leygardagur 17. mars 1984síða 8

Dubbingin í 3. heiminum: Tveir tridingar av heimsins våpnahandli er við menningarlond USA hevur hernaðarliga hjáveru í 40 lond- um, Sovjetsamveldið í 20 Meiri enn tveir triðingar av heimsins vápnahandli er við menningarlond í 3 heiminum. Verða her- naðarútreiðslurnar i hesum londunum mett vid tjóðarúrtekuna, er dubb- ingin tann stersta í heim- inum (undantikið kjarn- orkudubbingina). Í Indiu fara 27% av landsins útreiðslum til hernaðarlig endamál, í Sýria 55% og í Suðurkorea 36%. Hví dubba menningar- londini seg í so stóran mun, tá ið tey í staðin skuldu tikið sær av teim vánaligu sosialu viður- skiftunum, útbúgvingini og framleiðsluni. Politiskur ótrygg- leiki Í nógvum menningarlond- um er steðugur politiskur ótryggleiki. Fleiri teirra hava barst seg til sjálv- stýri frá hjálandaveld- unum. Tað ferir við sær, at herurin er høgt í metum i fólksins eygum — ofta so høgt í metum, at herurin er javnmettur við poli- tiska valdið. Nógvir leiðarar í 3. heim- inum sita bert við vælvild frá hervaldinum, ella tí teir sjalvir eru leiðandi innan herin. Av somu orsek er heldur ikki so legið, at tað sum oftast er herurin, sum er upprunin til nógv statskvett. Í fleiri menningarlond- um er neyðugt at hava ein sterkan her at verja sjálv- ræðið sítt mótvegis álopum uttanífrá Orsekirnar til tílíkar tjóðskaparligar | ósemjur eru fleiri, at tryggja sær raverur, at tryggja sær samband við útheimin, ósemjur um landamark og tjóðskaparligir ella átrún- aðarligir minnilutar. Hjá »nyggjum« menningar- londum (t.v.s. við stuttari sjålvstødu) er grundar- lagið fyri friðarligari menning ógvuliga grunt, fleiri av hesum londum hava sum áður nevnt verið noydd at barst seg til sjálvstýri. Ofta verða tjóðskapar- ligar ósemjur nýttar fyri at skeva útyvir sosialan og politiskan ótryggleika í egnum landi, eitt gott demi er royndin hjá Argentina at hertaka Falklandsoyggjarnar. Dubbingin tvey endamál Fleiri menningarlond dubba seg ikki bert fyri at verja seg mótvegis út- lendis ágangi, men ofta er endamálið meiri at tryggja stýrislagið, niður- berja innlendis ófrið, niðurberja politiska and- steðu og minnilutar enn at verja sjálvsteðuna. Orsekirnar til innan- hýsis trupulleikarnar eru ofta at finna í hjálanda- tíðini tá hjálandaveldini gjørdu tað tey kundu at eyðræna og kúga hjálond- ini, men eisini hverja leið stjórnin hevur valt at »menna« landið (styris- lagid), buskaparliga årinid uttan eftir skal tó eisini havast í huga. Sosiali ójavnin, steðan hjá minnilutum og kúg- anin av arbeiðarunum eru ofta orsek til uppreistrar- royndir, sum stjórnirnar berja niður við harðari hond. Herurin virkar sum tjóðskaparlig løgregla og loynitænasta. Krigs- førslan er politisk bædi tå viðvíkur ósemjur millum lond og innlendis trupul- leikum. Um valdsharrarnir í einum menningarlandi eru bundnir at hernaðarligum stuðli, eru somu valds- harrar ofta skjótir at sekja sær vápnahjálp ella »verju« frá einum stór- veldi, harvið gerast menn- ingarlondini ein partur í tí stórpolitiska »spælinum«. Ofta er úrslitið beinleiðis stórvalda uppílegging ella luttøka gjøgnum trida- lond. »Vidskiftalondini« Í tíðarskeiðinum 1945- 1975 løgdu USA, Ongland, Portugál, Frankaríki og Nederland hernaðarliga uppí einar 75 ferðir, meðan kommunist- isku londini legdu uppí einar 6 ferðir av íalt umleið 100. Sum steðan er - - nú, hevur Sovjetsam- veldið hernaðarliga hjá- veru í í minsta lagi 20 londum við í hvussu so er 150.000 monnum í Asiu, 10.000 í Latínameriku og nekrum túsundum í Afriku. USA hevur her- naðarliga hjáveru í umleið 40 londum við 108.000 monnum í Asiu og 15.000 í Suðurameriku. Henda stórvaldahjávera forir við sær uppaftur sterri dubbing í 3. heim- inum, at londini eru politisk heft og at stór- valdapolitikkurin merkist i alt ov stóran mun. Fremmand hernaðarlig hjávera í einum landi hevur sum fylgju spenta stødu í løndunum uttan- um. Sum demi kann nevn- ast amerikanski stuðulin til fleiri ótrygg einaræði í Latínameriku og sovjet- iski stuðulin í Ethiopiu. Hevur eitt stórveldi fyrst fingið fótin fastan í einum ella eðrum landi, vil tað treyðugt sleppa tí aftur, sum demi kunnu nevnast londini Vietnam og Afghanistan. Sjálvt hernaðarligur stuðul í minni mun, kann gerast vandamikil, sum td. Kubakreppan á sinni, ið mundi enda við kjarnorku- bardaga. Við tað, at menningar- londini eru so óvon við at loysa sínar trupulleikar á friðarligan hátt, verður bardagi oftast nýttur sum fyrsta loysn. Tó kemst ikki undan, at ofta er bar- dagi einasta gongda leið hjá menningarlondum at sleppa sær av við hjá- landaveldi ella valdsharr- ar. Nevnast kunnu bar- dagarnir i fyrrverandi portugisisku hjálond- unum at fáa loysing. Ein- asti meguleiki hjá sandin- istunum at fáa valds- harran Somoza, sum USA stuðlaði, frá, var vápnaður uppreistur. Í Zimbabwe nýtti mótsteðurerslurnar vápnaðan uppreistur, men har áttu samráðingar sín stora lut í, at tað eydnað- Nr. 34 — 17. mars 1984 ist at fáa hvíta minniluta- stýrið frá. Eitt gott dømi um dubb- ing, sum einasta loysn fyri trygd, eru londini við marki til Suðuramerika. Tey londini eru noydd at dubba seg hernaðarliga fyri at gera eina lítla roynd at klára seg móti hernadarliga åganginum frå hvita minnilutastyr- inum i Sudurafrika. Eftir Flemming Ytzen i Demokraten Weekend nr. 8, 6/10-83. Ums. Martin S. BJODA IKKI MÆR!