leygardagur 17. mars 1984síða 9

16 ár og handilstenn Avoldaða sjúkrakassaskipanin er orsok til, at ungdómur noyðist at fáa handilstenn, tí figgjarliga stoðan hjá for- sjúkrakassanum og tí ikki fáa tannlæknaviðgerð, sigur tannlækni — Núgaldandi sjúkra- kassaskipanin er Ó- moralsk. Hon veitir summum hjálp, meðan onnur ikki fáa innivist í hesi trygd, sum átti at verið fyri allar borgarar. Hetta sigur ein tann- lækni á bygd, sum ikki er samdur við sjúkrakassa- stjórnini í viðurskiftini um stuðul og endurgjald fyri lækna- og tannlækna- hjálp. Hann sigur: — Nógvar barnaríkar familjur eru C- limir í sjúkrakassanum, t.v.s., at tey ikki gjalda limagjald, tí tey fíggjar- liga hava trupulleikar. Um bern teirra hava brúk fyri t.d. tannviðgerð, so kunnu tey ikki fáa tenni- nar umvældar og varð- veiddar. Tá er bert tann- teka til at taka! Tað hendir meira enn so, at 15—16 ára gomul børn noyðast at fáa hand- ilstenn, tí peningur ikki er til annað. Gamlir menn Grundin til at so illa er áfatt við sjúkrakassa- trygdini er, at gamlir menn sita í stjórnini, sum allir eru farnir um tey sjeyti árini! Teir skilja ikki, at nýggir viðgerðar- hættir eru komnir sein- astu árini, sum kundu bett um tannlæknarekt- ina, men tað vilja teir ikki lata stuðul til. Seinastu 10 árini hevur sama skipan verið gald- andi innan endurgjalds- skipanina í sjúkrakassa- num viðvíkjandi tann- læknaviðgerð, og tað sum er komið til av nýggjum viðgerðarhættum, vil sjúkrakassin ikki lata stuðul til Sjúkrakassaskipanin: Umboðsráðið hægsti myndugleiki Í Feroyum eru 11 sjúkrakassar, býttir upp eftir læknademunum í Feroyum. Umboðsráðið er hægsti myndugleiki, sum hevur umboð úr hverjum sjúkrakassa sær. Hetta er samstundis eitt Meginfelag, sum við- ger hvussu stovnurin skal veita limunum trygd. Meginfelagið er viðtekufert og hevur eisini av- gerðarrætt, tá sáttmálasamráðingar við eitt nú tannlæknafelagið og Kommunulæknafelagið skal gerast. Undir Meginfelagnum virka nevndir í hverjum sjúkrakassa sær, sum hevur við dagliga raksturin at gera. Nevndirnar avgerða hver sær, hvussu stuðul og hjálp skal veitast einsteku limunum. Sjúkrakassarnir í Feroyum hoyra undir Sik- ringsstyrelsen í Danmark, sum er undir Innan- ríkismálaráðnum. Haðani verður veittur stuðul til feroysku skipanina, og hevur Sikringsstyrelsen eitt orð at siga, um tær veitingar, sum sjúkra- kassin her veitir limum sínum. Við lóg er bert álagt Sjúkrakassanum at veita hjálp til læknaviðgerð og heilivág undir 1. og 2. bólkunum. Hjálp og stuðul annars, verður veittur um sátt- málar, sum stovnurin ger við feleg og stovnar. Viðvíkjandi val til umboðaráð og nevndir undir Sjúkrakassanum, so virka limirnir í óavmarkaða tíð so leingi sum uppskot um at fáa nýggjar limir inn ikki verður lagt fyri stjórnina. Sáttmálin millum Tann- læknafelagið og sjúkra- kassan var fyri 10 árum soleiðis, at tannlæknar fingu 30% endurgoldið fyri arbeiði um sjúkra- kassa. Í dag eru tølini um 15—20%, tó at lenarlagið og útreiðslur eru nógv broytt hesi árini. Sjúkrakassaskipanin er avoldað og átti at verið nidurløgd. Í staðin áttu allir boragarar at goldið åvist tryggingargjald, sum skuldi verið goldið um skattarokningina. So vítt tannlæknan á bygd. Harry Johansen, stjóri í sparikassanum í Havn, heldur ikki at sjúkra- kassastovnurin er avold- aður. Hann sigur at danir Verður trygdin fyri allar borgarar tá ikki betur? - Tað er ivasamt, men vit vita, at um skipanin verður broytt til at gjald- ast um skattarokningina so varð tað so mikið færri fólk, sum skulu gjalda viðgerðar, og tá er bert tanntøka sum kann beta um hetta. Er ein tveir mánaðar í eftirsteðu, veitir sjúkra- kassin ikki stuðul til limir- nar. Hví er henda tíðar- freist so avmarkað, sum veitir limunum so stutt- freistaða trygd? — Treytin fyri at fáa hjálp frá sjúkrakassanum er, at tú hevur goldið lima- gjaldið. Hetta er ein trygging, sum so nógvar aðrar. Tó er tað vanligt at tryggingar skulu verða goldnar, áðrennn tú kanst fáa hjálp. Hjá okkum kunnu limirnir verða í eftirsteðu í tveir mánaðar, men kortini fáa stuðul til læknaviðgerð og heilivág, sigur Harry Johansen. Í sáttmálaloysi Í Foroyum virka 33 tann- læknar kring landið. Í let uni verður arbeitt við at fáa nýggjar sáttmálasam- ráðingar við sjúkrakass Harry Johansen, kassameistari í Havnar Sjúkrakassa: — Tað er heldur ein spurningur um upp- lýsing og tað at fólk eru bangin fyri at fara til tannlækna. Marner Gaard, formaður í Tannlækna- felag Feroya: — Sjúkrakassastjórin hugsar meira um at avmarka útreiðslurnar enn at veita lim- unum hollan stuðul. Jógvan Páll Lassen, ráðgevi hjá Tann- læknafelagnum í sáttmálasamráðingum við Sjúkrakassan: — Av øllum teim mongu sáttmálasam- ráðingum eg havi verið í, havi eg ongantíð uppliva slíkar, stjórnina. hesa útreiðslu, tí eitt nú bern og pensionistar tá neyvan fara at gjalda. Er tað ikki skomm, at ungfólk noyðast at fáa handilstenn, tí foreldrini ikki fíggjarliga hava meguleika, at bernini fáa regluliga tannrekt? — Tað er heldur ein spurningur um upplýsing, ti mangan eru fólk bangin fyri at fara til tannlækna. Ti koma tey ov seint til sum við sjúkrakassa- an, men higartil hevur gingið ógvuliga striltið. Seinasti sáttmálin, sum fór í gildi í 1979, er ikki higartil góðkendur í sjúkrakassanum, og tí ikki undirskrivaður í Sik- ringsstyrelsen í Danmark. — Hetta er tí bert ein arbeiðssáttmáli, sigur Marner Gaard, formaður í Tannlæknafelagnum. Iva- samt er um vit undir nú- verandi stjórn sjúkrakass- , eldrunum mangan er so vånalig, at tey ikki eru limir i Leygardagur 17. mars 1984 ans fáa ein sáttmála góð- kendan. Fyri umleið 10 árum siå- an var upp á tal at skipa fyri regluligari tannrekt í Feroyum. Tá vóru sjúkra- kassarnir samdir um, at henda skipan skuldi setast í verk, men tá vóru ov fáir tannlæknar ti Iso stóra uppgávu. Teir sóu seg ikki forar fyri at fara undir slíkt tiltak. Nú eru so nógvir tann- læknar í Feroyum, at vit hava sett uppskotið fram aftur, men nú vil sjúkra- kassastjórnin ikki seta tannrektina í verk. Teir siga, at tað fyrisitingar- liga er ov stór uppgáva fyri sjúkrakassan! Eingin loysn Til tess at fáa sáttmála viðurskifti okkara í rætt- við sjúkrakassarnar, fundur oktober Tannlæknafel agið, tveir limir í Dansk Tandlægeforening og sjúkrakassastjórnin hitt- ust. Heldur ikki hesaferð fingu partarnir semju, men gjørdu eitt semings- uppskot, sum sidan hevur verid vidgjørt i Meginfel- agnum, men tað fall. Úrslitið er, at arbeiðs- sáttmálin nú verður upp- lag var 1983, har sagdur 31. mars í ár, og vit vita ikki, um nýggjar samráðingar verða, ella um vit enn einaferð skulu vera í sáttmálaloysi í longri tidarskeid. Hetta er ikki gagnligt fyri nakrar partar. Sjúk- lingar fáa so ikki endur- gjald frá sjúkrakassanum, og tað kann fera til, at fólk ikki fáa tannrøkt, sum tey hava brúk fyri. Undir seinasta sått- málaloysi, rindaði sjúkra- kassin limunum pengar- nar aftur tá sáttmálin aft- ur tók við, men vit vita ikki hvat hendir hesaferð Fíggjarliga eru fólk møgu liga verri fyri enn í 1979 og tað kann hava við sær at tannviðgerðin verður útsett til viðurskifti millum sjúkrakassar g Nannlæknafelagið verð gTrt ið Eitt er to vist sparir ikki um útreiðslur hverki fyri sjúklingar sjúkrakassan — Sum nú er kunnu vit bert tulka málið á hátt, at stjórnin í sjúkra kassanum heldur hugsar um at avmarka útreiðslur- nar, enn at virka til gagns fyri limirnar, sigur Marn er Gaard at enda Ólagaligir samráðingarpartar Jógvan Páll Lassen, advo- katur og ráðgevari hjá Tannlæknafelagnum und- ir seinastu samráðingu- num í 1979: — Tá vit samráddust um sáttmálan, hevði Dansk Tandlægeforening gjørt okkum eitt uppskot, sum var í trá við tað, sum danir nýta. Hetta uppskotið varð sópað av borðinum bein- anvegin. Síðan varð upp- skotið broytt til tað, sum vit hildu, at Meginfelagið vildi góðtaka. Tá vit aftur komu til samráðingar- borðið, so fingu vit aftur eitt blankt nei! Eftir tógvið stríð í nógvar mánaðar, fingu vit sett eitt semingsuppskot fram, sum Meginfelagið vildi góðtaka. Í hesum semingsupp- skoti var semja um at gera eina kanning viðvíkjandi inntøkum og útreiðslum hjá tannlæknum í Feroy- um, men tá henda kann- ing var gjerd, vildi Megin- felagið ikki góðtaka hana. Úrslitið hevur verið, at sáttmálin frá 1979 ongan- tíð er góðkendur. Sikring- stýrið ikki hevur undir- skriva hann, tí sjúkrahús- stjórin ikki hevur góðtikið hann. Soleiðis hevur málið verið gjegnum árini, og enn er ikki útlit til, at nøk- ur loysn fæst. — Eg havi samráðst við nógvar partar í slíkum málum, men ongantíð havi eg verið fyri slíkum, sum hesum, har mótpart- urin hevur verið so ólaga- ligur og lítið hugaður fyri at finna eina loysn, sigur Jógvan Páll Lassen. Dag