leygardagur 17. mars 1984síða 10

Samfelagið eigur at útvega bilig og byggiklar grundstykki Land og kommunur eiga i nógv størri mun enn higartil at átaka sær uppgávuna at fáa 5." til vega nóg mikið av bíligum og byggiklárum grundstykkjum um alt landið. Grunnur skal stuðla kommunum við láni og studningi Stór húsaneyð í viðmerkingunum sigur javnaðarflokkurin: „Hóast ymisk skilagóð tiltøk frá almennari síðu til tess at beta um trotið á sethúsum og íbúðum, er framvegis stór húsaneyð í Feroyum, serstakliga í teimum sterru býunum og bygdunum í landinum. Nógvar orsakir er til hesa húsaneyð, eitt nú tann ógvuliga sterka centralisering, sum er farin fram tey seinastu 25 árini, sum hevur gjert, at kommunalir myndug- leikar illa hava kunnað fylgt við í útstykkingum av byggigrundum í mun til tørvin. Av eðrum orsekum kann verða víst á ymisk brek við sjálvari fígg- ingarskipanini fyri byggi- búning og sethúsabygg- ing. Sum fíggingin av set- húsum er skipað í dag, so fyritreytar hon, at tann, sum skal byggja, sjálvur eigur grundstykki, áðrenn Nógv hava trupult við at fáa grundstykki til hús hann fer til tann almenna og teir privatu lánstovn- arnar. Hjá teimum, sum frammanundan hava ognað sær grundstykki, er vanliga ikki torfert at fáa fígging til sjálva bygg- ingina. Hóast henda fígg- ing er tung hjá lántak- aranum at lyfta, so er hon tó vanliga soleiðis háttað, athann, ið byggir, fær tað mesta liðugt. Tey flestu fáa øll húsini liðug — onnur so mikið, at tey fáa verið inni, til tey sjálv hava smíðað liðugt, ella til lánsmeguleikarnir batna. Ødrvisi er við teimum mongu, sum einki grund- stykki eiga, men fegin vilja byggja sær sethús ella hava eina líknandi íbúð at flyta í. Hesi fólk hava ofta skrivað seg upp bæði hjá kommunu og hjá privatu jarðeigarum í tí vón eina- ferð at verða so heppin at fáa byggigrund. Prísurin á hesum stykkjum, kommunalum sum privatum, er stødugt hækkandi, hóast komm- unurnar hava gjert eitt stórt arbeiði fyri at halda prísunum niðri. Í ei.ari kommunalari útstykking - hevuðsstaðnum liggur prísurin um 120-130 kr. fyri m', og sum kunnugt er hann munandi hægri í teimum privatu útstykk- ingunum. Hetta merkir, at eitt vanligt grundstykki nú kostar millum 140.000 og 250.000 kr. Av hesum fylgir aftur, at bert hetta at fáa byggi- grund til vega er vorðið eitt ógvuliga tungt tak hjá tí, sum ætlar sær at byggja. Mong noyðast so- statt at spara upp í áravís fyri at kunna keypa stykkið. Onnur noyðast at taka stór lán til at gjalda grundstykkið við og eru sostatt longu bundin av stórari skuld, áðrenn spakin verður settur í jørdina. Uppaftur onnur hava als ongan meguleika at ogna sær grundstykki, antin tí, at tey ikki fáa lán til grundstykkjakeyp ella ti, at tey yvirhevur ikki kunnu fáa hendur á einum stykki. Sostatt hongur húsaneyðin óloysiliga saman við spurninginum um útstykkingar og útboð av grundstykkjum. Tað er trotið á grundstykkjum til ein yvirkomiligan pris, sum nú tykist at vera fløskuhålsurin i allari set- húsa- og íbúðarbygging i Føroyum. Hetta ålvarsama trot å biligum og byggiklårum grundstykkjum metir javnadarflokkurin sum eitt felagsmál, ið bert kann verða loyst sum ein samfelagsuppgáva. Tískil mælir javnadarflokkurin við fyriliggjandi uppskoti til, at tað almenna, t.v.s. land og kommunur í nógv størri mun enn higartil átaka sær uppgávuna at fáa til vega nóg mikið av bíligum, byggiklárum grundstykkjum um alt landið. Tað er Javnaðarfloksins meting, at kommunali lånsgrunnurin, stovn- settur við lóg nr. 38 frå 26. apríl 1974, ikki rekkur til at geriða tervin á grund- stykkjum, og tí mælir flokkurin til at seta á stovn ein nýggjan grunn við meira víttfevnandi virkisøki og munandi sterri = figgjarorku. Í hesum sambandi verður í $ 8 skotið upp at avtaka kommunala lánsgrunnin, og í $ 2 verður skotið upp at flyta tann pening, sum er í hesum lánsgrunni yvir í nýstovnaða byggibúgv- ingargrunn landsins. Eisini verður skotið upp, at landskassin letur byggibúgvingargrunnin- um eitt stovnsfæ upp á 30 mió. kr., og somuleiðis at inntekan av rentuskatt- inum upp á ca. 10 mió. kr. um árið í framtíðini verður tilskrivað hesum grunni. Á henda hátt fáa komm- unurnar sín part av einum skatti, ið annars allur er farin í landskassan. Sum tað framgongur av lógaruppskotinum, so er ætlanin at byggibúgv- ingargrunnurin skal hava stýri leyst av húsaláns- grunninum, meðan umsit- ingin verður felags. Hetta er fyri at sleppa undan dupultari umsiting, meðan ein varðveitir eina decentrala ávirkan á grunnsins stýri i gjøgn um umboð kommununnar. Mælt verður í lógar- uppskotinum til, at lánini verða afturgoldin so hvert grundstykkini verða seld. Tó verður skotið upp, at 1/3 av lántekuni verður at gjalda aftur í seinasta lagi 3 ár eftir, at lánið er veitt avvarðandi kommunu, meðan alt lánið eigur at verða goldið aftur í sein- asta lagi 15 ár eftir lán- tøku. Samanumtikið kann sig- ast, at hevuðsendamálið við lógaruppskotið Javn- aðarfloksins um ein byggi- búgvingargrunn er at eggja kommunum til at fara undir munandi fleiri útstykkingar, enn talan er um í letuni. Við hesum uppskoti kunnu grund- stykkini, um rætt verður atborið, bæði gerast nógv fleiri og upp á seg væl bíligari enn nú. Hetta skuldi sostatt gjørt tað munandi lættari at fingið byggigrundir til sethús Leygardagur 17. mars 1984 hjá tí einstaka, men tað skuldi eisini lætt um og styrkt hugin hjá komm- unum, sosialum felags- skapum og stýrinum fyri íbúðargrunnin at sett í verk bygging av íbúðum, soleiðis at eisini hesin ser- ligi tervur á bústaði verður nektaður. Tað er veruleiki, at ikki øll ynskja at eiga síni egnu sethús eins og heldur ikki øll kunnu eiga síni egnu sethús. Hesi hava eisini sín rætt — ein rætt, sum tað í dag tykist ógvuliga tungt at fáa framdan. Uppskotsstillarin, Før- oya Javnadarflokkur, er greidur yvir, at ein åvisur vandi fyri spekulation er i øllum hesum, og er $ 6 i lógaruppskotinum ætlað at skula forða fyri slíkari spekulation og eðrum møguligum misbrúki. Meguliga kundu heilt aðrir útvegis verið funnir til tess at byrgja fyri spekulatión og í heila tikið fyri mongum av teimum ódámligu fyribrigdum, sum ofta hanga upp í ellum jarðarspurninginum „og sum ofta fylgja við tí stóra trotinum á byggi- lendi. Á Føroya legtingi, 14. mars 1984. Jergen Thomsen Jóannes Dalsgaard, Atli P. DAm, Tórálvur Mohr Olsen, Jåkup Lindenskov, Vilhelm Johannesen, Hilmar Bech