk vi prov på kvede og songkunst, og ei dansarglede som aldri ville taka ende. På Suder- ey gjorde vi ærende várt og nytta ellers tida til á sjá pá ymse kappleikar Eit syn var mellem anna kapproing; karak- teristiske høgstamna båtar skar seg gjennem bylgjene i sterk nordan- vind, som om dei var drivne av heilt andre kref ter enn årar Folk i bunader alle stader. Eg tenkte ein augneblink på 17. mai heime, men, fikk det ikkje til å passa. Dette var eit anna folk, eit anna land, med tradisjonar som vi ikkje lenger forstår á gjera bruk av. »Smyril« skulle attende om kvelden kl. 18. Vi stilte på kaien i rett tid. Der var ikkje eit menneske å sjå utan kapteinen, som for- talde at dei sigla ikkje før kl. 22,30, for som han sa: »Fotballkampen er ikke slutt endnu«. Vi gav oss over. Her rådde ingen med tida. Eit døger fekk vi ekstra på kjøpet, dá skodde hindra flyet på heimturen. Sigrun Øvretveit SD AAA LT U;